Friedrich Schiller

	Friedrich Schiller
Imiona i nazwisko	Johann Christoph Friedrich von Schiller
Data i miejsce urodzenia	10 listopada 1759 ; Marbach
Data i miejsce śmierci	9 maja 1805 ; Weimar
Narodowość	Niemiec
Dziedzina sztuki	poezja , dramat
Styl	Romantyzm / Klasycyzm
Ważne dzieła	Wilhelm Tell ; Maria Stuart ; Oda do radości
	Galeria w Wikimedia Commons
	Teksty na Wikiźródłach
	Cytaty w Wikicytatach

Johann Christoph Friedrich von Schiller (do otrzymania szlachectwa w 1802 roku Johann Christoph Friedrich Schiller) znany jako Friedrich Schiller (ur. 10 listopada 1759 , zm. 9 maja 1805 ) – niemiecki poeta, filozof, historyk, estetyk, teoretyk teatru i dramaturg, przedstawiciel tzw. klasyki weimarskiej, autor " Ody do radości ".

[ edytuj ] Biografia

[ edytuj ] Dzieciństwo i młodość

Urodził się w Marbach (rejon Stuttgartu ) jako syn felczera, J. C. Schillera i jego żony Elżbiety. Dzieciństwo i młodość spędził w ubóstwie, chociaż mógł uczęszczać do szkół. Już w wieku trzynastu lat próbował pisać wiersze i dramaty. Zwróciwszy na siebie uwagę Karola Eugeniusza , księcia Wirtembergii, wstąpił w 1773 r. do Karlsschule Stuttgart, elitarnej akademii wojskowej założonej przez księcia, gdzie podjął studia medyczne i prawnicze, interesując się też dziełami Rousseau i Goethego i dyskutując ze swoimi kolegami szkolnymi klasyczne ideały. Szkołę księcia Karola określano jako "plantację niewolników". W szkole napisał w wieku osiemnastu lat swoją pierwszą sztukę, "Zbójcy" (Die Räuber) o grupie naiwnych rewolucjonistów i ich tragicznym końcu. Przyniosła mu ona sławę – jak wielką, możemy stwierdzić choćby po przytoczeniu faktu, że określano go mianem "niemieckiego Szekspira". W 1780 r. otrzymał posadę lekarza pułkowego w Stuttgarcie.

Po pierwszym wykonaniu "Zbójców" w Mannheim , w 1781 r., został aresztowany, zabroniono mu też publikowania jakichkolwiek dalszych prac. Wyjechał wtedy ze Stuttgartu (dodajmy, w przebraniu i pod osłoną nocy oraz bez grosza przy duszy – przez najbliższe kilka tygodni zmuszony był prosić o pomoc finansową przyjaciela, z którym podróżował) i przez Lipsk oraz Drezno dotarł w 1787 r. do Weimaru . W 1786 napisał poemat " Oda do radości ", do którego Beethoven skomponował muzykę będącą obecnie hymnem Unii Europejskiej . Swoją wczesną twórczością wpisał się w okres tzw. Burzy i naporu (niem. Sturm und Drang ).

[ edytuj ] Rodzina i pobyt w Jenie

Pomnik Schillera we Frankfurcie nad Menem

W 1789 został wykładowcą historii i filozofii w Jenie , gdzie pisał wyłącznie prace historyczne. W 1790 , 22 lutego poślubił Charlottę von Lengefeld, a już w 1791 stan jego zdrowia zaczął się pogarszać. Miał z Charlottą czwórkę dzieci: dwóch synów, Karla i Ernsta, oraz dwie córki, Emilie i Luise.

W 1792 otrzymał honorowe obywatelstwo Republiki Francuskiej za rewolucyjne przesłanie "Zbójców" (razem z nim odznaczenie to dostał m.in. Tadeusz Kościuszko ). Stosunek Schillera do Wielkiej Rewolucji był niejednoznaczny – z jednej strony nie pochwalał okrucieństwa jakobinów, zaś z drugiej przemawiały do niego ideały buntowników. Ważnym dla niego rokiem był 1797 , kiedy to w piśmie literackim "Almanach muz" opublikował (wraz z Goethem – swoim wieloletnim bliskim przyjacielem) ballady, takie jak "Rękawiczka" czy "Rycerz Toggenburg". Rok wcześniej w tym samym piśmie Schiller i Goethe opublikowali tak zwane "Ksenie", krótkie, lecz bardzo satyryczne wierszyki o tytułach typu "Filozofowie" czy "Charakter narodowy Niemców". Odważna tematyka dzieł Schillera spowodowała, że poetę nazwano "piewcą wolności".

[ edytuj ] Powrót do Weimaru i śmierć

W 1799 powrócił do Weimaru, gdzie Goethe przekonał go do powrotu do pisania sztuk. Razem z Goethem założył Weimar Theater , który stał się czołowym teatrem w Niemczech, przyczyniając się do odrodzenia dramatu. W Weimarze pozostał aż do śmierci – zmarł na gruźlicę w wieku zaledwie 45 lat. Pozostawił po sobie niedokończony dramat "Demetrius" oraz ok. 30 pomysłów na sztuki, które zamierzał napisać w przyszłości.

