Dynów

	Dynów
	Herb Dynowa
Państwo	Polska
Województwo	podkarpackie
Powiat	rzeszowski
Gmina	gmina miejska
Prawa miejskie	1429 - 1919 , od 1946
Burmistrz	Zygmunt Frańczak
Powierzchnia	24, 55 km²
Ludność (2008); • liczba ; • gęstość	; 6065; 247 os./km²
Strefa numeracyjna ;	+48 16
Kod pocztowy	36-065
Tablice rejestracyjne	RZE
	Położenie na mapie Polski ; Dynów
	49°49′N 22°14′E / 49.817, 22.233 Na mapach: 49°49′N 22°14′E / 49.817, 22.233
TERC ; ( TERYT )	3182416011
	Urząd miejski Rynek 2; 36-065 Dynów
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło Dynów w Wikisłowniku
	Strona internetowa

Dynów , zabudowa

zabytkowy kościół

pomnik króla Jagiełły

rynek, szopka

Sobień , Dynów i Łańcut (Landzut) na mapie Mercatora , wydanie z roku 1634 , Antwerpia

Dynów wymowa ^{? / i} (dawniej Denow) – miasto i gmina miejska w województwie podkarpackim , w powiecie rzeszowskim , nad Sanem , Pogórze Dynowskie . Przed 1945 rokiem Dynów należał do województwa lwowskiego, po zakończeniu II wojny światowej miasto weszło w skład nowo utworzonego województwa rzeszowskiego . W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa przemyskiego .

Według danych z 30 czerwca 2004^[2] miasto miało 6030 mieszkańców.

[ edytuj ] Struktura powierzchni

Według danych z roku 2002^[3] Dynów ma obszar 24, 51 km², w tym:

użytki rolne: 77%
użytki leśne: 12%

Miasto stanowi 2, 01% powierzchni powiatu.

[ edytuj ] Demografia

Dane z 30 czerwca 2004^[2]:

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
populacja	6300	100	3080	51, 1	2950	48, 9
gęstość zaludnienia (mieszk./km²)	246		125, 7		120, 4

