Cyfra

Cyfra – umowny znak pisarski służący do zapisywania liczb .

Już w trzecim tysiącleciu p.n.e. używano w Egipcie hieroglifów do oznaczania jednostek, dziesiątek i tak dalej aż do 10 000 000. Innych cyfr używano w Babilonii (tzw. babiloński system liczbowy ), jeszcze innych w starożytnej Grecji i Rzymie .

Rozpowszechnione obecnie tak zwane cyfry arabskie ( układ dziesiętny ) pochodzą naprawdę z Indii . Arabowie tylko sprowadzili je z Indii wraz z tablicą rachunkową zwaną abakus (zbliżoną do dzisiejszego liczydła ) do Europy - między X a XIII w. Dzieło Leonardo Pisano o abakusie podkreślające praktyczność arabskiego systemu zainteresowało kupców włoskich. W ten sposób w XIII wieku arabska notacja upowszechniła się we włoskich księgach handlowych, a w XIV wieku trafiła do epigrafiki kościelnej by w XVI wieku wyprzeć całkowicie cyfry rzymskie z potocznego użycia.

Wczesne średniowiecze używa wyłącznie cyfr rzymskich, na ogół nie zmienionych, tylko cyfry i liczby 4, 9, 40, 90 pisze się częściej IIII, VIIII, XXXX, LXXXX niż IV, IX, XL, XC. Natomiast wielokrotność setek oznaczano przez powtarzanie litery C, np. CCC=300. Połowę oznaczano przez przekreślenie cyfry.

Liczba znaków służących do zapisu jest zależna od systemu liczbowego i przyjętego sposobu zapisu. 10 w systemie dziesiętnym, 16 - w szesnastkowym , ale w rzymskim już tylko siedem (I, V, X, L, C, D, M).

W niektórych systemach do zapisu liczb służyły kolejne litery alfabetu , najpierw dla kolejnych wartości 1 do 9, potem dalej dla kolejnych wielokrotności 10 i itd. - "1" i "10" zapisywano innymi znakami. Taki zapis stosowano np. w alfabetach: hebrajskim , starosłowiańskim ( głagolica ) i greckim .

Cyfry były składnikiem wielu pism . Wyróżnia się między innymi:

• cyfry arabskie
  • oryginalne cyfry arabskie
• cyfry ormiańskie
• cyfry chińskie
• cyfry cyrylickie (słowiańskie)
• cyfry egipskie hieroglificzne
• cyfry etruskie
• cyfry greckie (starogreckie)
• cyfry Majów
• cyfry hebrajskie
• cyfry rzymskie
• cyfry sumeryjskie
• cyfry tybetańskie

W pozycyjnych systemach liczbowych pozycja cyfry w obrębie liczby decyduje o jej wartości. Przykładowo jedynka w zapisie 100 oznacza inną wartość niż w zapisie 10 . Wartość cyfry zależy też od przyjętej podstawy systemu liczbowego. W szczególności dla systemów liczbowych o podstawie większej niż 10 konieczne jest wprowadzenie dodatkowych cyfr, np. w systemie szesnastkowym są to cyfry: A, B, C, D, E, F.

Zobacz też

• system liczbowy