Albrecht Hohenzollern (1490-1568)
Albrecht Hohenzollern (ur. 17 maja 1490 , zm. 20 marca 1568 w Tapiewie ) – ostatni wielki mistrz zakonu krzyżackiego przed sekularyzacją, w latach 1511 - 1525 . Wystąpił z niego razem ze znaczną liczbą innych rycerzy, co praktycznie zakończyło działalność zakonu w Prusach . 10 kwietnia 1525 złożył hołd lenny królowi Polski Zygmuntowi Staremu w Krakowie (nazwany później hołdem pruskim ) i od tego czasu, aż do śmierci w 1568 r. sprawował władzę książęcą w dawnym państwie zakonnym przemianowanym na Prusy Książęce .
Spis treści |
[ edytuj ] Pochodzenie
Albrecht urodził się 17 maja 1490 w Ansbach na terenie Frankonii . Był synem Fryderyka Hohenzollerna i Zofii Jagiellonki – córki Kazimierza Jagiellończyka , czyli siostrzeńcem Zygmunta Starego .
[ edytuj ] Kariera w zakonie krzyżackim
Albrecht jako rycerz zakonny występował pod imieniem Albrecht von Brandenburg-Ansbach. Wybrany został na urząd wielkiego mistrza przy poparciu cesarza Maksymiliana I . W czasie pełnienia funkcji wielkiego mistrza zlikwidował urzędy wielkiego szpitalnika i wielkiego szafarza, które setki lat istniały w ramach zakonu.
Na terenie Prus Krzyżackich postępował proces laicyzacji wśród braci zakonnych, jak i wyższego duchowieństwa diecezjalnego. Zachowane były jednak zewnętrzne pozory religijności. W 1519 odbyła się wielka procesja wielkopostna, w której obok Albrechta uczestniczyli m.in.: jego brat Wilhelm, książę brunszwicki Erich oraz biskupi sambijski i pomezański. W roku tym Albrecht odbył też pielgrzymkę do Świętej Lipki do istniejącej wówczas tam kaplicy (druga kaplica w Świętej Lipce przed wybudowaniem obecnego kościoła powstała dzięki Stefanowi Sadorskiemu ). Albrecht z Królewca dojechał do Sępopola ( województwo warmińsko-mazurskie ), a dalej szedł pieszo cztery mile pruskie tj. 30 km.
W latach 1519 - 1521 Albrecht prowadził ostatnią, zakończoną niekorzystnym dla zakonu rozejmem, wojnę zakonu krzyżackiego z Polską .
Dwór Albrechta wraz z konwentem liczył 400 osób i od początku przypominał raczej dwór monarchy niż rycerza zakonnego. Na zamku w Królewcu odbywały się turnieje rycerskie i inne zabawy, jak na dworach królewskich. Albrecht nawiązał kontakty z Lutrem , rozmawiał z nim w latach 1523 i 1524 . W roku 1524 dotychczasowy katolicki biskup sambijski Georg von Polentz przeszedł oficjalnie na luteranizm i objął nowo utworzoną diecezję luterańską w Królewcu , nota bene – pierwszą oficjalnie uznaną przez Lutra strukturę tego Kościoła w Europie. W wyniku sekularyzacji państwa krzyżackiego w 1525 powstały Prusy Książęce . Sekularyzacji zakonu nie uznawali cesarze i książęta niemieccy, a Albrecht musiał szukać wsparcia w Krakowie .
[ edytuj ] Hołd pruski
W 1525 r. skończył się czteroletni rozejm po wojnie z Polską z lat 1519 - 1521 . Albrecht wiedział, że w ewentualnej wojnie nie uzyska wsparcia z Rzeszy , co z góry przesądzało jej wynik. Nie pozostawało mu więc nic innego jak złożyć hołd lenny królowi Zygmuntowi . Postanowił to jednak zrobić już jako książę świecki.
Pertraktacje króla polskiego z udziałem senatorów Korony z księciem Albrechtem i przedstawicielami stanów pruskich prowadzono w marcu 1525 roku we Wrocławiu . Traktat pokojowy podpisany został 8 kwietnia 1525 w Krakowie przez króla, Albrechta, księcia Fryderyka legnickiego oraz margrabiego Jerzego von Hohenzollerna. W następnym dniu na oddzielnych dokumentach podpisanych także przez króla i Albrechta postanowienia traktatu ratyfikowała delegacja stanów pruskich z przedstawicielami zakonu z Prus Krzyżackich. W dniu 10 kwietnia 1525 r. na rynku krakowskim Albrecht złożył uroczysty hołd .
[ edytuj ] Rządy Albrechta (Alberta) jako świeckiego księcia
Książę Albrecht (używano teraz też spolszczonej formy jego imienia Albert), już jako władca świecki, w dniu 28 maja 1525 przyjął w Królewcu hołd od swoich poddanych, także od dotychczasowych braci zakonnych, którzy masowo zrzucali białe krzyżackie płaszcze, stając się tym samym zwykłymi świeckimi rycerzami, poddanymi księcia Albrechta. Zakon utrzymał się w Niemczech , co było jednym z czynników wrogiego nastawienia cesarstwa do księcia Albrechta. W tym samym roku stłumił powstanie chłopskie w Sambii .
Albrecht był przez cały okres swojego panowania lojalnym lennikiem Polski. Był m.in. doradcą króla Polski w sprawach bałtyckich. Książę Albrecht marzył o polskim tronie i jak się wydaje w tym celu utrzymywał szerokie kontakty z osobistościami politycznymi ówczesnej Rzeczypospolitej oraz był mecenasem polskich uczonych i artystów. W roku 1543 zalecił staroście z Ełku ochronę dzikich koni.