[ edytuj ] Historia

w okresie panowania króla Kazimierza Wielkiego dobra Rzeszowskie wraz z Dynowem nadane zostały rycerzowi Janowi Pakosław de Strożyszcz . W posagu Dynów i Rzeszów i inne dobra otrzymał Kmita Sobieński poślubiając córkę Augustyna z Rzeszowa.
główna posiadłość Piotra Kmity – wojewody sandomierskiego, a później krakowskiego.
1409 – Po śmierci Piotra Kmity, kasztelana lubelskiego, dobra dynowskie wraz z Hyżnem odziedziczył jego syn Piotr Lunak Kmita , mąż dziedziczki części Rzeszowa Ofki(Zofii) Rzeszowskiej.
1410 – pobyt króla Władysława Jagiełły po bitwie pod Grunwaldem , w której sławili się mieszkańcy Dynowa.
1424 – własność Andrzeja Wernera de Denow '
1429 – uzyskanie praw miejskich.
1436 - dobra dynowskie zagarnął bezprawnie stryj małoletniej wówczas Małgorzaty z Kmitów, (ur. 1430 r.) Mikołaj Kmita - kasztelan przemyski, zapoczątkowując długoletni spór, zakończony w r. 1441 nowym podziałem dóbr, które odzyskała Małgorzata Mościcowa, znana z fundacji kościoła w Dynowie.
4 kwietnia 1448 – Małgorzata z Kmitów Mościcowa z Dynowa – córka Piotra Lunaka Kmity i Zofii Rzeszowską - Ofki(wg spisu; właścicielka Jawornika Polskiego i wsi koło Dynowa), poślubiła w 1432 r. hr. Piotra Kunatha (podczaszego sandomierskiego), i w 1468 r.; Jana Jaksę de Zalaśna z Wielkich Mościsk , Koźmina ze Strzałkowic h. Ostoja , i s. Andrzeja kasztelana, z nią dziedziczył Rzeszów i Dynów.
1462 – fundacja kościoła przez Małgorzatę Wapowską de Strzałkowice , i ustanowienie urzędu parafialnego przez biskupa Mikołaja Odrowąża Błażejowskiego (ok. 1405 – 21 grudnia 1474).
Po śmierci Małgorzaty Kmity Dynów dziedziczą jej synowie: Stanisław Dynowski a po nim Jan Dynowski (który zmarł bezpotomnie w roku 1539). Kolejnymi spadkobiercami zostali bracia stryjeczni Mikołaj i Piotr Rzeszowscy herbu Doliwa. W roku 1496 sprzedali oni dobra dynowskie Janowi Amorowi Tarnowskiemu - kasztelanowi krakowskiemu. W roku 1532 dobra dynowskie przejęli od Tarnowskich – Wapowscy
1540 – Dynów własnością rodu Wapowskich: Piotra Wapowskiego – stolnik sanocki i potem Katarzyny Wapowskiej , a po niej, syn Jana Stanisława Wapowskiego, a po jego śmierci w 1632 r., (gdy nagrobek w kościele wystawiła mu wdowa Magdalena Wapowska z Jordanów ); przejął Dynów syn Karol Wapowski , który w 1644 r. sprzedał okoliczne dobra Marcinowi Konstantemu Krasickiemu .
1604 – dotacja na wyposażenie kościoła przez Katarzynę Wapowską de Maciejowice – Maciejowska.
1617 – konsekracja kościoła pw. św. Wawrzyńca przez arcybiskupa lwowskiego Andrzeja Pruchnickiego
1632 – Szymon Starowolski pisze, iż " Rymanów , Dynów i Lesko swoje zamki mają".
1644 – własność Marcin Konstanty Krasicki z rodu Krasickich
1657 w czerwcu – zniszczenie miasta, zamku na skarpie w północno-wschodniej części grodu, oraz spalenie kościoła parafialnego św. Wawrzyńca, przez wojska Rakoczego .
1663 – odbudowa kościoła ze zniszczeń wojennych i poświęcenie jego przez biskupa Stanisława Sarnowskiego . W tym latach istniał jeszcze kościół – przytułek pw. Zwiastowania Najświętszej Marii Panny i przy wyjeździe na Dubiecko kościół św. Krzyża.
1672 – najazd Tatarów pod dow. nureddina sołtana Safę Gereja .
1686 – Jerzy Krasicki Stolnik Przemyski , umierając zapisał dobra koło Dynowa żonie ks. Teofili Czartoryskiej , która następnie wyszła za Ks. Grzegorza Antoniego Ogińskiego – Wielkiego Hetmana Litewskiego.
1691 – ks. Grzegorz A. Ogiński wydał zarządzenie porządkowe i przywileje dla Dynowa , gdzie podkreślano, że: chcąc podnosić miasto, które od węgierskiej wojny jest spustoszone nadaje mu się przywilej.
19 listopada 1702 r. gen. szwedzki Magnus Stenbock wysłał z Rzeszowa na Dynów 300-osobowy oddział jazdy w celu schwytania Grzegorza Ogińskiego, stronnika króla Augusta II. Nie mogąc dostać starosty wołkowyskiego, Szwedzi spalili Dynów i złupili okoliczne dobra. G. Ogiński rządził Dynowem aż do śmierci w 1709 r., i Dynów odziedziczyła córka Pacowa z Ogińskich, a po niej jej córka Piotrowa Ożarowska z Paców.
1781 – Adam Poniński sprzedał Dynów w imieniu dziedziczki Felicji z Paców Ożarowskiej Stanisławowi Trzecieskiemu i dziedziczyli go: Józef, Zbigniew i Stefan Trzeciescy. Trzesiescy herbu Strzemię pozostawali właścicielami do 1944 r.
1809 - Gdy w ziemi sanockiej wybuchła wojna polsko-austriacka , na jej czele stanął gen. Ksawery Krasicki , były oficer kościuszkowski, a zorganizowanym na terenach przyległych do Dynowa, oddziałom dowodził dziedzic Nozdrzca, Tadeusz Prek . Władzę administracyjno-polityczną pełnił Józef Parys .
Jakub Trzecieski (1766-1830) utworzył wśród mieszczan Dynowską Gwardię Narodową.
ok. 1814 r. Jakub Trzecieski wzniósł w odziedziczonym Dynowie dwór o klasycyzujących formach, który zachował się do czasów II wojny światowej. Kilka lat przed wybudowaniem posiadłości, ożenił się z Franciszką Głogowską i miał z nią sześcioro dzieci o imieniach: Józef, Hieronim, Henryk, Stanisław, Katarzyna i Antonina.

