Free jazz
Free jazz – nurt w jazzie nowoczesnym , który powstał i rozwinął się w latach 60. XX wieku .
Spis treści |
[ edytuj ] Termin
W latach 50. jazz został uznany za jeden z głównych elementów amerykańskiej kultury. Stał się tym samym narodowym dobrem i obok filmu był głównym czynnikiem amerykańskiej ekspansji kulturalnej. Szła ona w dwóch kierunkach: propagowanie Ameryki, amerykańskiego stylu życia (tym samym i amerykańskich wartości) i amerykańskiej kultury w krajach " trzeciego świata " oraz rozmiękczanie krajów demokracji ludowej za " żelazną kurtyną ". Jako dobro narodowe jazz został skanonizowany przez krytyków muzycznych, głównie jazzowych. Oni decydowali, co jest dobrym jazzem, co jest złym jazzem i co w ogóle nie jest jazzem.
Wszelkie działania usiłujące poszerzyć idiom jazzu, a więc wykraczające poza kanon były natychmiast krytykowane i deprecjonowane. Mimo tego, poszukujący muzycy: Ornette Coleman , Cecil Taylor , John Coltrane , Sun Ra i później Albert Ayler , Archie Shepp , Bill Dixon , Pharoah Sanders , Marion Brown , Muhal Richard Abrams , Roscoe Mitchell , Joseph Jarman i inni – zdecydowali się na łamanie ustanowionych reguł [1] .
Pod koniec lat 50. ich działalność określana była mianem New Thing (Nowa Rzecz). Znany krytyk muzyczny i krytyk nowego jazzu Leonard Feather zaproponował termin cosa nova (nowa sprawa), który kojarzył się z cosa nostra i nabierał negatywnego znaczenia przez skojarzenie z mafią . Jeszcze bardziej negatywnym określeniem był termin zaproponowany przez Stanleya Dance'a – nouvelle gauche, który więcej mówił o jego twórcy, niż o muzyce, którą miał określać. Oba te terminy się nie przyjęły [2] .
Ostatecznie nazwa nowego stylu została utworzona od tytułu płyty Ornette'a Colemana Free Jazz: A Collective Improvisation nagranej 21 grudnia 1960 roku. To właśnie Ornette Coleman uważany jest za twórcę free jazzu [3] .
[ edytuj ] Powstanie free jazzu
Chociaż pewne elementy stylistyczne, które mogły prowadzić do free jazzu, można znaleźć w twórczości takich indywidualnych muzyków jak Sidney Bechet , Ben Webster , Lennie Tristano , to trudno ich uważać za prekursorów czy pionierów tego stylu. Dotyczy to także takich kompozytorów jak Igor Strawinski , Arnold Schoenberg i John Cage .
Pewnego bodźca, zwłaszcza związanego z możliwościami poszerzania zakresu tego, co nazywano jazzem, dostarczyli muzycy bebopowi , zwłaszcza Charlie Parker , Dizzy Gillespie i Thelonious Monk , chociaż be bop stał się ostatnim stylem jazzu po pewnym czasie i nie bez przeszkód zaakceptowanym przez krytyków i włączonym do kanonicznego jazzu.
Dużą rolę odegrało dwóch całkowicie różnych muzyków: Charles Mingus i John Coltrane . Mingus jeszcze w latach 50. wypracował nową koncepcję kolektywnej improwizacji, która okazała się później zasadnicza dla powstania free jazzu. Jednak sam Mingus był zdeklarowanym przeciwnikiem free jazzu. John Coltrane zaczął swoje modalne eksperymenty w pierwszej połowie lat 60. – razem z Erikiem Dolphym – jednak po fali krytyki zrezygnował z nich. Powrócił do nich ponownie, po sukcesie Colemana i Aylera [4] .
