Jean-Bédel Bokassa

Jean-Bédel Bokassa
Data i miejsce urodzenia	22 lutego 1921 Bobangi
Data i miejsce śmierci	3 listopada 1996 Bangi
Prezydent Republiki Środkowoafrykańskiej
Okres urzędowania	od 1 stycznia 1966 do 4 grudnia 1976
Poprzednik	David Dacko
Następca	on jako cesarz
Cesarz Cesarstwa Środkowoafrykańskiego
Okres urzędowania	od 4 grudnia 1976 do 20 września 1979
Poprzednik	on jako prezydent
Następca	David Dacko jako prezydent
Odznaczenia
Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Jean-Bédel Bokassa (ur. 22 lutego 1921 r. w Bobangi , zm. 3 listopada 1996 r. w Bangi ) – wojskowy i polityk środkowoafrykański , dyktator w okresie od 1 stycznia 1966 r. do 20 września 1979 r., jedyny cesarz Cesarstwa Środkowoafrykańskiego.

Życiorys

Młodość i kariera

Jego ojca, wodza z plemienia Ngbaka , zamordowano, gdy miał 6 lat, a później samobójstwo popełniła jego matka. Mały Bokassa był wychowywany przez francuskich misjonarzy, planował zostać księdzem. Jednak w maju 1939 r. wstąpił do francuskiej armii i podczas II wojny światowej walczył po stronie Wolnej Francji , za co w 1945 r. został uhonorowany orderem Legii Honorowej . Po uzyskaniu niepodległości przez Republikę Środkowoafrykańską wstąpił do jej armii. Bokassa, będąc kuzynem prezydenta Davida Dacko i bratankiem jego poprzednika, Barthelemiego Bogandy , szybko awansował do stopnia pułkownika i w 1963 r. został naczelnym dowódcą armii środkowoafrykańskiej.

Prezydent

1 stycznia 1966 r. w obliczu bankructwa kraju i zagrożenia ogólnokrajowymi strajkami Bokassa dokonał niemal bezkrwawego zamachu stanu, pozbawiając władzy autokratycznego prezydenta Davida Dacko (tzw. przewrót św. Sylwestra). Bokassa objął urzędy prezydenta i przewodniczącego jedynej partii kraju - Ruchu Rozwoju Społecznego Czarnej Afryki (Mouvement pour l'évolution sociale de l'Afrique noire, MESAN), a już 4 stycznia uchylił konstytucję z 1959 roku i rozwiązał parlament.

Nieudany pucz wojskowy, jaki miał miejsce 12 kwietnia 1969 r. dał Bokassie pretekst do dalszego umacniania władzy. W marcu 1972 r. Bokassa ogłosił się dożywotnim prezydentem Republiki Środkowoafrykańskiej. 19 maja 1974 r. Bokassa uzyskał stopień feldmarszałka. W grudniu tego samego roku miała miejsce kolejna nieudana próba obalenia Bokassy, a 3 lutego 1976 r. próbowano go zabić.

2 stycznia 1975 r. Bokassa utworzył urząd premiera i powołał nań Elisabeth Domitien , która została w ten sposób pierwszą kobietą-szefem rządu w Afryce.

5 września 1976 r. Bokassa rozwiązał rząd, powołując w jego miejsce Środkowoafrykańską Radę Rewolucyjną, a 17 września Bokassa mianował Davida Dacko swoim osobistym doradcą. 23 października , po spotkaniu z przywódcą Libii , pułkownikiem Kaddafim , Bokassa przyjął islam i zmienił imię na Salah ad-Din Ahmed Bokassa. Wkrótce jednak, zawiedziony w swych nadziejach na pomoc ze strony Libii, powrócił do wiary katolickiej .

Cesarz

4 grudnia 1976 r. na kongresie MESAN Bokassa proklamował monarchię , wprowadził nową konstytucję i zmienił nazwę kraju na Cesarstwo Środkowoafrykańskie . 7 grudnia rozwiązał Środkowoafrykańską Radę Rewolucyjną, a 14 grudnia mianował nowy rząd. Na jego czele stanął Ange-Félix Patassé , późniejszy prezydent. 4 grudnia 1977 r. Bokassa koronował się na cesarza Bokassę I. Oprawa ceremonii, wzorowanej na ceremonii koronacyjnej Napoleona , kosztowała 20 mln USD , co stanowiło 1/3 budżetu tego jednego z najbiedniejszych krajów Afryki. Tron wykonany został ze złoconego brązu w kształcie orła, a cesarska korona warta 5 mln USD była wysadzana 5 tysiącami diamentów .

Chociaż cesarstwo formalnie było monarchią konstytucyjną , Bokassa nie porzucił autokratycznego stylu rządów, kontynuując brutalne represje wobec opozycji. Powszechne były tortury, a sam Bokassa wielokrotnie w nich uczestniczył.

