Dyftong

Dyftong, dwugłoska ( stgr . δίφθογγος diphthongos – "dwubrzmiący") – pojedyncza samogłoska (na ogół długa) o zmiennym przebiegu artykulacji, co sprawia, że ucho ludzkie słyszy dwa dźwięki, mimo że są one zespolone niejako w jeden i mają właściwości pojedynczej samogłoski.

Najczęściej występują dyftongi /aɪ/, /ɛɪ/, /ɔɪ/, /ʊɪ/, /aʊ/, /ɛʊ/.

W języku polskim przykładami występowania dyftongów są wyrazy : maj = m/AI/, hydraulik = hydr/AU/lik, automat = /AU/tomat, Europa = /EU/ropa i wiele innych, pochodzących z greki i łaciny .

Dyftong /aɪ/ występuje np. w niemieckim wyrazie leider (wym. lajder), gdzie jest oznaczony dwiema literami ei; dyftong /ɛɪ/ słychać w angielskim gray itd.

Dwugłoski stanowiąc połączenie dwóch dźwięków samogłoskowych są z natury rzeczy niestabilne i zdradzają tendencje do przekształcania się w pojedyncze samogłoski ( monoftongi ). Proces taki nazywa się monoftongizacją . Dwugłoski mogą jednak również powstawać z monoftongów w wyniku dyftongizacji .

Wyróżnia się dyftongi wstępujące, w których pierwsza samogłoska jest niezgłoskotwórcza (typu / uo /) i dyftongi zstępujące (typu / ou /).

Oprócz dyftongów mogą istnieć tryftongi , czyli grupy trzech samogłosek wymawianych jak jedna.

[ edytuj ] Angielski

**Podział angielskich dyftongów** (wymowa brytyjska)
centrujące			zstępujące
kończące się na / ə / (szwę)			kończące się na / ɪ /			kończące się na / ʊ /
/ ɪə / jak w beard	/ eə / jak w air	/ ʊə / jak w tour	/ eɪ / jak w pain	/ aɪ / jak w I, time	/ ɔɪ / jak w join	/ əʊ / jak w home	/ aʊ / jak w house

Uproszczony schemat "ślizgu" między samogłoskami w angielskich dyftongach

W języku angielskim ( Received Pronunciation ) wyróżnia się 8 dyftongów, które dzieli się na dwie grupy (patrz tabelka):

Dyftong, to dźwięk składający się z ruchu, „ślizgu” od jednej samogłoski do innej. Pierwsza samogłoska jest:

dłuższa (trwa ok. 3/4 całego dyftongu)
mocniejsza
głośniejsza

Nazwy grup związane są z samogłoską, która kończy dyftong:

centrujące (center – środek)- ruch w tych dyftongach jest skierowany do ə ( szwa ), która jest w centrum diagramu głosek.
zstępujące (ending; end – koniec) – dyftongi te kończą się na ɪ lub ʊ

W rzeczywistości produkując dyftong, podczas „ślizgu” – startując z pierwszej samogłoski – nigdy nie powinno się dotrzeć do dźwięku drugiej samogłoski. W przeciwnym razie dyftong ten brzmi nienaturalnie i staje się dwiema, oddzielnymi samogłoskami.

Istnieje tendencja do zmiany dyftongów z grupy "centering" na długie samogłoski – np. / ʊə / → / ɔ: / ( tour: / tʊə / → / tɔ:(r) /. Dwugłoski te nie istnieją w wymowie amerykańskiej , gdzie omawiany wyraz brzmi / tʊr /).

[ edytuj ] Czeski

W języku czeskim istnieją trzy dyftongi:

/ aʊ̯ / jak w auto (niemal wyłącznie w słowach obcego pochodzenia)
/ eʊ̯ / jak w euro (tylko w słowach obcego pochodzenia)
/ oʊ̯ / jak w koule

Grupy samogłosek ia, ie, ii, io oraz iu w obcych słowach nie są uznawane jako dyftongi, wymawiane są jak [ ɪja, ɪjɛ, ɪjɪ, ɪjo, ɪju ] czyli z / j / pomiędzy samogłoskami.

[ edytuj ] Fiński

W języku fińskim występują następujące dyftongi

/ ai / jak w laiva
/ ei / jak w keinu
/ oi / jak w poika
/ ui / jak w uida
/ yi / jak w lyijy
/ æi / jak w äiti
/ øi / jak w öisin
/ au / jak w lauha
/ eu / jak w leuto
/ iu / jak w viulu
/ ou / jak w koulu
/ ey / jak w leyhyä
/ iy / jak w siistiytyä
/ æy / jak w täysi
/ øy / jak w löytää
/ ie / jak w kieli
/ uo / jak w suo
/ yø / jak w yö

[ edytuj ] Hiszpański

W języku hiszpańskim występują dyftongi wstępujące (diptongo creciente) i zstępujące (diptongo descreciente).

/ia/ jak w Mariano
/ie/ jak w miento
/io/ jak w limpio
/iu/ jak w triunfo [trĭumfo]
/ua/ jak w guapo
/ue/ jak w bueno
/uo/ jak w fatuo
/ui/ jak w fui [fŭi]
/ai/ jak w baile
/ei/ jak w peine
/oi/ jak w hoy
/au/ jak w aula
/eu/ jak w neutro
/ou/ jak w lo unio [loŭnĭo]

[ edytuj ] Niderlandzki

Dyftongi języka holenderskiego to:

/ ɛi / jak w eikel, ijs
/ ʌu / jak w koude
/ œʏ / jak w huis

[ edytuj ] Niemiecki

Dyftongi języka niemieckiego to:

/ aɪ̯ / czytane jak polskie „aj” z j nieco osłabionym w wyrazie „ maj ” [ ˈmaj ]. Przykład w języku niemieckim: sein [ 'zaɪn ];
/ aʊ̯ / czytane jak polskie „au” w wyrazie „pauza”. Przykład w języku niemieckim: Haus [ haʊ̯s ];
/ ɔɪ̯ / czytane jak polskie „oj” z j nieco osłabionym w wyrazie „pojnik”. Przykład w języku niemieckim: heute [ ˈhɔɪ̯tə ];
/ ʊɪ̯ / czytane jak polskie „uj” np. pfui [pfʊɪ̯].

Samogłoski długie / eː /, / oː / mają czasem wymowę dyftongiczną: [ eɪ ], [ oʊ ].

Zobacz hasło dyftong w Wikisłowniku

Wikipedia - Wolna Encyklopedia