Książę Albrecht (Albert) w 1544 r. założył w Królewcu uniwersytet , nazwany od jego imienia (Albert) Uniwersytetem Albertyna, któremu przywilejem z 1560 r. król Zygmunt August nadał takie prawa jakie miała Akademia Krakowska .
Książę Albrecht był protektorem luteranizmu w I Rzeczypospolitej . Ufundował liczne stypendia dla młodzieży protestanckiej na uniwersytecie królewieckim, ale nie tylko: zapewnił też hojne stypendium (50 srebrnych marek) Janowi Kochanowskiemu, który był katolikiem. W 1551 , dzięki jego wsparciu Stanisław Murzynowski dokonał pierwszego przekładu Nowego Testamentu na język polski . Na książęcym dworze w Królewcu bawił jako dworzanin syn Mikołaja Reja , a Jan Kochanowski bywał tam w latach 1551 , 1552 i 1555 – (przypuszczalnie wówczas Kochanowski napisał hymn "Czego chcesz od nas Panie za Twe hojne dary"). Dbał też o rozwój literatury religijnej w językach litewskim i - w już ograniczonej formie - pruskim (pastor Abel Will z Pobethen ).
[ edytuj ] Małżeństwa i dziedzictwo
Albrecht był dwukrotnie żonaty. Pierwszą żoną Albrechta (ślub 1 lipca 1526 ) była Dorota Oldenburg , córka króla Danii i Norwegii - Fryderyka I i Anny Hohenzollern. Para miała szóstkę dzieci:
- Anna Zofia (1527-1591) żona księcia Meklemburgii-Schwerin Jana Albrechta I
- Katarzyna (1528)
- Fryderyk Albrecht (1529-1530)
- Lucia Dorota (1531-1532)
- Lucia (1537-1539)
- Albrecht (1539)
Drugą żoną Albrechta była od 1550 Anna Maria , córka Eryka I Starszego księcia brunszwickiego i Elżbiety Hohenzollern. Z drugiego związku narodzili się:
- Elżbieta (1551-1596)
- Albrecht Fryderyk (1553-1619) - książę Prus.
Albrecht zmarł 20 marca 1568 w Tapiawie ( niem. Tapiau, ros. Gwardiejsk w obwodzie kaliningradzkim ). Pochowany został w Królewcu . W zniszczonej w czasie II wojny światowej katedrze sambijskiej (od 1525 luterańska) zachowała się na ścianie wschodniej prezbiterium część pomnika grobowego księcia Albrechta z 1572 . Wcześniej przy ścianie południowej prezbiterium pochowana została pierwsza żona Albrechta - Dorota Duńska (epitafium z 1549 ). W prezbiterium znajduje się również częściowo zniszczone (wykonane w alabastrze), późniejsze epitafium Bogusława Radziwiłła i jego żony Anny Marii .
[ edytuj ] Genealogia
| Prapradziadkowie |
burgrabia Norymbergi |
książę Bawarii-Landshut |
elektor Saksonii |
arcyksiążę Styrii, Karyntii i Krainy |
wielki książę Litwy |
Andrzej Holszański |
książę Austrii |
cesarz rzymski, król Czech i Węgier |
| Pradziadkowie |
elektor Brandenburgii |
elektor Saksonii |
król Polski, wielki książę Litwy |
król Niemiec, Czech i Węgier |
||||
| Dziadkowie |
elektor Brandenburgii |
król Polski, wielki książę Litwy |
||||||
| Rodzice |
margrabia Ansbach i Bayreuth |
|||||||
|
Albrecht Hohenzollern (1490-1568) |
||||||||
[ edytuj ] Bibliografia
- Stanisław Bodniak, w: Polski Słownik Biograficzny . T. 1. Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa , 1935, s. 48–52.
| Poprzednik Fryderyk Wettyn |
 |
Wielki mistrz zakonu krzyżackiego 1511 - 1525 |
|
Następca Walter von Cronberg |
| Poprzednik tytuł nowoutworzony |
 |
książę Prus 1525 - 1568 |
|
Następca Albrecht Fryderyk Hohenzollern |
| Sejm: Palikot ukarany naganą | ||
Lider Ruchu Palikota Janusz Palikot został ukarany przez sejmową komisję etyki poselskiej karą nagany za słowa, że szef SLD Leszek Miller "ma krew na rękach" - poinformował szef komisji Franciszek Stefaniuk (PSL).
|
||
| RMF: Rozbito gang Bułgarów, organizujący domy publiczne na Euro 2012 | ||
Policja kryminalna z Bydgoszczy i CBŚ rozbiły gang Bułgarów, który organizował sieć domów publicznych na Euro 2012 w północnej Polsce.
|
||
| Czechy: Wypadek rosyjskiego samolotu wojskowego | ||
W wypadku rosyjskiego wojskowego samolotu An-30 w Czechach rannych zostało - według najnowszych informacji - 19 osób. Podczas podchodzenia do lądowania na lotnisku w Czaslaviu zablokowało się podwozie i maszyna twardo uderzyła w pas.
|
||
| Warszawa: Czołowe zderzenie pociągów, 2 rannych | ||
Prokuratura Rejonowa Warszawa Praga Północ będzie wyjaśniać okoliczności środowego zderzenia dwóch pociągów w stolicy. W wypadku ranne zostały dwie osoby, jedna z nich z obrażeniami ręki trafiła do szpitala. Zmieniono organizację ruchu pociągów.
|
||
| Egipt: Policjant zastrzelony przed lokalem wyborczym | ||
W czasie walk między zwolennikami dwóch kandydatów na prezydenta Egiptu przed lokalem wyborczym w Kairze zastrzelony został policjant. Egipcjanie głosują w pierwszej turze wyborów, które mają wyłonić następcę obalonego w 2011 roku Hosniego Mubaraka.
|