Pomimo że Bokassa faktycznie rządził w stylu dyktatorskim , był wspierany przez Francję , a francuski prezydent Valéry Giscard d'Estaing był częstym gościem Bokassy. Francja wspierała Bokassę finansowo i militarnie, w zamian otrzymując rudy uranu potrzebne do kontynuowania swojego programu nuklearnego.

Upadek

W sierpniu 1979 r. międzynarodowa komisja złożona z prawników z Senegalu , Wybrzeża Kości Słoniowej, Liberii , Rwandy i Togo orzekła, że w dniach 17 - 19 kwietnia 1979 r. Bokassa wziął udział w masakrze dokonanej w więzieniu w Bangi na 100 dzieciach, które zostały aresztowane za udział w proteście przeciwko wprowadzeniu nowych, obowiązkowych uniformów szkolnych, wyprodukowanych w firmach odzieżowych należących do krewnych Bokassy. Bokassa zaprzeczył, jakoby miał brać udział w masakrze. Komisja poinformowała też, że w tłumieniu demonstracji uczestniczyła armia Zairu - prezydent Zairu Mobutu Sese Seko zaprzeczył tym doniesieniom.
Po opublikowaniu raportu komisji Francja i USA wstrzymały pomoc gospodarczą dla Cesarstwa Środkowoafrykańskiego, a wiele rządów państw afrykańskich potępiło reżim Bokassy.

W nocy z 20 na 21 września, pod nieobecność w kraju Bokassy, który udał się do Libii, by zabiegać o kredyt, do Bangi przyleciał samolot z francuskimi spadochroniarzami na pokładzie, a towarzyszący im David Dacko dokonał zamachu stanu (operacja Barracuda). 21 września o godz. 12.30 po południu proklamował on upadek Cesarstwa Środkowoafrykańskiego. Wybitny francuski dyplomata Jacques Foccart określił zamach stanu wymierzony przeciwko Bokassie mianem ostatniej kolonialnej ekspedycji Francji.

Na wygnaniu

Obalony Bokassa nie uzyskał pozwolenia na wjazd do Francji i wyjechał do Abidżanu w Wybrzeżu Kości Słoniowej. 26 grudnia 1980 r. został zaocznie skazany na śmierć za udział w masakrze młodzieży w 1979 r. Przegrana Valery'ego Giscarda d'Estainga w wyborach prezydenckich w 1981 r. pozwoliła Bokassie na przyjazd do Francji w 1983 r.
Po przybyciu do Francji Bokassa osiedlił się w miejscowości Haudricourt , położonej w departamencie Seine-Maritime , na północ od Paryża . Jako były francuski kapitan, otrzymał rentę w wysokości 5998 franków (dziś równowartość ok. 1000 euro , czyli ok. 4400 zł ). W czasie swego pobytu we Francji napisał swoją autobiografię, jednak ze względu na zawarte w niej liczne ataki na byłego francuskiego prezydenta, d'Estainga, w 1985 r. sąd w Paryżu zakazał jej dystrybucji.

Powrót do ojczyzny i uwięzienie

23 października 1986 r. Bokassa, licząc na odzyskanie władzy, powrócił do ojczyzny, jednak został aresztowany pod zarzutem zdrady, morderstwa, kanibalizmu i malwersacji. Po trwającym siedem miesięcy procesie, 12 czerwca 1987 r. zapadł wyrok, na mocy którego Bokassa został wprawdzie uniewinniony od zarzutu kanibalizmu, jednak za pozostałe zarzucane mu czyny został ponownie skazany na śmierć. W wyniku złożonej przez Bokassę apelacji, 29 lutego 1988 r. kara śmierci została zamieniona na karę dożywotniego więzienia, której wysokość prezydent André Kolingba wkrótce obniżył do 20 lat. 1 sierpnia 1993 r. Bokassa opuścił więzienie na mocy amnestii ogłoszonej przez Kolingbę.

Ostatnie lata i śmierć

Po wypuszczeniu na wolność Bokassa zamieszkał w Bangi. Pod koniec życia ogłosił się 13. apostołem i poinformował o swoich tajnych spotkaniach z papieżem . Zmarł na atak serca.

Bokassa miał 17 żon i co najmniej 54 dzieci, a według niektórych źródeł nawet 62.

Bibliografia

• Encyklopedia. Świat w przekroju 1977 (praca zbiorowa), Wiedza Powszechna, Warszawa 1977
• Encyklopedia. Świat w przekroju 1980 (praca zbiorowa), Wiedza Powszechna, Warszawa 1980
• B. Jordan , A. Lenz , Księga 100 polityków stulecia, tłum. A. Sąpoliński , wyd. Interart , Warszawa 1997 , str. 28-29 ISBN 83-7060-508-7
• Tadeusz Pasierbiński , Monarchie świata. Poczet rodów królewskich i książęcych, wyd. Iskry , str. 380-381, Warszawa , 2002 , ISBN 83-207-1705-1