Zbigniew Trzecieski (1837-1906) – wnuk Jakuba, syn Józefa – dziedzic Dynowa był członkiem towarzystw galicyjskich, m.in.; Towarzystwa Rolniczego w Krakowie, Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego we Lwowie, Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego we Lwowie i Galicyjskiego Towarzystwa Łowieckiego.

1900 - 1904 wybudowanie i otwarcie wąskotorowej Przeworskiej Kolei Dojazdowej (Przeworsk-Dynów)
1919 – pozbawienie praw miejskich
13 września 1939 walki obronne 11 Pułku Piechoty kroczącego z Birczy w kierunku Przemyśla i wkroczenie wojsk niemieckich.
18 września 1939 r.- Niemcy dokonali pierwszej masowej egzekucji na miejscowych Żydach mordując około 300-400 osób. 18 na 19 września nocą – Niemcy spalili synagogę, wraz z około 200 spędzonymi Żydami, a resztę deportowali w październiku 1939 r. na prawy brzeg Sanu, zajęty przez sowietów.
W czasie okupacji działała tu Placówka AK Błażowa z Dynowem, na czele której stanął krypt. „Buk" – Stanisław Jakubczyk ps. "Chrobry" Podobwód Rzeszów-Południe AK .
28 lipca 1944 – wkroczenie wojsk sowieckich.
5 marca 1945 – Dragan Sotirovič został przypadkowo aresztowany przez NKWD pod Dynowem, gdzie dowodząc kompanią ze Zgrupowania Warta bronił Polaków przed UPA
1946 – przywrócenie praw miejskich.

[ edytuj ] Synagogi

Wielka Synagoga w Dynowie

[ edytuj ] Osoby związane z miastem

Paweł Bielec - fotograf
Cwi Elimelech z Dynowa - przywódca chasydów w I Rzeczypospolitej
Leon Cag „Nieznański”„Wilk”, 1912 - 1986 - od V 1944 dowódca plutonu AK Dynów od IX 1944 dowódca Placówki AK Dynów, więzień polityczny PRL w 1947 r. skazany na karę śmierci
Leonard Chudzikiewicz , „Pająk”, „Urbański”, „Wier” ( 1914 - 1971 ) - dowódca łączności Placówki ZWZ AK Dynów, działacz WiN . Po wyjeździe L. Caga z Dynowa od maja 1946 był kierownikiem Koła WiN Dynów w składzie Rady WiN Brzozów . 15 marca 1948 skazany na karę śmierci, złagodzoną przez NSW w Warszawie 21 V 1948 do lat 10
Jarosław Hałan - urodzony w Dynowie
Ks. Grzegorz Antoni Ogiński – Wielki Hetman Litewski
Marek Stebnicki - urodzony w Dynowie
Katarzyna Wapowska - fundatorka kościołów, kasztelanowa przemyska, właścicielka Dynowa.

[ edytuj ] Zabytki

kościół parafialny św. Wawrzyńca
pozostałości murów miejskich z drugiej połowy XVII wieku
dworki z okresu XVIII - XIX wieku
- Dwór Trzecieskich

Dwór wzniesiono w 1750 lub w 1760, a w 1784 r. Stanisław Trzecieski kupił dobra dynowskie od Piotra Ożarowskiego . Po nim właścicielami dworu byli kolejno: Józef, Zbigniew i Stefan Trzeciescy. W tej rodzinie majątek pozostawał do zakończenia II wojny światowej. Na tym terenie zabytkowy dąb.