Erfurt

	Erfurt
Herb miasta	Mapa
Państwo	Niemcy
Kraj związkowy	Turyngia
Kod pocztowy	99001-99198
Powierzchnia	269, 17 km²
Populacja (31.12.2009); - liczba ludności ; - gęstość	; 203 830; 757 osób/km²
Położenie	50°59' N ; 11°02' E
Burmistrz	Andreas Bausewein ( SPD )
Tablice rejestracyjne	EF
	Strona internetowa miasta

Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa .

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Erfurt

Katedra i kościół św. Sewera (Severikirche) w Erfurcie

Widok miasta z 1525...

...oraz z 1900.

Most Krämerbrücke

Plac Katedralny (Domplatz)

Erfurt – miasto na prawach powiatu położone w centralnej części Niemiec , stolica kraju związkowego Turyngia . Liczy ponad 200 000 mieszkańców. Największe miasto kraju związkowego, siedziba Federalnego Sądu Pracy (Bundesarbeitsgericht), dwóch wyższych uczelni (w tym założony w 1392 uniwersytet ) oraz katolickiej diecezji erfurckiej . Duży ośrodek przemysłowy, handlowy i ogrodniczy (uprawa bobu ), siedziba targów . Krajowy port lotniczy założony w 1956 . Ośrodek telewizji dla dzieci ( KI.KA ).

Erfurt jest miastem o długiej historii. Założone w 742 miasto było związane z arcybiskupami Moguncji . W XIII – XVII wieku był wolnym miastem, a następnie jednym z najważniejszych ośrodków elektoratu mogunckiego , zaś w latach 1806 – 1814 stolicą Księstwa Erfurckiego podległemu I Cesarstwu . Pomimo burzliwych dziejów Erfurt zachował liczne zabytki; ponad 20 kościołów w tym górującą nad miastem katedrę i stojący obok kościół św. Sewera (Severikirche), dawne klasztory, most Krämerbrücke i liczną zabudowę o konstrukcji szkieletowej .

[ edytuj ] Historia

[ edytuj ] Średniowiecze

Pierwsza pisemna wzmianka o Erfurcie pochodzi z 742 , kiedy pojawia się nazwa Erphesfurt. W średniowieczu Erfurt leżał na ważnym szlaku handlowym niedaleko brodu na rzece Gera . Od X wieku w mieście panowali arcybiskupi Moguncji . W XII w. Erfurt przeżywa swój rozwój. Wzniesiono klasztor Benedyktynów na wzgórzu Petersberg, rozpoczęto budowę katedry, ponadto powstała osada wokół kościoła szkockiego (Schottenkirche). W 1168 miasto otoczono kamiennymi obwarowaniami. Wzmiankowany w 1177 drewniany most Krämerbrücke zastąpiono w 1323 obecnym kamiennym. W 1243 władzę nad Erfurtem przejęła rada miejska; udało się skupić w swym ręku niemal wszystkie prawa, choć urząd biskupi wciąż podlegał Moguncji . XIV wiek to okres prosperity gospodarczej miasta. Miasto posiadało rozległe majątki ziemskie, w XIV w. do Erfurtu należały 82 wsie. W 1331 Erfurt otrzymał status miasta cesarskiego, nadał go ówczesny władca Ludwik IV Bawarski . Wraz z czterema innymi miastami: Gotha , Bad Tennstedt , Arnstadt i Bad Langensalza był centrum wytwórczym i handlowym barwnika indygo uzyskiwanym z urzetu . Ponadto handel (m.in. solą) i rzemiosło tworzyły ówczesną gospodarkę miasta. W wyniku czarnej śmierci która rozprzestrzeniła się w Erfurcie w latach 1350 – 1351 zmarło ponad 12 tys. mieszkańców. Silna pozycja gospodarcza i szybki rozwój demograficzny ludności spowodował, iż w XV wieku liczba ludności miasta wzrosła do ok. 20 000. Miasto stało się wówczas wielkim ośrodkiem kulturalnym i artystycznym. W klasztorze Dominikanów działał Johannes Eckhart . W 1392 rada miejska założyła Uniwersytet Erfurcki (zlikwidowany w 1816 ), powstało wiele kościołów, a wraz z tym liczne dzieła malarstwa i rzeźby. Erfurt był miastem wielonarodowym; oprócz Niemców zamieszkiwali tu Szkoci , Turcy oraz Żydzi . W XV w. Erfurt liczył 25 parafii, 15 klasztorów i dziesięć kaplic.

