Brunszwik

	Brunszwik; Braunschweig
	Herb miejski
Państwo	Niemcy
kraj związkowy	Dolna Saksonia
Powierzchnia	192, 13 km²
Wysokość	75 m n.p.m.
Ludność (31.12.2008); • liczba ludności; • gęstość	; 246 012; 1 280 os./km²
Nr kierunkowy	05300, 05303, 05307, 05309, 0531, 05341
Kod pocztowy	38100-38126
Tablice rejestracyjne	BS
Podział miasta	20 dzielnic
	Położenie na mapie Dolnej Saksonii ; Brunszwik; Braunschweig
	Położenie na mapie Niemiec ; Brunszwik; Braunschweig
	52°16′N 10°31′E / 52.267, 10.517 Na mapach: 52°16′N 10°31′E / 52.267, 10.517
	Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
	Hasło Braunschweig w Wikisłowniku
	Strona internetowa miasta

Brunszwik ( niem . Braunschweig, dolnosaks. Brunswiek) – miasto na prawach powiatu w środkowej części Niemiec , w kraju związkowym Dolna Saksonia , na północy masywu górskiego Harz , nad rzeką Oker . Ważny ośrodek przemysłowy, rozwinięty zwłaszcza przemysł maszynowy, środków transportu (głównie autobusy i samochody ciężarowe), elektrotechniczny, elektroniczny, metalowy, precyzyjny, spożywczy, instrumentów muzycznych; węzeł komunikacyjny; politechnika (założona 1745) z biblioteką i inne wyższe szkoły (pedagogiczna, sztuk pięknych), instytuty naukowe, wydawnictwa.

[ edytuj ] Historia

[ edytuj ] Średniowiecze

Książę Henryk Lew i Matylda (fragment Ewangeliarza Henryka Lwa )

Panorama Brunszwiku (sztych z 1550)

Już w IX wieku na terenie miasta w rejonie dzisiejszego Targu Węglowego (Kohlmarkt) powstała osada, późniejsze Stare Miasto (Altstadt). Według tradycji został założony przez Brunona II . Nazwa miasta jest połączeniem imienia Bruno i słowa wik, miejsca odpoczynku kupców i przechowywania przez nich dóbr. Brunszwik jest wzmiankowany w dokumentacji kościoła Św. Magnusa (St. Magni Kirche) z 1031 roku. Powstała wokół niego osada nosiła nazwę Altewiek. W XII w. został rozbudowany przez rezydującego tam Henryka Lwa , który wzniósł oprócz zamku – rezydencji katedrę Św. Błażeja (St. Blasius), miasto umocnił murami i fosami. Ponadto książę założył na północ od Starego Miasta na terenach wokół kościoła Św. Andrzeja (St. Andreas) Nowe Miasto (Neustadt). Na prawym brzegu rzeki Oker powstała osada Hagen, a pomiędzy Starym i Nowym Miastem i zamkiem osada Sack. Prawa miejskie Brunszwik otrzymał w 1227 roku. Od 1260 roku (z przerwą w latach 1374-1380, będącą konsekwencją "Große Schicht" – rewolty mieszkańców przeciwko ówczesnym rajcom miejskim) do połowy XVIII w. był członkiem Hanzy . Silny wpływ kupców i cechów rzemieślniczych, nabywanie przez mieszkańców praw i przywilejów miejskich umocniły pozycję mieszczaństwa co stopniowo ograniczało wpływ książąt na miasto.

[ edytuj ] Czasy nowożytne

W XV wieku Brunszwik otrzymał statut wolnego miasta Rzeszy , a książęta założyli rezydencję w pobliskim Wolfenbüttel . Nauki Lutra przyczyniły się do reformacji, za którą miasto opowiedziało się w 1528 r. W roku 1671 nastąpiło zdobycie miasta przez księcia Rudolfa Augusta . Rada miejska podlegała książęcej komisji, a majątki i broń mieszczan zostały odebrane na rzecz księstwa. Siedziba książąt została przeniesiona z Wolfenbüttel do Brunszwiku przez Karola I . Za jego księstwa poprawiła się sytuacja ekonomiczna, powstały manufaktury, gdzie wyrabiano m.in. fajans i porcelanę. W XVIII w. stał się ważnym ośrodkiem kulturalnym i naukowym. W 1745 roku założono Collegium Carolinum (zalążek dzisiejszego Uniwersytetu Technicznego ).

[ edytuj ] Czasy współczesne

Ulica Nickelnkulk (zdjęcie z 1894)

Na początku XIX wieku dokonano zmian w systemie obronnym miasta, zniwelowano wały, na miejscu ich - wzdłuż rzeki Oker powstały promenady, zaś na rogatkach przy drogach wylotowych powstały klasycystyczne wartownie. W latach 1809-1813 Brunszwik należy do Królestwa Westfalii . W 1838 powstała pierwsza linia kolejowa łącząca Brunszwik z Wolfenbüttel . Druga połowa XIX wieku to okres wzmożonej industrializacji – rozwinął się przede wszystkim przemysł maszynowy i spożywczy (konserwowy i cukrowy). W 1890 liczba mieszkańców miasta przekroczyła 100 tysięcy. Do 1918 roku był stolicą Księstwa Brunszwiku , a następnie przywrócono mu status wolnego miasta . Rozwinął się przemysł samochodowy, zbrojeniowy, powstała fabryka instrumentów muzycznych. Miasto doznało poważnych zniszczeń podczas nalotów wojsk brytyjskich i amerykańskich w październiku 1944. W mieście pracowały tysiące robotników przymusowych. W latach 1943-1945 zmarło przynajmniej 360 dzieci odebranych robotnicom , np. w Entbindungsheim für Ostarbeiterinnen. Gruntowna odbudowa miasta trwała długo. Historyczne centrum otrzymało nowoczesną zabudowę, rekonstrukcja historycznej ograniczyła się do terenów dawnych pięciu osad.

