Franciszek Walicki

Franciszek Walicki, ps. Jacek Grań (ur. 20 lipca 1921 w Łodzi ) – polski dziennikarz muzyczny, publicysta, autor tekstów piosenek, działacz kulturalny, współtwórca wielu zespołów muzycznych, także kompozytor, uważany za ojca polskiego bigbitu i rocka .

Biografia

Młodość

Franciszek Walicki urodził się 20 lipca 1921 r. w Łodzi jako jedyne dziecko inżyniera geodety Franciszka Walickiego ( 1874 - 1964 ) i jego żony Felicji, pochodzących z Wilna uciekinierów wojennych. Do Wilna wrócił wraz z całą rodziną w 1922 r. i mieszkał tam aż do repatriacji w kwietniu 1945 r. Rodzina Walickich posiadała m.in. dom na rogu ul. Montwiłłowskiej i Pańskiej w śródmieściu Wilna oraz dworek na Łosiówce . W Wilnie Franciszek junior uczęszczał do przedszkola z językiem francuskim oraz do Gimnazjum OO. Jezuitów. Opuścił je z niską lokatą przed zakończeniem roku szk. 1934 / 35 . Jesienią 1935 r. zaczął chodzić do liceum będącego częścią Gimnazjum i Liceum im. Sułkowskich w Rydzynie k. Leszna . Uzyskiwał dobre wyniki w nauce oraz w sporcie, trenował m.in. koszykówkę i lekką atletykę. Jesienią 1938 r., po ukończeniu liceum został przyjęty do Państwowej Szkoły Morskiej w Gdyni . 15 września 1938 r. wypłynął w rejs na statku ‘’ Dar Pomorza ’’ przez Maroko , Wyspy Kanaryjskie i Wyspy Zielonego Przylądka na Martynikę , do Puerto Rico , Kolumbii , na Jamajkę i Kubę . Poznał legendarnego kpt. Karola Olgierda Borchardta i doktora Wacława Korabiewicza . Do Gdyni wrócił w kwietniu 1939 r.

Lata wojny

W pierwszych miesiącach wojny Franciszek Walicki znalazł się w Wilnie , gdzie m.in. zetknął się z Leopoldem Tyrmandem . 17 czerwca 1941 r. zawarł związek małżeński z Brojną (Bronisławą) Lewin. Po wejściu wojsk niemieckich oboje zostali zmuszeni do zamieszkania w getcie . Wkrótce udało im się uciec z Wilna . W marcu 1942 r. znaleźli się w Warszawie , a w czerwcu w Zakopanem , skąd udali się do Bukowiny Tatrzańskiej i Czarnego Dunajca . Tam F. Walicki został zatrzymany i skierowany do pracy przymusowej, z której również uciekł. Ukrywał się do końca wojny. Stracił kontakt z żoną i w 1946 r. ich małżeństwo zostało rozwiązane.

W wojsku

W 1945 r. został wcielony do Marynarki Wojennej , gdzie zetknął się z Marianem Brandysem i Józefem Balcerakiem i rozpoczął pracę dziennikarską. Przydzielono go do Sztabu Głównego MW, którym kierował kmdr por. Stanisław Mierzejewski , stracony w 1952 r. Pod jego komendą F. Walicki redagował " Przegląd Morski ". Współpracował też z miesięcznikiem " Morze ", mieszkał w Gdyni w służbowym mieszkaniu, które potem musiał zmienić. Jesienią 1946 r. poznał Czesławę Kasztelan z Poznania , z którą ożenił się w 1947 r. Rok później urodziła się ich jedyne dziecko – córka Iwona, zam. Artwich.

W prasie

W 1952 r. Franciszek Walicki wystąpił z Marynarki Wojennej i zaczął długoletnią współpracę z " Głosem Wybrzeża ". Pisał recenzje filmowe, felietony, reportaże z podróży, m.in. do Londynu , oraz robił wywiady. Redagował dodatek kulturalny gazety pt. Dziewiąta fala. Poznał takie postaci ówczesnego życia kulturalnego jak Lech Bądkowski , Mieczysław Czychowski , Franciszek Fenikowski , Leszek Herdegen , Zbigniew Kosycarz , Agnieszka Osiecka , Sławomir Sierecki czy Maciej Słomczyński . Mieszkał przy ul. Bema . W wolnych chwilach malował. W "Głosie Wybrzeża" pracował do 1966 r.