[ edytuj ] Nowożytność

W epoce humanizmu, w latach 1501 – 1511 w erfurckim klasztorze Augustianów przebywał Marcin Luter jako mnich tego zakonu; studiował tu początkowo na wydziale nauk wyzwolonych , które ukończył w styczniu 1505 jako magister filozofii , a następnie kontynuował je od 20 maja , na wydziale prawa. W 1522 matematyk Adam Ries opublikował drugą swoją pracę o arytmetyce . Odkrył nowy system liczb i obliczeń. W okresie wojny trzydziestoletniej w latach 1631 – 1635 miasto okupowały wojska szwedzkie. W 1664 urząd miasta przejął arcybiskup moguncki Johann Philipp von Schönborn , co oznaczało koniec niezależności miasta, do czasów napoleońskich miasto było pod egidą arcybiskupstwa-elektoratu Moguncji. 21 października 1736 wielki pożar miasta zniszczył 188 domów w rejonie pomiędzy katedrą, ratuszem i kościołem dominikanów. Na XVIII wiek przypada rozwój gospodarki ogrodniczej. Radny miasta Christian Reichart w okolicach Erfurtu założył nowoczesny ogród. W 1754 w Erfurcie powstała Akademia Nauk Stosowanych. W 1795 powstała fabryka obuwia. Chemik, aptekarz, profesor erfurckiego uniwersytetu Johann Bartholomäus Trommsdorff założył w mieście pierwszy w Niemczech Instytut Chemii i Farmacji.

[ edytuj ] XIX i XX wiek

W 1802 miasto zostało włączone do Prus . Na wzgórzu Petersberg w miejsce dawnego klasztoru Benedyktynów powstała cytadela . Podczas wojen napoleońskich, w latach 1806 – 1815 miasto wchodziło w skład I Cesarstwa , założono niewielkie Księstwo Erfurckie (Fürstentum Erfurt) istniejące do 1814 . W 1808 odbył się tutaj zjazd erfurcki, na którym spotkali się cesarz Napoleon Bonaparte i car Aleksander I Romanow . Po kongresie wiedeńskim miasto przyznano Prusom i weszło ono w skład prowincji Saksonia . W 1873 wyburzono mury miejskie. W latach 1869 – 1875 powstała nowa siedziba rady miejskiej. Na II połowę XIX wieku przypadła industrializacja miasta, rozwinął się m.in. przemysł kolejowy (fabryka Christian Hagansa produkująca parowozy i kotły parowe ). W 1883 ruszył w mieście pierwszy tramwaj konny (w 1894 tramwaje zelektryfikowano). Podczas kongresu SPD w Erfurcie, który miał miejsce w dniach 14 - 20 października 1891 zatwierdzono Program Erfurcki w którym zawarto postulaty m.in. 8-godzinnego dnia pracy i powszechnego prawa wyborczego . W 1906 liczba mieszkańców osiągnęła 100 000. W 1931 oddano do użytku stadion centralny (Steirgerwald).

Pod koniec II wojny światowej , 12 kwietnia 1945 , zniszczony przez naloty dywanowe Erfurt (zginęło 1 392 mieszkańców, ponad 500 budynków zostało całkowicie zniszczonych) został zajęty przez wojska 2 Armii Stanów Zjednoczonych , którymi dowodził generał George Patton . 3 lipca , miasto opuścił garnizon wojsk amerykańskich, a w ich miejsce zajęła Armia Czerwona , od 1949 do 1990 Erfurt należał do Niemieckiej Republiki Demokratycznej . W 1949 otwarto nowy teatr, rok później przeniesiono z Weimaru urząd kraju związkowego Turyngia . W 1957 otwarto ogród zoologiczny, w rok później port lotniczy . W 1970 doszło w hotelu „Erfurter Hof“ do spotkania ówczesnego premiera NRD Williego Stopha z kanclerzem RFN Willym Brandtem . W 1988 władze Erfurtu uznały Moguncję miastem partnerskim.