Dużą rolę odegrał także poeta, krytyk jazzowy, pisarz i radykalny działacz – Everett LeRoi Jones ( Amiri Baraka ). Był gorącym propagatorem i obrońcą ruchu Black Power w latach 60., z którym kojarzy się "nową czarną muzykę" (New Black Music) – zasadniczo był to free jazz. Afroamerykanie zdominowali free jazz w takim stopniu, że biali muzycy byli po prostu naśladowcami. Jednak w zespołach Colemana i Aylera dużą rolę odgrywali biali basiści. Było to zbliżone do sytuacji w XVIII w., gdy np. niemieccy kompozytorzy tworzyli "włoskie" opery [5] .
Właściwy free jazz, to wynik działalności Ornette'a Colemana i Cecila Taylora. Do nich dołączył "drugi rzut" muzyków takich jak np. Albert Ayler.
Ważną rolę w propagowaniu nowego jazzu odegrał magazyn Jazz Review . Pismo to zostało założone w 1958 r. i przetrwało do 1961 r. Pisali w nim tacy krytycy jak Martin Williams , Nat Hentoff i Gunther Schuller . Stosowali oni metody Nowej krytyki . Schuller był pionierem Trzeciego nurtu . Ambiwalencja ich działań wynikała z tego, że chociaż pozytywnie ustosunkowywali się do free jazzu i umieszczali go rejonach artystycznego (a nie komercyjnego) modernizmu, to jednak odrywali go od jego jazzowych źródeł porównując z nowoczesną muzyką symfoniczną [6] .
Właśnie w tym magazynie Gunther Schuller umieścił w styczniu 1959 r. pierwszą obszerną analizę stylu gry Cecila Taylora, w której docenił jego muzykę porównując ją z twórczością kilku XX-wiecznych kompozytorów muzyki poważnej. Równocześnie rozzłościł samego Taylora podkreślając intelektualizację jego muzyki i wybitną technikę pianistyczną muzyka, redukując jej zawartość emocjonalną, która dla Taylora była ważniejsza. Analizowanie jego muzyki w związku z Trzecim nurtem, spowodowało separację Taylora od jego afroamerykańskiego kulturowego dziedzictwa. Odrzucony przez główny nurt jazzu i oderwany od swoich źródeł, Taylor przez kilka lat pozostawał na marginesie jazzu [7] .
Jazz europejski był początkowo tylko i wyłącznie naśladownictwem jazzu amerykańskiego. Muzycy grali "jak Sonny Rollins" czy "jak John Coltrane". Początki free jazzu w Europie także związane były z naśladownictwem muzyków afroamerykańskich, lecz – paradoksalnie – spowodowały wkrótce całkowitą emancypację jazzu europejskiego. Muzycy europejscy (a także np. japońscy) zaczęli tworzyć free jazz na swoich własnych prawach. Dopomogło w tym mocne nastawienie antyamerykańskie, które ujawniło się pod koniec lat. 60. [5]
[ edytuj ] Przedstawiciele
Inni najwybitniejsi przedstawiciele free jazzu: John Coltrane (który początkowo grał muzykę zaliczaną do stylu hard bop , w późniejszym okresie działalności, szczególnie od wydania w 1965 roku płyty Ascension, do śmierci w 1967 roku, był jednym z czołowych artystów free jazzu, jak i prekursorem tego gatunku, przez wielu fanów i krytyków uważany za największego artystę jazzu w ogóle), Don Cherry , Archie Shepp , Ornette Coleman , Cecil Taylor , Albert Ayler , Peter Brötzmann , Theo Jörgensmann , a w Polsce Tomasz Stańko .
[ edytuj ] Cechy stylistyczne
Free jazz charakteryzuje się pełną swobodą harmoniczną, kolektywną improwizacją , olbrzymią intensywnością wyrazu, polirytmicznością , inkorporowaniem wpływów muzyki etnicznej z różnych części świata, rozszerzeniem palety dźwięków muzycznych na zgrzyty, szmery itp.
Temat w utworze freejazzowym to zwykle zaledwie kilka nut. Muzycy nie podążają w improwizacjach zgodnie z wcześniej opracowanym schematem, aranżacją czy progresją akordów. Nie używa się tu również skal, jak w jazzie modalnym, lecz centrów tonalnych, które stanowią dla grających punkty orientacyjne w zespołowej improwizacji.
