Armia Krajowa Obywatelska

Grób Władysława Liniarskiego na Cmentarzu Powązkowkim w Warszawie

Armia Krajowa Obywatelska (lub Obywatelska Armia Krajowa) – lokalna formacja zbrojna polskiego podziemia antykomunistycznego działająca na terenie województwa białostockiego oraz znajdujących się po wschodniej stronie granicy dawnych polskich powiatów wołkowyskiego i grodzieńskiego. Organizacja powstała w dniu 15 lutego 1945 z rozkazu ppłk Władysława Liniarskiego "Mścisława", komendanta Okręgu Białystok AK, na bazie struktur rozwiązanej Armii Krajowej . Organizacja ta powstała w związku z niewykonaniem rozkazu wydanego przez gen. Leopolda Okulickiego "Niedźwiadka" z dnia 19 stycznia 1945 r., rozwiązującego Armię Krajową. Płk Władysław Liniarski "Mścisław" odmówił wykonania tego rozkazu.

W końcu lutego 1945 roku w skład AKO wszedł Obwód Ostrów Mazowiecki AK (500 żołnierzy). Wiosną 1945 roku AKO liczyło 27 tys. konspiratorów zorganizowanych w czternastu obwodach, tworzących sześć Inspektoratów. AKO działał samodzielnie do końca maja 1945 r. gdy płk "Mścisław" podporządkował się organizacji Wolność i Niezawisłość i Delegatowi Sił Zbrojnych na Kraj, płk Janowi Rzepeckiemu . W związku z tym AKO weszło w skład Obszaru Centralnego Zrzeszenia WiN , którego szefem był płk Jan Mazurkiewicz "Radosław" . Okręg ten stał się najliczniejszym w ramach Obszaru Centralnego i zachował sporą autonomię (m.in. pozostałe stare nazewnictwo funkcji, nie posługiwano się nazwą "delegat"). Działalność AKO była skuteczna dzięki zdecydowanemu działaniu i nieustannemu nękaniu władzy komunistycznej. W lecie 1945 roku stan posiadania władz komunistycznych ograniczał się wyłącznie do Białegostoku i często atakowanych miast powiatowych (np. Ostrołęka, Grajewo).

Głównym celem działań AKO były akcje sabotażowo-dywersyjne, mające sparaliżować funkcjonowanie agend tzw. władzy ludowej. Bardzo duży nacisk kładziono na zorganizowanie akcji informacyjno-propagandowej (także poprzez wydawanie prasy). W związku z prowadzeniem działań po dwóch stronach nowej granicy prowadzono też pomoc przy ewakuacji na zachód struktur Okręgów Wileńskiego i Nowogródzkiego AK.

Bibliografia

Sławomir Poleszak, Jeden z wyklętych. Major Jan Tabortowski "Bruzda", Warszawa 1998, s.130-148, 176.

Linki zewnętrzne

• Armia Krajowa Obywatelska – WebArchive