3 Armia (II RP)

3 Armia
Historia
Państwo	II Rzeczpospolita Polska Ukraińska Republika Ludowa Białoruska Republika Ludowa
Sformowanie	19 kwietnia 1920 4 maja 1920 4 października 1920
Rozformowanie	3 maja 1920 23 września 1920 9 grudnia 1920
Dowódcy
Pierwszy	gen. ppor. Edward Rydz-Śmigły
Ostatni	gen. ppor. Władysław Sikorski
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka ( wyprawa kijowska , bitwa warszawska , bitwa nad Niemnem )
Organizacja
Dyslokacja	Kijów ( dowództwo - maj 1920)
Podporządkowanie	Front Ukraiński/Środkowy
Rodzaj sił zbrojnych	Wojska lądowe
Skład	patrz niżej

3 Armia (3 A) - związek operacyjny Wojska Polskiego , utworzony w trakcie wojny polsko-bolszewickiej rozkazem Wodza Naczelnego marsz. Józefa Piłsudskiego z 19 kwietnia 1920 . W ciągu niecałych dziewięciu miesięcy była trzykrotnie formowana i rozformowana, podobnie jak 2 Armia . Po rozwiązaniu stała się zalążkiem inspektoratu armii.

Historia

W związku z przygotowaniami do wyprawy kijowskiej zreorganizowano WP, polegające na tym, że w marcu na miejsce frontów powołano armie. Nosiły one numery: 1 , 2 , 4 , 6 i 7 . 3 Armię powołano nieco później, z oddziałów różnego pochodzenia. Miała być główną siłą uderzeniową, która zniszczy 12 Armię i zdobędzie Kijów . Jej dowódcą został gen. ppor. Edward Śmigły-Rydz , ale faktyczne dowództwo podczas operacji objął marsz. Józef Piłsudski.

Ofensywa rozpoczęła się 25 kwietnia i była kierowana bezpośrednio przez marsz. Piłsudskiego. 3 Armia uderzyła na Żytomierz i Korosteń . Następnego dnia znalazła się pod wyznaczonymi celami, a w nocy kawaleria gen. Romera zdobyła Koziatyn , co doprowadziło do rozbicia i zniszczenia części sił 12 Armii bolszewickiej do tego stopnia, że do końca wojny nie odzyskała już pełnej sprawności bojowej. Ponadto jej dowództwo straciło łączność z resztkami swoich jednostek, bezładnie wycofujących za na Dniepr . Armia kontynuowała ofensywę, zdobywając Fastów i Makarów , a następnie zatrzymując się w celu rozeznania sytuacji i przegrupowania. 3 maja rozwiązano 3 A, po to by reaktywować ją dzień później. Uderzenie ruszyło się w nocy z 5 na 6 maja i po natrafieniu na słaby opór na przedpolach 1 DPLeg. 7 maja wkroczyła bez walki do Kijowa i po uchwyceniu przyczółka na Dnieprze 3 A rozpoczęła działania defensywne. Rozpoczął się miesiąc względnego spokoju, w czasie którego rozwiązano 2 A, resztę armii (3 i 6) podporządkowano Frontowi Ukraińskiemu .

Front polsko-bolszewicki w czerwcu 1920

27 maja ruszyła ofensywa sowiecka - 14 A uderzyła na 6 A, Konarmia Budionnego na przełom armii polskich, a 12 A i grupa Jakira na 3 A w rejonie Kijowa. 5 czerwca Armia Konna przerwała front i wkroczyła na tyły wojsk polskich. 10 czerwca zdobyła Fastów, a 12 Armia przeprawiła się przez Dniepr, przez co armia gen. ppor. Śmigłego została okrążona. To właśnie ją uratowało, gdyż dowództwo radzieckie uznało, że 12 Armia sama sobie poradzi z osaczonymi formacjami polskimi. 10 czerwca 3 Armia przerwała cienki kordon i ruszyła na Korosteń. Po walkach w nocy z 11 na 12 czerwca z oddziałami Golikowa oraz 15 czerwca z 1 AK przedostała się do wyznaczonego celu. W związku z niepowodzeniami NDWP reaktywowało 2 Armię, którą w walkach wspomógł 1 ppleg. z 3. armii. Formacja Śmigłego-Rydza musiała się jednak wycofać na Owrucz . Pod koniec czerwca rozpoczęła się realizacja planu okrążenia i zniszczenia armii Budionnego. Miała wziąć w niej udział 1 DP, lecz nie zdążyła i na początku lipca cała 3 A w wyniku walk pod Olewskiem ustąpiła za Uborć . Natarcie 1 DPLeg. rozpoczęło się dopiero 6 lipca, a skierowane było na 4 DK w Tuczynie .

Na początku lipca wojska Frontu Południowo-Wschodniego przegrupowały się i 3 Armia zajęła pozycje obronne nad Styrem . W tym czasie 12 Armia przedostała się bez przeszkód przez Horyń i toczyła walki wiążące z formacjami gen. Zielińskiego, które na początku sierpnia wycofały na Lubelszczyznę. Było to związane z przygotowaniami do rozstrzygającej bitwy wojny 1920 r.

