Albert Camus

Albert Camus
Albert Camus
Imiona i nazwisko	Albert Camus
Data i miejsce urodzenia	7 listopada 1913 Mondovi
Data i miejsce śmierci	4 stycznia 1960 Villeblevin
Dziedzina sztuki	Literatura
Styl	Powieść , esej
Ważne dzieła	Dżuma Upadek Obcy
Galeria w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Albert Camus fr : albɛʀ kamy , (ur. 7 listopada 1913 w Mondovi w Algierii , zm. 4 stycznia 1960 w Villeblevin ) – francuski pisarz, dramaturg, eseista, reżyser teatralny. Czołowy reprezentant egzystencjalizmu w literaturze. Uważany za jednego z najwybitniejszych intelektualistów europejskich II połowy XX w. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury w 1957 .

Życie

Pochodzenie

Albert Camus wychował się w biednej, niepiśmiennej rodzinie żyjącej na przedmieściach Algieru . Jego matka, Catherine, była z pochodzenia Katalonką . Jej rodzina wyemigrowała do Algierii w połowie XIX w. z hiszpańskiej wyspy Minorka w archipelagu Balearów .

Ojciec pisarza - Lucien - był robotnikiem. Gdy Camus miał niespełna rok, w Europie wybuchła pierwsza wojna światowa. Ojciec zginął w walce z Niemcami. Jego przodkowie przybyli do Algierii zapewne krótko po 1830 i należeli do grupy pierwszych francuskich osadników w północnej Afryce . Lucien Camus zginął w bitwie nad Marną w 1914 .

Wykształcenie

Albert Camus zdobył wykształcenie dzięki wychowawcy, który po długich staraniach uzyskał dla niego stypendium naukowe. Duże znaczenie miała w jego życiu znajomość z profesorem Louisem Germainem, który zachęcał młodego Alberta do nauki i podsuwał mu klasyczne dzieła literatury (pod wpływem jednej z tych lektur, Żywotów Cezarów Swetoniusza Camus napisze później dramat Kaligula). W 1932 zdał maturę i wstąpił na uniwersytet w Algierze, gdzie studiował filozofię i historię kultury antycznej.

Zainteresowania

Kilka lat później zaczęły się jego pierwsze związki z polityką i dziennikarstwem. Na krótko wstąpił do Partii Komunistycznej , z której został jednak wydalony z powodu zbyt dużej różnicy zdań. Od 1937 do 1940 pracował jako dziennikarz w antykolonialnym dzienniku Alger Républicain.

Mniej więcej w tym samym okresie rozpoczęła się jego przygoda z teatrem. W 1936 wraz z przyjaciółmi założył bowiem Théâtre de Travail (Teatr Pracy), którego pierwsze przedstawienie (grano wówczas Czas pogardy André Malraux ; później wystawiano tam Ajschylosa , Gorkiego i innych) okazało się wielkim sukcesem. Po jego rozwiązaniu Camus założył kolejny teatr o nazwie L'Equipe.

W Paryżu

Po ostro skrytykowanym artykule wyjechał w 1940 do Paryża . Gdy miasto zdobyli Niemcy pojechał do Lyonu , a stamtąd do Oranu . W 1942 przyjechał na stałe już do Paryża, gdzie wspólnie z Pascalem Pia redagował podziemne czasopismo Combat. W tym okresie zaprzyjaźnił się z Jean-Paulem Sartrem . Przyjaźń ta urwała się po cyklu artykułów Camusa, które poróżniły go z obozem sławnego filozofa; wpływ jej był jednak na tyle silny, że zaczęto przypisywać Camusowi egzystencjalizm , przed czym on sam zaciekle się bronił.

W 1947 ostatecznie odciął się od dziennikarstwa i polityki, by móc w pełni oddać się teatrowi i pisarstwu. Wyjątek stanowi zbiór esejów Człowiek zbuntowany, w którym - wbrew modzie panującej wśród francuskich intelektualistów - poddał surowej krytyce stalinizm i ujawnił mało znane na Zachodzie fakty dotyczące masowych zbrodni komunistycznych w ZSRR.

W 1957 otrzymał literacką Nagrodę Nobla za "ogromny wkład w literaturę, ukazującą znaczenie ludzkiego sumienia". Jednakże w rodzinnej Francji pisarz był pod koniec życia stale atakowany - za brak reakcji na wojnę w Algierii, za brak zaangażowania lewicowego, za niemoralność jego książek.

Śmierć

Trzy lata po otrzymaniu Nagrody Nobla, 4 stycznia 1960 Camus - w wieku zaledwie 47 lat - zginął w wypadku samochodowym, gdy wracał do Paryża wraz z przyjacielem i wydawcą Gallimardem. W torbie miał niedokończoną, najbardziej osobistą powieść Pierwszy człowiek.

Na jego nagrobku zostały wyryte jego własne słowa:

„

Tu rozumiem, co nazywają chwałą: Prawo do miłości bez granic

”

Twórczość

Nagrobek Alberta Camusa w Lourmarin

Camus używał pseudonimów Vincent Capable, Jean Meursault, Louis Neuville, Demos, Irenée.