W służbie jazzu i muzyki młodzieżowej

W połowie lat 50. F. Walicki zainteresował się jazzem . Był członkiem Komitetów Honorowych pierwszych dwóch Festiwali Muzyki Jazzowej , które odbyły się w Sopocie w 1956 i 1957 r. Działał w Gdańskim Jazz-Clubie, istniejącym w l. 1957 - 1961 . Organizował też prelekcje nt. muzyki rockandrollowej. Na początku 1959 r. zaopiekował się gdańskim zespołem Rhythm And Blues , który 24 marca 1959 r. w Gdańsku w klubie Rudy Kot dał pierwszy w Polsce koncert rock and rolla.

Po odgórnym rozwiązaniu grupy Rhythm And Blues , która dała ostatni koncert 27 października 1959 r. w Gdańsku , Franciszek Walicki powołał zespół Czerwono-Czarni , który zadebiutował 23 lipca 1960 r. w sali klubu Żak w Gdańsku , i opiekował się nim do września 1961 r. Dla jego muzyki i brzmienia stworzył określenie " big-beat ", spolszczone na " muzyka mocnego uderzenia ". 2 lipca 1961 r. jego występ zainaugurował działalność klubu Non Stop w Sopocie , który również był pomysłem F. Walickiego. Klub zapoczątkował akcję poszukiwania młodych talentów w polskiej muzyce rozrywkowej.

Wiosną 1962 r. Franciszek Walicki powołał zespół Niebiesko-Czarni , który zadebiutował 24 marca 1962 r. w gdańskim Żaku . Grupą opiekował się do końca 1967 r. Odbył z nią trasy zagraniczne po Francji , Szwecji , Holandii , Jugosławii i Luksemburgu . Rozpoczął pisanie tekstów piosenek dla zespołu i jego członków. Jako "Jacek Grań" napisał łącznie 45 piosenek, które śpiewali m.in. Czesław Niemen , Wojciech Korda , Ada Rusowicz , Czerwone Gitary , Piotr Szczepanik , Breakout , SBB i Urszula Sipińska . Wydano je na ponad 300 płytach. Wszystkie wielkie przeboje z tekstami F. Walickiego ukazały się na składance Nazywano nas dziećmi Belzebuba wydanej w 1994 r. przez Polskie Nagrania .

Na początku 1968 r. Franciszek Walicki zetknął się z Tadeuszem Nalepą i jego zespołem Breakout , który nakłonił do unowocześnienia brzmienia. Od połowy 1968 r. do listopada przebywał z zespołem w Holandii . Doradzał grupie przy nagraniach pierwszych dwóch płyt, do których napisał też kilka tekstów. Z Breakoutem współpracował do 1970 r.

27 lutego 1968 r. F. Walicki zainicjował cykl przeglądów muzycznych pt. Musicorama , które odbywały się w sali Roma oraz Sali Kongresowej Pałacu Kultury i Nauki . W roku 1970 zaczął też publikować pismo muzyczne pod tą nazwą, które wydało jednak tylko 3 numery. A 18 lipca 1970 r. w Sali Turystycznej Grand Hotelu w Sopocie zainicjował pierwszą polską dyskotekę przebojów Musicorama 70. Był jej kierownikiem artystycznym, prowadził ją z takimi prezenterami jak Piotr Kaczkowski , Marek Gaszyński , Witold Pograniczny , Jacek Bromski czy Dariusz Michalski .

W marcu 1971 r. w Siemianowicach Śląskich Franciszek Walicki zetknął się z Józefem Skrzekiem i muzykami SBB , którym później pomógł w karierze krajowej i zagranicznej. Wymyślił słynną dewizę zespołu: "Szukaj, Burz, Buduj". Towarzyszył grupie na tournée po Niemczech w 1974 r. Napisał tekst utworu Odlot z pierwszej płyty grupy.

Pod koniec lat 70. F. Walicki doradzał artystycznie Urszuli Sipińskiej , a później kilku młodym wykonawcom. W kwietniu 1983 r. współorganizował Ogólnopolski Turniej Młodych Talentów , w którym triumfowały zespoły Azyl P. i Klaus Mitffoch . Powoli stawał się żywą legendą polskiej sceny muzycznej.

Reaktywacja

W połowie lat 80. udało mu się zgromadzić większość gwiazd polskiego mocnego uderzenia i muzyki rozrywkowej lat 60. i 70. na koncertach z cyklu Old Rock Meeting . Pierwszy odbył się w Operze Leśnej w Sopocie 11 i 12 lipca 1986 r. i pociągnął za sobą wielkie tournée dawnych gwiazd po kraju, zakończone dwoma koncertami 11 i 12 lipca 1987 r. również w Operze Leśnej w Sopocie . Nagrania z Sopotu ukazały się na płytach Old Rock Meeting A.D. 1986 i Old Rock Meeting . Czy nas jeszcze pamiętasz? oraz były prezentowane w telewizji.