[ edytuj ] Czasy najnowsze

Po zjednoczeniu Niemiec , Erfurt stał się 10 stycznia 1991 stolicą kraju związkowego Turyngia . W 1994 zapadła decyzja o reaktywacji uniwersytetu . W 1999 przeniesiono z Kassel siedzibę Federalnego Sądu Pracy (Bundesarbeitsgericht). Dwa lata później otwarto nowoczesną halę sportową Gunda-Niemann-Stirnemann-Halle , od imienia i nazwiska znanej niemieckiej panczenistki ), zaś w 2003 otworzono teatr.

[ edytuj ] Dzielnice

Erfurt składa się z 53 dzielnic, jedną z nich jest Molsdorf .

[ edytuj ] Zabytki

"Wizytówką" Erfurtu są dwa stojące obok siebie i górujące nad otaczającym miastem kościoły Katedra (Mariendom) i Kościół św. Sewera (Severikirche). Zamykają one od zachodu Plac Katedralny (Domplatz). Katedra NMP znana jest od VIII wieku w obecnej postaci zawiera pozostałości kościoła romańskiego (dawny westwerk ). Monumentalne prezbiterium jest gotyckie z XIV natomiast halowy korpus nawowy z XV stulecia. Do wnętrza prowadzi gotycka kruchta, której zewnętrzne portale zdobią przedstawienia Apostołów oraz Panien Mądrych i Panien Głupich . Wewnątrz m.in. romański świecznik zw. Wolframem, gotyckie stalle, nagrobek rodziny von Gleichen , tryptyk Marii z jednorożcem . Okna prezbiterium zachowały niemal w całości komplet XIV-wiecznych witraży. Sąsiadujący z katedrą kościół św. Sewera jest monumentalną pięcionawową halą , wewnątrz mieści m.in. gotycki nagrobek patrona kościoła, późnogotycki, alabastrowy relief Św. Michał zwyciężający bestię, barokowe organy i ołtarz główny.

Unikalnym zabytkiem jest pochodzący z XIV wieku Krämerbrücke , most łączący brzegi rzeki Gery , na którym znajdują się budynki mieszkalne, w większości o konstrukcji szkieletowej. Został zbudowany w 1325 , a pierwotnie po jego obu stronach stały dwa kościoły, z których do dzisiejszych czasów przetrwał tylko jeden – św. Idziego (Ägidienkirche).

W Erfurcie znajduje się także, klasztor augustianów (Augustinerkloster), w którym w latach 1505 – 1511 mieszkał jako mnich Marcin Luter . Wewnątrz m.in. gotycki tryptyk z XV wieku i zespół gotyckich witraży. Cennymi dziełami XIV-wiecznej architektury zakonów mendykanckich są dwa bliźniacze kościoły: Dominikanów (Predigerkirche) i Franciszkanów (Barfußerkirche). Pierwszy z nich zachował liczne elementy rzeźby architektonicznej i cenny, gotycki wystrój, m.in. obraz przedstawiający kalwarię , figurę Madonny z Dzieciątkiem, zespół witraży. W klasztorze, którego część się zachowała mieszkał teolog, filozof i mistyk Johannes Eckhart . Zbombardowany podczas II wojny światowej kościół Franciszkanów jest w stanie częściowej ruiny. Odbudowane prezbiterium mieści m.in. zespół gotyckich witraży, dwa tryptyki – ołtarza głównego i ołtarza cechu farbiarzy, można znaleźć również zespół XIV-wiecznych płyt nagrobnych.

[ edytuj ] Muzea

W Erfurcie znajduje się Muzeum Etnograficzne Turyngii (Museum für Thüringer Volkskunde Erfurt) gromadzące eksponaty zaświadczające o wiejskiej kulturze dnia codziennego, tradycji i współczesności w okresie od 1750 roku do końca XIX wieku .