W tej bitwie 3 Armia miała osłaniać Lubelszczyznę i wraz z 4 A nacierać na flankę wojsk nieprzyjaciela. Uderzenie rozpoczęła 16 sierpnia i tego dnia przeszła średnio po 45 km, zdobywając Włodawę i Wohyń , rozbijając Grupę Mozyrską. 17 sierpnia zniszczyła 58 DS i część pomniejszych jednostek, podchodząc pod Brześć i odbijając Białą Podlaską . Następnego dnia kontynuowała ofensywę, do momentu otrzymania rozkazów nr 8875/III i 8885/III, zgodnie z którymi Front Środkowy został zreorganizowany - 3 A została przesunięta na Chełmszczyznę i Lubelszczyznę do walki z Budionnym, a z części jej oddziałów utworzono nową, trzecią już 2 Armię.

3 A została zreorganizowana i od 26 sierpnia dowodził nią dotychczasowy dowódca 5 A , gen. ppor. Władysław Sikorski. 25 sierpnia ruszyła w kierunku Zamościa , który osiągnęła 29 sierpnia . Niewielka załoga (kilka batalionów i ukraińska 6 DS) stawiała zaciekły opór, co pozwoliło 3 Armii i grupie gen. Hallera z 6 Armii na wzięcie w kleszcze 1 Armię Konną. Udało jej się uciec, lecz doznała tak ciężkich strat (jak np w bitwie pod Komarowem ), że do końca wojny nie osiągnęła pierwotnej sprawności bojowej i dowództwo polskie mogło spokojnie planować kolejne operacje.

12 września zagon na Kowel , odcinający dowództwo 12 A od oddziałów, rozpoczął ofensywę 3. i 6. armii na froncie południowym. Grupa gen. Krajowskiego (7 i 18 DP, oddziały białoruskie) zdobyła Kowel , powodując odwrót przeciwnika nad Styr. Również grupa gen. Żeligowskiego (10 DP i brygada kozacka) poczyniła postępy, zdobywając Sokal , następnie Brody , Beresteczko i kierowała się na Krzemieniec . Oddziały 12 A i 1 AK próbowały stawić opór nad Horyniem , ale ostatecznie wycofały na Słucz i Uborć . Grupa gen. Krajowskiego wspomogła też oddziały walczące na północnym odcinku frontu 26 września zdobywając Pińsk , lecz było to już po rozwiązaniu 3 Armii rozkazem z 23 września.

4 października 3 Armia została reaktywowana i jej dowódcą został ponownie gen. Sikorski. Swoimi siłami wiązała armię litewską (2 i 3 DP) na odcinku od granicy z Niemcami do Oran . 8 października 1 DLB upozorowała bunt i następnego dnia zajęła Wilno . Polska formalnie odżegnywała się od akcji gen. Żeligowskiego, w rzeczywistości 3 A osłaniała od zachodu "zbuntowane" jednostki. W związku z tym, że zmalało ryzyko kontrataku litewskiego 9 grudnia NDWP rozwiązało dowództwo 3 Armii, które miało się stać zalążkiem inspektoratu armii.

Dowództwo i skład

• Dowództwo
  • dowódca :
    • gen. ppor. Edward Śmigły-Rydz (do 9 lipca )
    • gen. por. Zygmunt Zieliński (do 26 sierpnia )
    • gen. ppor. Władysław Sikorski (do 9 grudnia )
  • sztab
    • szef sztabu
      • szef Oddziału IV - kpt. p. SG Józef Wiatr (kwiecień - grudzień 1920)

Ordre de Bataille w maju Dywizja Jazdy 1 Dywizja Piechoty Legionów 4 Dywizja Piechoty 6 Siczowa Dywizja Strzelców 7 Dywizja Piechoty V Dywizjon Lotniczy Ordre de Bataille w sierpniu 1 Dywizja Piechoty Legionów 3 Dywizja Piechoty Legionów 6 Siczowa Dywizja Strzelców 7 Dywizja Piechoty IV Brygada Jazdy Kombinowana Brygada Jazdy 2 Eskadra Wywiadowcza 14 Eskadra Wywiadowcza 21 Eskadra Niszczycielska Białoruska Armia Narodowa

Ordre de Bataille we wrześniu 2 Dywizja Piechoty Legionów 6 Siczowa Dywizja Strzelców 7 Dywizja Piechoty 9 Dywizja Piechoty 10 Dywizja Piechoty 18 Dywizja Piechoty Białoruska Armia Narodowa 2 brygady Kozaków Ordre de Bataille w październiku 1 Dywizja Litewsko-Białoruska 4 Dywizja Piechoty 17 Dywizja Piechoty Brygada Syberyjska

Bibliografia

• Norman Davies: White Eagle, Red Star: The Polish-Soviet War, 1919-20. London: Pimlico, 2003. ISBN 8303013734 . 
• Tadeusz Wawrzyński. Dowództwa armii 1920-1922. „Biuletyn Centralnego Archiwum Wojskowego 22/1999”. 
• Mieczysław Wrzosek: Wojny o granice Polski Odrodzonej. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1992. ISBN 8321407528 .