Na emeryturze

Na początku 1995 r. firma Video Studio Gdańsk przygotowała film o Franciszku Walickim pt. I nie żałuj tego w opracowaniu Wojciecha Fułka i Pawła Chmielewskiego , emitowany w lipca 1995 r. w Programie 2 TVP. Równocześnie wydawnictwo T.R.Z. Wojciecha Trzcińskiego opublikowało wspomnienia "ojca chrzestnego polskiego rocka" pt. Szukaj Burz Buduj. Wznowiono je w 2002 r.

Na jego dorobek składa się także ponad 2000 publikacji na temat muzyki i kultury (głównie młodzieżowej), wiele tysięcy artykułów prasowych, wspomnień i listów do redakcji licznych czasopism.

Do przełomu tysiącleci Walicki uczestniczył w imprezach muzycznych i sportowych, m.in. w meczach koszykówki. 7 czerwca 2004 roku Franciszek Walicki otworzył wystawę swojej kolekcji, w której znalazły się m.in. plakaty, zdjęcia, artykuły prasowe, wzmacniacz koncertowy o "niesamowitej" mocy 15 watów, perkusja Czerwonych Gitar , gitara Krzysztofa Klenczona , stroje sceniczne Wojciecha Kordy i Ady Rusowicz , buty i organki Tadeusza Nalepy , adapter "Bambino" i płyty pocztówkowe, radio "Sonata", wzmacniacz muzyczny z lat 60. Wystawa ta stała się początkiem Muzeum Polskiego Rocka , mieszczącego się w budynku klubu Rudy Kot w Gdańsku . W czerwcu 2000 r. wziął udział w sympozjum Rock i polityka, zorganizowanym przez Nadbałtyckie Centrum Kultury w Gdańsku . Z powodu stanu zdrowia i wieku ogranicza życie towarzyskie i kulturalne. Mieszka z żoną w centrum Gdyni przy ul. Władysława IV .

Autor tekstów piosenek

Piosenki z jego tekstami można usłyszeć m.in. w wykonaniu takich artystów, jak: Krzysztof Klenczon , Wojciech Korda, Kasia Kowalska , Mira Kubasińska , Czesław Niemen , Małgorzata Ostrowska , Ada Rusowicz , Urszula Sipińska , Józef Skrzek , Stanisław Sojka , Piotr Szczepanik , a także aktorów teatru Studio Buffo (m.in. Katarzyny Groniec , Janusza Józefowicza , Nataszy Urbańskiej ).

• "Adagio Cantabile" (muz. J. Popławski )
• "Baw się w ciuciubabkę" (muz. C. Niemen )
• "Coś, co kocham najwięcej" (muz. C. Niemen )
• "Czy będziesz sama dziś wieczorem" (muz. C. Niemen )
• "Czy mnie jeszcze pamiętasz?" (muz. C. Niemen )
• "Gdybyś kochał, hej" (muz. T. Nalepa )
• "Hej, dziewczyno, hej" (muz. C. Niemen )
• "Mamo, nasza mamo" (muz. F. Walicki)
• "Na drugim brzegu tęczy" (muz. T. Nalepa )
• "Nie bądź na mnie taki zły" (muz. B. Greco)
• "Nie pukaj do mych drzwi" (muz. C. Niemen )
• "Niedziela będzie dla nas" (muz. Z. Podgajny )
• "Odlot" (muz. J. Skrzek )
• "Poszłabym za tobą" (muz. T. Nalepa )
• "Puste koperty" (muz. J. Davis)
• "Smutny list" (muz. W. Korda)
• "Taka jak ty" (muz. K. Klenczon)
• "Wiem, że nie wrócisz" (muz. C. Niemen)
• "Za daleko mieszkasz, miły" (muz. C. Niemen)

Odznaczenia i nagrody

• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1996)
• Medal Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata
• Nagroda Artystyczna Prezydenta Gdyni
• Grand Prix XXXV Międzynarodowego Festiwalu Piosenki w Sopocie
• Nagroda ZAiKS – za wystawę Gdynia – rock'n'roll – Niemen

Bibliografia

• Wolański R., Leksykon Polskiej Muzyki Rozrywkowej, Warszawa 1995, Agencja Wydawnicza MOREX, ISBN 83-86848-05-7 ; tu hasło Jacek Grań, s. 63.

• Niesforny panicz z wileńskiej Łosiówki, cz.1
• Niesforny panicz z wileńskiej Łosiówki, cz.2

Linki zewnętrzne

• Strona oficjalna Franciszka Walickiego
• Jacek Grań (Franciszek Walicki) w bazie Katalog Polskich Płyt Gramofonowych