Jego tłumaczkami na język polski były: Joanna Guze i Maria Zenowicz-Brandys .

Klasyfikacja

Całą twórczość Camusa można dzielić według wielu kryteriów, z których najbardziej chyba znane są dwa tryptyki: Mit Syzyfa, do którego zaliczają się Mit Syzyfa, Obcy i Kaligula, oraz Mit Prometeusza: Człowiek zbuntowany, Dżuma , Nieporozumienie.

Dużo oczywistszym podziałem jest rozróżnienie na gatunki literackie. Mamy więc w jego spuściźnie powieści (Obcy, Dżuma, Upadek , Pierwszy człowiek), dramaty (Kaligula, Stan oblężenia, Nieporozumienie, Sprawiedliwi ), eseje (Mit Syzyfa, Prawa i lewa strona, Człowiek zbuntowany) czy w końcu zbiory opowiadań (Wygnanie i królestwo, Lato).

Poglądy zawarte w dziełach

Poglądy Camusa ewoluują od postawy buntu i heroicznego trwania, które jest tematem Mitu Syzyfa, aż do głębokiego humanizmu, któremu najpełniejszy wyraz daje w Dżumie.

Postacie Kaliguli oraz Meursaulta, bohatera Obcego, ukazują nie tylko konfrontację żelaznej logiki z ludzką zmysłowością i tak łatwo przyjmowanym światem, lecz odsłaniają dalsze źródła samotności człowieka; są istnymi dziełami o trwaniu nade wszystko. Obaj bohaterowie w końcu pragną śmierci, gdyż właśnie ona prowadzi do ich zwycięstwa – pojednania ze światem. Postrzegani jako szaleńcy, wykluczeni ze społeczeństwa czy to z powodu znikomości (Meursault), czy też wielkości (Kaligula) odgrywanej roli, porównani zostają do Syzyfa . Dramat Syzyfa nie polega na wiecznym trwaniu jego mozołu, ale na jego świadomości, na świadomości wiecznej porażki. Paradoksalnie, na tym też polega jego wielkość i bohaterstwo. Nawiązania do tego tematu można odnaleźć np. w Dżumie czy w przemówieniu, które Camus wygłosił po odebraniu Literackiej Nagrody Nobla.

Obraz bohaterów diametralnie zmienia się w drugim tryptyku, do którego należy m.in. Dżuma. Dominujące w utworze postacie, doktor Rieux (będący zresztą alter ego Camusa) i Tarrou, prezentują głębokie zaangażowanie w sprawy człowieka. Jedynym wyznacznikiem moralności jest zwykła uczciwość. Ona to każe przede wszystkim bronić człowieka, a co za tym idzie – nie zgadzać się na zło.

Innym tematem w twórczości Camusa jest osamotnienie człowieka wobec jego otoczenia, niemożność zrozumienia jego zamierzeń i intencji, niesłuszna ich interpretacja, nadinterpretacja nieraz; w efekcie ucieczka od człowieczeństwa – a to przecież jest dla Camusa dżumą.

Dzieła (chronologicznie)

• Zaślubiny - eseje w duchu pogodnego nihilizmu pochodzące z lat 1936 i 1937.
• Dwie strony medalu (L'Envers et l'Endroit, 1937) – eseje
• Śmierć szczęśliwa (1936-38)
• Gody (Noces, 1938) – eseje
• Mit Syzyfa (Le Mythe de Sisyphe, 1942) – esej
• Obcy (L'Étranger, 1942) – powieść
• Kaligula (Caligula, 1944) – dramat
• Nieporozumienie (Le Malentendu, 1944) – dramat
• Dżuma (La Peste, 1947) – powieść, nagroda krytyki w 1948
• Stan oblężenia (L'État de siège, 1948) – dramat
• Listy do przyjaciela Niemca (Lettres à un ami allemand, 1945, pod pseudonimem Louis Neuville) - esej antyhitlerowski
• Sprawiedliwi (Les Justes, 1950) – dramat
• Człowiek zbuntowany (L'Homme révolté, 1951) – esej
• Lato (L'Été, 1954) – szkice, eseje pochodzące z różnych lat, ułożone chronologicznie wedle roku powstania od 1939 do 1953.
• Upadek (La Chute, 1956) – powieść
• Wygnanie i królestwo (L'Exil et le royaume, 1957) – nowele
• Artysta i jego epoka (L'Artiste et son temps, 1958) – esej

Bibliografia

• Albert Camus, Śmierć szczęśliwa (Mort heureuse), Kraków 1998 , ISBN 83-7006-677-1 .
• Joanna Guze , Albert Camus: los i lekcja, Zeszyty Literackie , Warszawa 2004 , ISBN 83-917979-8-8 .
• Justyna Sobolewska , Komu Camus [w:] " Polityka ", nr 2/2010.
• Waleria Szydłowska, Camus, Wiedza Powszechna, Warszawa 2002 , ISBN 83-214-1282-3 .

Zobacz też

• Literatura
• Literatura francuska

Linki zewnętrzne

• Rozmowa z wnukiem Alberta Camusa, Davidem