Babia Góra

Babia Góra
Widok na Diablak od zachodu.
Państwo	Polska Słowacja
Pasmo	Beskid Żywiecki , Oravské Beskydy , Karpaty
Wysokość	1725 m n.p.m.
Wybitność	1075 m
Pierwsze wejście	1782 Jowin Fryderyk Bończa Bystrzycki
Położenie na mapie Beskidu Żywieckiego, Małego i Makowskiego Babia Góra
49°34′24″N 19°31′46″E
Multimedia w Wikimedia Commons

Masyw Babiej Góry – widok z Cyla (z podpisami)

Babia Góra (również Diablak, słow. Babia hora, węg. Babia gura, niem. Teufelspitze czyli Góra diabła) – masyw górski leżący w Paśmie Babiogórskim Beskidu Żywieckiego (według słowackiej terminologii są to Oravské Beskydy ) w Beskidach Zachodnich , osiągający wysokość 1725 m n.p.m. Jest to najwyższy szczyt całych Beskidów Zachodnich, najwyższy poza Tatrami szczyt w Polsce i drugi, po Śnieżce , pod względem wybitności . Zaliczany jest do Korony Gór Polski .

Najwyższy wierzchołek, Diablak, odznacza się wybitnymi walorami widokowymi. Roztacza się z niego panorama na wszystkie strony, obejmująca Beskid Żywiecki, Śląski , Mały , Makowski , Wyspowy , Gorce , Kotlinę Orawsko-Nowotarską , Tatry oraz góry Słowacji.

Topografia

Granice Babiej Góry ograniczone są od zachodu przez Przełęcz Jałowiecką Północną (998 m n.p.m.), a od wschodu przez Przełęcz Lipnicką (pot. Krowiarki, 1010 m n.p.m.). Od południa rozciąga się Kotlina Orawska , a od północy masyw schodzi stromo w dolinę Skawicy . Północne, skaliste stoki charakteryzują się wyjątkowo dużym nachyleniem (do 70°).

W masywie babiogórskim wyraźnie można rozróżnić kilka kulminacji (od zachodu):

• Małą Babią Górę (inaczej zwaną Cylem – 1517 m n.p.m.),
• Kościółki (1620 m n.p.m.),
• Babią Górę (inaczej Diablak – 1725 m n.p.m.),
• Gówniak (inaczej Wołowe Skały – 1617 m n.p.m.),

• Kępę (1521 m n.p.m.),

• Sokolicę (1367 m n.p.m.).

Ponadto są dwie ważniejsze przełęcze : Brona (1408 m n.p.m.) pomiędzy Cylem a Kościółkami oraz Lodowa Przełęcz (1602 m n.p.m.) oddzielająca Kościółki od Pośredniego Grzbietu .

Geologia

Beskidy , w tym również i Babia Góra, uległy wypiętrzeniu w trzeciorzędzie , na obszarze pierwotnie zajmowanym przez Prakarpaty . Babia Góra zbudowana jest z fliszu piaskowcowo-łupkowego o dużej miąższości, o wyraźnym podziale na warstwy podmagurskie (piaskowce, łupki i margle powierzchniowe w dolnych partiach masywu) i magurskie (piaskowce o miąższości do 750 m). W skałach masywu odkryto liczne skamieniałości – głównie fauny numulitowej .

Epoka lodowa zapanowała w Karpatach przed 600 tys.lat. Powstały wówczas lodowce, których ślady (kary i jeziora polodowcowe) zachowały się jedynie w Tatrach . Jeśli występowały w masywie babiogórskim, to ich działalność została zatarta przez erozję .

W masywie Babiej Góry występują liczne jeziora osuwiskowe , takie jak: Mokry Stawek (największy), Zimny Stawek , Mały i Duży Orawski Stawek , Czarne Oko , Marków Stawek , Mały Stawek , Mułowy Stawek oraz okresowy Suchy Staw .

Przyroda

Widok z Hali Miziowej : Babia Góra i Cyl (na lewo)

Z rzadkich w Polsce gatunków roślin występuje tutaj m.in. tojad morawski , wyblin jednolistny , rogownica alpejska , okrzyn jeleni , zimoziół północny , turzyca pchla , tocja alpejska .

W 1954 w masywie Babiej Góry (wraz ze szczytem Diablak) utworzono Babiogórski Park Narodowy . W uznaniu niezwykłych walorów przyrodniczych Babiogórski Park Narodowy został wpisany w 1977 przez UNESCO na listę światowych rezerwatów biosfery .

Działalność człowieka

W 1995 roku gminy po polskiej i słowackiej stronie Babiej Góry utworzyły Stowarzyszenie Gmin Babiogórskich , którego celem jest zachowanie ludowej kultury , folkloru i tradycji tego obszaru i mieszkających tu Babiogórców (Górali Babiogórskich), a także rozwój turystyki pod Babią Górą.

