Ewangelia

Nowy Testament
Księgi historyczne
	Ewangelie według Mateusza (Mt); według Marka (Mk); według Łukasza (Łk); według Jana (J); ; Dzieje Apostolskie (Dz);
Księgi dydaktyczne
	Listy Pawła List do Rzymian (Rz); 1. List do Koryntian (1 Kor); 2. List do Koryntian (2 Kor); List do Galatów/Galacjan (Ga); List do Efezjan (Ef); List do Filipian (Flp); List do Kolosan (Kol); 1. List do Tesaloniczan (1 Tes); 2. List do Tesaloniczan (2 Tes); 1. List do Tymoteusza (1 Tm); 2. List do Tymoteusza (2 Tm); List do Tytusa (Tt); List do Filemona (Flm); List do Hebrajczyków (Hbr); ; Listy powszechne List Jakuba (Jk); 1. List Piotra (1 P); 2. List Piotra (2 P); 1. List Jana (1 J); 2. List Jana (2 J); 3. List Jana (3 J); List Judy (Jd); ;
Księgi prorockie
	Apokalipsa/Objawienie św. Jana (Ap/Obj);
Portal • Kategoria	p • d • e

Ewangelia (z gr. εὐαγγέλιον, euangelion, dosł. dobra nowina) – w starożytności termin używany jako określenie nagrody dla osoby przynoszącej dobrą nowinę.

Obecnie używa się go w następujących znaczeniach:

jako określenie gatunku literatury stosowanej , pisma chrześcijańskie opisujące życie i śmierć Jezusa Chrystusa
jest to dzielenie się wiarą za pośrednictwem autora natchnionego Duchem Świętym , wyznawaną przez całą społeczność chrześcijańską
ewangelią (pisaną małą literą, lecz ze względu na nacechowanie emocjonalne często także wielką) jest też nazywana nauka chrześcijańska, słowa Jezusa: bliskie jest Królestwo Boże, nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię [Mk 1, 15])
jako jedna z ksiąg Nowego Testamentu (pisana wielką literą).

[ edytuj ] Nowy Testament

Ewangelie kanoniczne wchodzą w skład Nowego Testamentu . Współczesne kościoły chrześcijańskie za natchnione uznają cztery Ewangelie, powstałe prawdopodobnie w następujących latach^[a]:

Ewangelia według św. Marka : ok. 68–73 r.^[1] lub ok. 65-70^[2]
Ewangelia według św. Mateusza : ok. 70–100^[1] lub ok. 80-85^[2]. Niektórzy konserwatywni badacze utrzymują, że powstała przed rokiem 70., szczególnie ci, którzy nie uważają Ewangelii według św. Marka za pierwszą.
Ewangelia według św. Łukasza : ok. 80–100, większość badaczy podaje rok 85^[1] lub ok. 80-85^[2]
Ewangelia według św. Jana : ok. 90-100^[2] lub ok. 90–110^[3]. Przeważa pogląd, że Ewangelia ta była pisana etapami, więc nie ma konkretnej daty opracowania całości.

Skład ten ukształtował się prawdopodobnie w 1 poł. II wieku. Ok. 170 r. Tacjan napisał "Harmonię czterech Ewangelii" zwaną " Diatessaron ", po nim harmonie Ewangelii tworzyli też inni autorzy. W 2 poł. II wieku cztery ewangelie wymienia tzw. kanon Muratoriego oraz Tertulian , a Ireneusz z Lyonu ok. 180 r. jest przekonany o świętości jedynie czterech Ewangelii.

Istnieje wiele teorii dotyczących czasu powstania poszczególnych Ewangelii oraz zależności między nimi. Powszechnie uznaje się, że trzy Ewangelie – według św. św. Łukasza, Marka i Mateusza (tzw. ewangelie synoptyczne ) – są ze sobą bliżej związane niż z Ewangelią według św. Jana: często używają podobnych sformułowań, mówią o podobnych wydarzeniach i stosują podobną aranżację tekstu. Wnioskuje się zatem, że ewangeliści ci korzystali ze wspólnego źródła, albo autorzy późniejszych ewangelii synoptycznych wykorzystywali wcześniejsze z nich.