[ edytuj ] Zabytki

Plac Südklint przed zniszczeniami wojennymi (zdjęcie z 1894)

Plac zamkowy z katedrą i Lwem Brunszwickim

Herb Brunszwiku - fragment Sukiennic

Domy Huneborstel i Veltheim przy placu Zamkowym

Gotycki kościół Św. Marcina (St. Martini)

Biblioteka w Nowym Mieście

Pomimo zniszczeń ostatniej wojny miasto zachowało wiele cennych dzieł sztuki. Skupione są wokół kilku zespołów w obrębie rdzenia dawnych osad.

Zespół zabytkowy Placu Zamkowego , w skład którego wchodzą:
- Zamek Dankwarderode – historyczna rezydencja Henryka Lwa , budowla w stylu romańskim. Obecny kształt zawdzięcza gruntownej rekonstrukcji w 1870 po licznych zniszczeniach i przebudowach. Siedziba średniowiecznych zbiorów Herzog Anton Urlich-Museum mieszczących cenne dzieła rzeźby, malarstwa i rzemiosła artystycznego. Koło wejścia głównego drewniana budka Spitzwegeck (Antiquariat Scholz Buchhandlung) z XX wieku;
- Lew Brunszwicki – ufundowany w 1166 przez Henryka Lwa, wyobrażenie księcia w formie ryczącego lwa. Obecna rzeźba jest kopią, oryginał znajduje się w zamku ;
- Katedra pw. Św. Błażeja, Jana Chrzciciela i Tomasza Becketta – romańska z XII wieku rozbudowana w XV wieku. Cenny wystrój wnętrza tworzą m.in. dzieła romańskiej rzeźby – Krzyż Imerwarda, brązowy świecznik siedmioramienny i stół ołtarzowy (na którym stawiano Ewangeliarz Henryka Lwa ). Pośrodku nawy monumentalny wczesnogotycki nagrobek tumbowy Henryka Lwa i żony Matyldy Plantagenet z rzeźbami zmarłych na płycie wierzchniej. Ściany i sklepienia zdobi cenna późnoromańska polichromia z cyklami figuralnymi m.in. życia patronów katedry. Ponadto liczne figury gotyckie i renesansowe epitafia;
- Domy Huneborstel (zbud w. 1536 r.) i Veltheim (1573 r.) cenne przykłady budownictwa o konstrukcji szkieletowej;
- Brunszwickie Muzeum Okręgowe (Braunschweigisches Landesmuseum) – w XIX-wiecznym budynku o formach klasycyzujących.

Zespół zabytkowy Rynku Starego Miasta , w skład którego wchodzą:
- Ratusz – gotycki, z XIV wieku z bogatą dekoracją rzeźbiarską m.in. cykl figur władców niemieckich z ich małżonkami (od Henryka I do Ottona – księcia Brunszwik-Lüneburga . Obecnie oddział Muzeum Miejskiego (Städtisches Museum) z cennymi zbiorami średniowiecznego rzemiosła artystycznego;
- Sukiennice – podłużna budowla mieszcząca dawniej kramy handlowe, zbudowane w XIV wieku w stylu gotyckim, z późniejszymi dobudówkami i fasadą wschodnią o bogatej dekoracji rzeźbiarskiej w stylu niderlandzkiego manieryzmu ;
- Fontanna Maryi (Marienbrunnen) – z 1408 wykonana z brązu w formie piętrowej struktury zwieńczonej wieżą z figurą Maryi; płaskorzeźbione misy posiadają reliefy z wizerunkami świętych;
- Dom Stechinnelli (Stechinelli-Haus) – wczesnobarokowy z ozdobnym portalem wejściowym;
- Dom pod Siedmioma Wieżami – znany od 1207, obecny późnobarokowy, dzieło Hermanna Korba z 1708;
- Kościół Świętego Marcina (St. Nartini) – romańsko-gotycki z XII wieku, gruntownie rozbudowany w XIV wieku. Wewnątrz m.in. barokowy ołtarz główny dzieło Antona Detleva Jennera z pocz. XVIII wieku, organy z XVIII w., manierystyczna ambona z pocz. XVII wieku. W przykościelnej kaplicy Św. Anny (St. Anna)z gotycką dekoracją rzeźbiarską późnogotyckie stalle i manierystyczna chrzcielnica. Na zewnątrz liczne gotyckie rzeźby tworzące cykle figuralne (m.in. figury biskupów, apostołów, oraz panien mądrych i panien głupich ) Portale: zachodni romański z XII w i dwa południowe, gotyckie z tympanonami przedstawiającymi Agnus Dei i zaśnięcie NMP.

Zespół zabytkowy Nowego Miasta – na północ od zamku - w skład którego wchodzą:
- Budynek Starej Wagi (Alte Waage) – wielokondygnacyjny budynek o konstrukcji szkieletowej z 1534, rozbudowany w XVII w.;
- Kościół Świętego Andrzeja (St. Andreas), znany od 1160 obecny gotycki z XIV w. Uwagę zwraca dwuwieżowy westwerk z bogato dekorowanym maswerkowym oknem dzwonnicy oraz wieża południowa o wys. 93 m (niegdyś była wyższa – 122 m);
- Biblioteka (Liberei) – niewielki gotycki budynek z XIV w., ceglany, z kamiennymi tarczami herbowymi na ścianie południowej; elewacje wschodnia i zachodnia są zwieńczone schodkowymi szczytami;

Inne zabytki i atrakcje miasta: