Car
Car ( bułg. цар, ros. царь, srb. цар / car) – tytuł władcy, pochodzący ze starosłowiańskiego zniekształcenia tytułu cesarza (z łac. caesar).
Z formy cěsarь powstała na gruncie cerkiewnym cьsarь gdzie redukcja ě ⇒ ь spowodowana była słabym wymawianiem tej samogłoski w pozycji przedakcentowej. Dalszą redukcją był zanik nieakcentowanego jeru miękkiego , być może pod wpływem sąsiedztwa blisko brzmiących c i s. W języku rosyjskim cьsarь zamienił się w caŕ (царь), dopełniacz caria (царя), z niego rozwinęły się terminy carica (царица), carstwo (царство), carskij (царский), carstwowat' (царствовать) = „panować, rządzić”, carstwowanije (царствование) = „panowanie” etc., ale źródłosłów zachował się w formie cesariewicz (цесаревич) = „następca tronu” [1] .
Początkowo słowiański termin używany na określenie cesarzy bizantyjskich , stąd też na określenie Konstantynopola powstały Cariь gradъ, Carь gradъ, które dały później formę rosyjską Carьgrad, Cariegrad, ukraińską Carehrad i wersję spolszczoną Carogród. Od IX - X wieku tytuł ten przyjęli władcy bułgarscy , a w latach 1346 - 1371 używali go także serbscy . Od 1910 do 1946 roku król Bułgarii nosił tytuł cara.
W Rosji tytulatura carska równoznaczna była tytulaturze królewskiej , natomiast wprowadzona przez Piotra I Wielkiego tytulatura imperatorska , równoznaczna była tytulaturze cesarskiej.
Pierwszym carem rosyjskim był wielki książę moskiewski Iwan IV Groźny , który przyjął ten tytuł w 1547 roku, jako wnuk księżniczki Zofii z dynastii Paleologów (rządzącej w Bizancjum w latach 1259 - 1453 ). Tytuł cara oznaczał nie tylko pretendowanie do kontynuacji tradycji Cesarstwa Bizantyjskiego i zwierzchnictwa nad światem prawosławnym (doktryna Moskwa – Trzeci Rzym ), ale przede wszystkim dążenie do zjednoczenia wszystkich ziem ruskich. Od 1721 roku, decyzją cesarza Piotra I , tytuły cara i imperatora wobec władców rosyjskich używane są zamiennie. Co ciekawe, dyplomacja I Rzeczypospolitej nie uznawała obu rosyjskich tytułów monarszych, aż do 1764 roku, tytułując władców Rosji wielkimi książętami moskiewskimi.
Ostatnim carem Rosji był Mikołaj II , panujący w latach 1894 - 1917 . Ostatnim carem Bułgarii był Symeon II , późniejszy premier tego państwa do lipca 2005 .
Rządzące cesarzowe Rosji, jak również małżonki carów nazywano caryca (ros. цaрицa), syna cara carewicz (ros. цapeвич), następcę tronu cesarzewicz (ros. цесаревич), a córki carewna (ros. цapeвнa).
W języku staropolskim odpowiednikiem „cara” (' cesarza ') był carz .
Carem ( carzem ) prócz wymienionych władców słowiańskich nazywano także władców Gruzji oraz chanów tatarskich , zwłaszcza chana krymskiego – car perekopski (zob. Złota Orda , Wielka Orda , Chanat Krymski , Chanat Kazański , Chanat Syberyjski i in.). Stąd carewiczami (carzewicami, carzykami) określano także synów chana oraz jego potomków w dalszych pokoleniach.
[ edytuj ] Państwa będące caratami
[ edytuj ] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Józef Birkenmajer , O tytułach cesarz i król (dokończenie) , „Język Polski” 1938, nr 5 (listopad/grudzień), wymaga DjVu .
| Francuski minister skazany za publiczną obrazę | ||
Sąd w Paryżu uznał Arnauda Montebourga, ministra ds. reindustrializacji w rządzie nowego socjalistycznego prezydenta Francji Francois Hollande'a, za winnego publicznej obrazy za nazwanie szefów spółki żeglugi promowej SeaFrance "łobuzami".
|
||
| Skazano lekarza, który pomógł CIA znaleźć bin Ladena | ||
Shakil Afridi, lekarz, który pomógł CIA zlokalizować Osamę bin Ladena został skazany w Pakistanie na 33 lata więzienia. Departament Stanu USA uznał, że władze Pakistanu nie miały podstaw, by go uwięzić.
|
||
| PO i PiS nie poprą projektu SP dot. kont zabezpieczenia zdrowotnego | ||
PO i PiS zapowiedziały, że pracodawca będzie mógł przekazać pracownikowi pieniądze na ochronę zdrowia, które byłyby wolne od podatku i odprowadzania składek. PSL się waha; poparcie zapowiedziały RP i SLD.
|
||
| 10 błędów ustawy refundacyjnej | ||
Ustawa refundacyjna uderza w pacjentów i wprowadza chaos na rynku leków - oceniają eksperci w raporcie "Do trzech razy sztuka - Ustawa Refundacyjna po publikacji trzech pierwszych wykazów". Wyliczają w nim 10 najważniejszych niedoskonałości nowych przepisów.
|
||
| Tusk i Schulz rozmawiali o Tymoszenko i Euro 2012 | ||
Szef Parlamentu Europejskiego Martin Schulz na spotkaniu z premierem Donaldem Tuskiem poinformował, że z jego upoważnienia europoseł Jacek Protasiewicz zajmie się organizacją misji PE obserwacji procesu kasacyjnego b. premier Julii Tymoszenko.
|