[ edytuj ] Inne

Wśród wielbicieli jego dzieł był m.in. Adam Mickiewicz (tłumaczył ballady i inne utwory Schillera). Sam Schiller przetłumaczył na niemiecki parę sztuk – w tym "Makbeta" Szekspira i "Ifigenię w Aulidzie" Eurypidesa .

Thomas Mann w latach 50. wygłosił cykl audycji radiowych o Schillerze; wcześniej ( 1905 ), z okazji setnej rocznicy śmierci poety, napisał nowelę Schwere Stunde ("Ciężkie godziny"), przedstawiającą tryb życia Schillera w drugiej połowie lat 90. XVIII wieku; trylogia o Wallensteinie jest tam nazwana Leidenswerk ("dzieło cierpień"), a sam poeta – jego nazwisko ani imię nie jest wymienione ani razu – snuje się w nocy po domu, kiedy wszyscy już śpią, chory i zmęczony (siebenunddreißig erst alt und schon am Ende – "trzydziestosiedmioletni i już stary, bliski końca"), owładnięty marzeniami o wielkiej, nieśmiertelnej sławie (Gekannt sein, --gekannt und geliebt von den Völkern der Erde! – "być znanym, --znanym i ukochanym przez narody Ziemi!").

Niektórzy wolnomularze spekulowali, że Schiller należał do masonerii , ale nigdy tego nie udowodniono.

Jedyną znaczącą muzyczną interpretacją jego dzieła – oprócz IX Symfonii Beethovena – była "Nänie" z muzyką Brahmsa . Beethoven tłumaczył to tak, że wiersze Schillera są lepsze niż Goethego (do których wielu kompozytorów, w tym Franz Schubert , napisało muzykę) – a wg niego im piękniejsza poezja, tym trudniej skomponować do niej melodię. Warto dodać, że Giuseppe Verdi "przerobił" kilka jego dramatów na opery ( Don Carlos , Luisa Miller ).

[ edytuj ] Dzieła

[ edytuj ] Sztuki

Wizerunek z ławki Schillera w Toruniu

Zbójcy (Die Räuber, 1781)
Intryga i miłość (Kabale und Liebe, 1783)
Sprzysiężenie Fieska w Genui (Die Verschwörung des Fiesco zu Genua, 1784)
Don Carlos (Don Carlos, 1787/88)
Trylogia o Wallensteinie i wojnie trzydziestoletniej (Wallenstein-Trilogie, 1799)
- Obóz Wallensteina (Wallensteins Lager)
- Dwaj Pikkolominowie: Rzecz w pięciu aktach (Die Piccolomini, 1799)
- Śmierć Wallensteina (Wallensteins Tod)
Maria Stuart (Maria Stuart, 1800)
Dziewica Orleańska (Die Jungfrau von Orléans, 1801)
Oblubienica z Messyny (Die Braut von Messina, 1803)
Wilhelm Tell (Wilhelm Tell, 1803/04)

Hołd sztuk (Die Huldigung der Künste)
Dymitr (sztuka) (Demetrius, niedokończony, 1805)

[ edytuj ] Proza

Przestępca z powodu utraconego honoru (Der Verbrecher aus verlorener Ehre, 1786)
Spirytualista (Der Geisterseher - fragment)

[ edytuj ] Najbardziej znane wiersze i poematy

" Oda do radości " (An die Freude)
"Żurawie Ibika"
"Pieśń o dzwonie"
"Rękawiczka"
"Rezygnacja"
"Ksenie"

[ edytuj ] Pisma filozoficzne

Teatr jako instytucja moralna (Die Schaubühne als eine moralische Anstalt betrachtet, 1784)
Über den Grund des Vergnügens an tragischen Gegenständen (1792)
Augustenburger Briefe (1793)
O wdzięku i godności (Über Anmut und Würde, 1793)
Listy Kalliasa (Kallias-Briefe)
Kallias czyli O pięknie (Kallias oder Über die Schönheit, 1793)
Listy o estetycznym wychowaniu człowieka (Über die ästhetische Erziehung des Menschen, 1795)
O poezji naiwnej i sentymentalnej (Über naive und sentimentalische Dichtung, 1795)
O patetyczności (Über den Dilettantismus, 1799; razem z Goethe)
O wzniosłości (Über das Erhabene, 1801)

[ edytuj ] Prace historyczne

Historia wyrwania się Niderlandów spod panowania hiszpańskiego (Geschichte des Abfalls der vereinigten Niederlande von der spanischen Regierung)
Historia wojny trzydziestoletniej (Geschichte des dreissigjährigen Kriegs)
O inwazjach barbarzyńców, krzyżowcach i średniowieczu (Über Völkerwanderung, Kreuzzüge und Mittelalter)

Wikipedia - Wolna Encyklopedia