Zamiast określonego metrum , we free jazzie występuje puls, który porządkuje krzyżujące się rytmy perkusji i innych instrumentów .
Zamiast swingu , jak w ewolucyjnie wcześniejszych formach jazzu, w jazzie free mamy kaskady dźwięków instrumentów prowadzących za sobą nieustanną interakcję.
Wbrew obiegowym opiniom free jazz nie ma nic wspólnego z chaosem muzycznym. Wymaga on od muzyków wirtuozerskich umiejętności, doskonałego porozumienia, dogłębnej znajomości każdego elementu jazzu. Dla słuchaczy obcowanie z free jazzem jest muzyczną przygodą, gdy są oni świadkami rodzenia się i ewoluowania żywego, niepowtarzalnego dzieła.
Obecnie free jazz jest uznanym i często prezentowanym nurtem muzyki jazzowej. Jego elementy zostały włączone do głównego nurtu jazzu ( post bop )u. Także artyści jazzowej awangardy niezaliczani do nurtu free jazzu, zawdzięczają temu nurtowi bardzo wiele ( Eric Dolphy , Charles Mingus , muzycy z kręgu AACM np. grupa Art Ensemble of Chicago , Anthony Braxton i inni.)
Przetworzone elementy free jazzu obecne są w post-Colemanowskim nurcie harmolodic (np. Ronald Shannon Jackson ), czy w mocno funkującej muzyce M-Base zapoczątkowanej przez Steve'a Colemana.
Znaczny wpływ wywarł free jazz na awangardę rocka ( Soft Machine , Frank Zappa , Captain Beefheart and His Magic Band , Gong , Fred Frith , King Crimson , Henry Cow i inni).
[ edytuj ] Zobacz
[ edytuj ] Bibliografia
- Jost Ekkehard: Free Jazz. bmw: Da Capo Press, 1994, s. 214. ISBN 0-306-80556-1 .
- Iain Anderson: This Is Our Music. Free Jazz, the Sixties, and American Culture. Filadelfia: University of Pennsylvania Press, 2007, s. 254. ISBN 978-0-8122-2003-2 .
Przypisy
| USA: Podejrzany o udział w masakrze w Srebrenicy deportowany do kraju | ||
Były dowódca brygady policji Serbów bośniackich Dejan Radojković, oskarżony w Bośni i Hercegowinie o udział w masakrze około 8 tys. Muzułmanów w Srebrenicy w 1995 r., został deportowany z USA - poinformowały w czwartek amerykańskie władze.
|
||
| Egipt: Zakończyło się głosowanie w wyborach prezydenckich | ||
W Egipcie zakończyło się w czwartek dwudniowe głosowanie w wyborach prezydenckich, które mają wyłonić następcę Hosniego Mubaraka, zmuszonego na początku zeszłego roku do ustąpienia. Wstępnych wyników można oczekiwać w sobotę.
|
||
| Kancelaria Prezydenta: Nie ma loży prezydenckiej na Stadionie Narodowym | ||
Nie było i nie ma czegoś takiego, jak loża prezydencka na Stadionie Narodowym - oświadczyła w czwartek szefowa prezydenckiego biura prasowego Joanna Trzaska-Wieczorek. Dodała, że prezydent Bronisław Komorowski zajmie na stadionie podczas Euro 2012 "najbardziej prestiżowe miejsce".
|
||
| USA: Rośnie poparcie dla małżeństw gejów | ||
W USA słabnie sprzeciw wobec legalizacji małżeństw homoseksualnych - wynika z najnowszego sondażu. Pokrzepiło to Biały Dom, gdyż komentatorzy uznali, że niedawna deklaracja prezydenta Baracka Obamy z poparciem takich małżeństw nie zaszkodzi mu w wyborach.
|
||
| Palikot być może będzie ubiegał się o widzenie z Tymoszenko | ||
Poseł Janusz Palikot przyjechał na Ukrainę, gdzie najprawdopodobniej będzie ubiegał się o spotkanie ze skazaną na siedem lat więzienia byłą premier Julią Tymoszenko - dowiedziała się w czwartek PAP ze źródeł dyplomatycznych w Kijowie.
|
