Ajschylos

Ajschylos

Ajschylos, Aischylos z Eleusis, Eschyl ( gr. Αἰσχύλος Aischýlos), (ur. 525 p.n.e. w Eleusis , zm. 456 p.n.e. na Sycylii) – jeden z najwybitniejszych (obok Sofoklesa i Eurypidesa ) tragików ateńskich , powszechnie uważany za rzeczywistego twórcę tragedii greckiej - wprowadził na scenę drugiego aktora , przyczynił się do rozwoju dialogu i akcji scenicznej, ograniczył rolę chóru , wprowadził do tragedii akcję dziejącą się poza sceną .

Biografia

Ajschylos był synem Euforiona , pochodził z zamożnej, prawdopodobnie arystokratycznej rodziny, lecz swoją sympatią obdarzył demokrację ateńską . Ajschylos dość wcześnie rozpoczął działalność dramatopisarską : po ukończeniu 25 roku życia (w okresie 70 Olimpiady w latach 499 - 496 p.n.e. ) rywalizował podobno w konkursie tragicznym z Pratinasem i Choirilosem , a pierwsze zwycięstwo odniósł w roku 484 p.n.e. . W sumie 13 razy zdobywał doroczną nagrodę ateńskich igrzysk teatralnych. W wieku 35 lat, w roku 490 p.n.e. walczył jako hoplita przeciwko Persom w bitwie pod Maratonem (w tej bitwie bohatersko zginął jego brat, Kynegeiros). Najprawdopodobniej brał również udział w bitwie pod Salaminą ( 480 p.n.e. ) i bitwie pod Platejami ( 479 p.n.e. ). Około roku 476 p.n.e. poeta na zaproszenie tyrana Syrakuz , Hierona I , wyjechał na Sycylię na uroczystości związane z założeniem miasta Etna - podobno Ajschylos wystawił tam swój dramat Etnijki. Drugą, a jak przypuszczają niektórzy badacze - trzecią podróż na Sycylię poeta odbył pod sam koniec życia. Wyjazd ten łączono z faktem, że Ajschylos w jednej ze swoich sztuk zdradził pewne tajemnice misteriów i że uwikłało go to w proces, zakończony jego uniewinnieniem. Źródła starożytne wskazują jeszcze inne powody wyjazdu tragika w tę ostatnią podróż: jednym z nich miało być wygnanie z Aten , spowodowane rzekomo zawaleniem się trybun podczas agonu tragediowego, w którym wystawiano jego sztuki; innym - porażka poniesiona w konkursie na elegię sławiącą poległych w bitwie pod Maratonem ; lub wreszcie - zwycięstwo Sofoklesa nad Ajschylosem w agonie około roku 468 p.n.e. . Wiadomo jednak, że poeta najprawdopodobniej zmarł około roku 456 p.n.e. w sycylijskim mieście Gela . Według legendy zginął, gdy orłosęp brodaty zrzucił na jego łysą głowę żółwia sądząc, że to kamień, na którym można rozłupać skorupę.

Ajschylos w swych utworach zdołał się wznieść na wyżyny prawdziwej poezji. Jego tragedie rozgrywane są zawsze w kręgu największych problemów moralnych i religijnych, dla których poeta potrafił odnaleźć w historii lub w micie odpowiedni materiał fabularny i tworzyć potężne postacie, zdolne udźwignąć ciężar reprezentowanych przez siebie idei - bohaterów Ajschylosa cechuje niemal posągowość. Uderzająca w tragediach Ajschylosa jest również majestatyczność i dostojeństwo stylu, prostota i liryczność języka, sceny pełne dramatycznego napięcia i prawdziwego tragizmu. Należy zwrócić jeszcze uwagę na stosunek Ajschylosa jako artysty i myśliciela do własnej współczesności. W jego tragediach odbiło się wiele ważnych problemów epoki formowania się fundamentów demokracji ateńskiej . Ajschylos osadzając swoje utwory w świecie historii lub mitu , wypowiadał się językiem sztuki w wielu doniosłych zagadnieniach swojej epoki, wykazywał wyraźną sympatię dla demokracji ateńskiej , a nienawidził tyranii i wszelkich form despotyzmu.

Twórczość Ajschylosa obejmowała mniej więcej 90 utworów: około 70 tragedii i 20 dramatów satyrowych , jednak do naszych czasów z tego olbrzymiego dorobku w całości przetrwało zaledwie 7 sztuk, a oprócz tego tytuły utworów i różnej wielkości fragmenty.

Twórczość

• Persowie (Persai) (wystawiono 472 p.n.e. )
• Siedmiu przeciw Tebom (Hepta epi Thebas) (wystawiono 467 p.n.e. )
• Błagalnice (Hiketides) (wystawiono 463 p.n.e. )
• trylogia tragiczna Oresteja (wystawiono 458 p.n.e. )
  • Agamemnon
  • Ofiarnice (Choephoroi)
  • Eumenidy (Eumenides)
• Prometeusz w okowach (Prometheus desmotes) (wystawiono 458 p.n.e. )

Polskie tłumaczenia

W 1924 roku Biblioteka Narodowa wydała nakładem Krakowskiej Spółki Wydawniczej "Persów" w tłumaczeniu Kazimierza Kaszewskiego .