Na szczycie Babiej Góry znajduje się węgierski kamienny obelisk upamiętniający wizytę arcyksięcia Józefa , palatyna Węgier .

Infrastruktura turystyczna w paśmie Babiej Góry

Szlaki piesze prowadzące na grzbiet

Szlak żółty – Perć Akademików

Główny Szlak Beskidzki Markowe Szczawiny – przełęcz Brona – Babia Góra – Sokolica – Przełęcz Lipnicka

• z Markowych Szczawin 1.30 h (↓ 1.10 h), z przełęczy Brona 1 h (↓ 0.45 h)
• z Przełęczy Lipnickiej 2.30 h (↓ 1.30 h), z Sokolicy 1.30 h (↓ 1 h)

Przełęcz Jałowiecka – Mała Babia Góra – przełęcz Brona – Babia Góra – leśniczówka Stańcowa – Kiczory

• z Przełęczy Jałowieckiej Północnej 2.25 h (↓ 2 h), z Małej Babiej Góry 1.15 h (↓ 1.10 h)
• z Kiczor 3.40 h (↓ 3.10 h), ze Stańcowej 2.30 h (↓ 2 h)

Markowe Szczawiny – Perć Akademików – Babia Góra – Chata Slaná Voda (Słowacja)

• z Markowych Szczawin 1.15 h (↓ 0.45 h)
• z Chaty Slaná Voda 3.25 h (↓ 3.10 h)

Orawska Półgóra – Chata Slaná Voda – Mała Babia Góra (czasy przejścia na Małą Babią Górę)

• z Orawskiej Półgóry 3.30 h (↓ 3.15 h), z Chaty Slaná Voda 3 h (↓ 2.45 h)

Szlaki piesze prowadzą na szczyt również od strony Słowacji – to właśnie z Orawskiej Półgóry poprowadzono w 1894 r. pierwszy znakowany szlak turystyczny na szczyt Babiej Góry – wytyczył go Beskidenverein (wówczas był to szlak w granicach Węgier). Rok później BV poprowadził szlaki od strony polskiej (wówczas galicyjskiej ) – są to jedne z pierwszych szlaków w polskich Beskidach Zachodnich.

W 1906 doszło do pierwszego wejścia narciarskiego na szczyt – dokonało tego sześciu członków Beskidenverein z Zabrza . Dwa lata później wyczyn ten powtórzyli Polacy – oba wejścia były od strony polskiej (wówczas galicyjskiej).

Babia Góra – widok z odległego Ćwilina

Obiekty noclegowe

Pierwsze obiekty noclegowe powstały na Babiej Górze już w 1806 – był to schron dla arcyksięcia Józefa Habsburga , palatyna Węgier . Funkcjonował krótko, zniszczyła go wichura. Stał prawdopodobnie w miejscu, w którym dzisiaj wznosi się pomnik z 1876 r.

W połowie stulecia stanął schron turystyczny z prawdziwego zdarzenia, tzw. Losertówka. Powstał w 1852 z inicjatywy hr. Filipa Saint Genois – właściciela dóbr makowskich , Zawoi i Babiej Góry. Nazwę zawdzięcza Józefowi Loserthowi, naczelnikowi ówczesnego obwodu wadowickiego . Schron miał postać kwadratu o boku 4 metrów, zbudowano go z miejscowego kamienia. Posiadał trzy otwory okienne, otwór wejściowy, a przykryty był spadzistym dachem krytym gontem . Brak okien oraz stolarki sprawił, że schron już po kilku latach padł ofiarą burz oraz porywistych wiatrów.

Pierwsze schroniska pojawiły się na początku XX wieku:

• Schronisko na Babiej Górze – obecnie już nie istnieje
• Schronisko PTTK na Markowych Szczawinach – pierwsze polskie schronisko w Beskidach Zachodnich

Bibliografia

• Babia Góra, Zawoja. Mapa turystyczna 1:30 000. Wydanie III. Kraków: Compass, 2005. ISBN 83-89165-09-0 . 
• Beskid Śląski i Żywiecki. Mapa turystyczna 1:75 000. Warszawa: PPWK SA. 
• Adam Łajczak: Matka Niepogód, w: "Babiogórskie ścieżki". Poznań: Colgraf-Press, 1995, s. 97-206. ISBN 83-86258-08-X . 
• Władysław Midowicz (red.) : Mała Encyklopedia Babiogórska. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 1992, s. 52–53. ISBN 83-85557-04-0 . 
• Władysław Szafer (red.) : Babiogórski Park Narodowy. Kraków: Polska Akademia Nauk – Zakład Ochrony Przyrody, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1963. 
• Kazimierz Zabierowski (red.): Park narodowy na Babiej Górze. Przyroda i człowiek. Warszawa – Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983. ISBN 83-01-04137-4 . 
• Babiogórski Park Narodowy

Linki zewnętrzne

• O Babiej Górze
• Babia Góra – opisy szlaków