Według hipotezy dwu-źródłowej powstania Ewangelii, jako pierwsza z trójki powstała Ewangelia według św. Marka, pozostali dwaj ewangeliści korzystali z niej oraz z innego wspólnego źródła (to hipotetyczne źródło jest nazywane ewangelią Q – od niemieckiego Quelle – źródło). Najpoważniejszym problemem tej hipotezy jest fakt, że ewangelia Q, jeśli istniała, zaginęła bardzo wcześnie, gdyż nie ma żadnych zapisów wczesnochrześcijańskich odnoszących się do dokumentu z wyjątkiem dość enigmatycznego stwierdzenia Papiasa z II wieku , które może być w ten sposób interpretowane. Kontrowersyjnym dokumentem uważanym przez niektórych za potwierdzenie tej hipotezy jest ewangelia Tomasza , która zawiera wiele sformułowań wspólnych dla Łukasza i Mateusza, nie występujących w ewangelii według św. Marka. Interpretowane jest to na dwa sposoby – albo pismo to powstało bardzo wcześnie i Tomasz również korzystał z Q, co byłoby silnym argumentem za istnieniem Q, albo też powstał bardzo późno i korzystał z ewangelii według św. Łukasza i według św. Mateusza. Obie te hipotezy mają swoich zwolenników.

Istnieje wiele innych hipotez, które z grubsza można pogrupować według liczby dodatkowych dokumentów, których istnienie postulują. Te które tworzą najmniej lub nie tworzą ich wcale, nie wyjaśniają wszystkich zależności między ewangeliami synoptycznymi; te które tworzą kilka lub nawet kilkanaście takowych wchodzą w trudne do zweryfikowania spekulacje.

Każda z Ewangelii przeprowadza własną myśl teologiczną i liczy się z potrzebami środowiska, dla którego jest przeznaczona^[4], troszcząc się bardziej o objaśnienie zasad wiary chrześcijańskiej niż o historyczne szczegóły.

[ edytuj ] Apokryfy

Pozostałe pisma przedstawiające życie Jezusa określa się jako ewangelie apokryficzne . Spośród nich najbardziej znana jest Ewangelia Tomasza . W latach 70. XX w. w Egipcie odnaleziony został tekst Ewangelii Judasza . Rękopis, datowany metodą radiowęglową na III-IV w., został napisany w języku koptyjskim, jednej z późnych odmian języka egipskiego, którą posługiwali się egipscy chrześcijanie. Ewangelia opisuje Judasza jako wysłannika bożego, który miał wydać Jezusa na jego własne życzenie. O ewangelii tej pisał w II wieku pierwszy biskup Lyonu , święty Ireneusz , określając ją jako fałszywą. Rękopis po odnalezieniu przez pewien czas znajdował się w Szwajcarii, potem przez 20 lat w USA. Dopiero w 2001 r. rozpoczęto jego odczytywanie.

Uwagi

↑ Szacunki dotyczące dat spisania ewangelii są mocno rozbieżne. Dowody na taką lub inną datę są nikłe. Najwcześniejsze kompletne kopie ewangelii datuje się na IV wiek; przed tym czasem są dostępne tylko fragmenty i cytowania. Podane daty odzwierciedlają poglądy większości badaczy Biblii; nie ma wśród nich jednak konsensusu co do takiego datowania.

Przypisy

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 Raymond E. Brown . An Introduction to the New Testament
↑ ^2,0 ^2,1 ^2,2 ^2,3 Harris, Stephen L. , Understanding the Bible. Palo Alto: Mayfield. 1985.
↑ M. in. C. K. Barrett
↑ Manfred Uglorz : Introdukcja do Nowego Testamentu. Cz. I. Warszawa: Chrześcijańska Akademia Teologiczna, 1994, s. 55. ISBN 83-901296-5-5 .

[ edytuj ] Wybrana bibliografia

"Rozmowy o Biblii", Anna Świderkówna , PWN Warszawa 2003;

[ edytuj ] Zobacz też

[ edytuj ] Linki zewnętrzne

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Ewangelia

Komentarz do czterech Ewangelii - strona opracowana przez fundację Biblos

[0] Szacunki dotyczące dat spisania ewangelii są mocno rozbieżne. Dowody na taką lub inną datę są nikłe. Najwcześniejsze kompletne kopie ewangelii datuje się na IV wiek; przed tym czasem są dostępne tylko fragmenty i cytowania. Podane daty odzwierciedlają poglądy większości badaczy Biblii; nie ma wśród nich jednak konsensusu co do takiego datowania.

[Brown-1] 1,0 ^1,1 ^1,2 Raymond E. Brown . An Introduction to the New Testament

[Harris-2] 2,0 ^2,1 ^2,2 ^2,3 Harris, Stephen L. , Understanding the Bible. Palo Alto: Mayfield. 1985.

[3] M. in. C. K. Barrett

[4] Manfred Uglorz : Introdukcja do Nowego Testamentu. Cz. I. Warszawa: Chrześcijańska Akademia Teologiczna, 1994, s. 55. ISBN 83-901296-5-5 .

[a]

[1]

[2]

[3]

[4]

Wikipedia - Wolna Encyklopedia