Karol X Burbon

Karol X Z Bożej łaski arcychrześcijański król Francji i Nawarry
Król Francji
Okres panowania	od 16 września 1824 do 2 sierpnia 1830
Poprzednik	Ludwik XVIII
Następca	Ludwik XIX
Dane biograficzne
Dynastia	Burbonowie
Urodzony	9 października 1757 Wersal
Zmarł	6 listopada 1836 Gorycja
Ojciec	Ludwik Ferdynand Burbon
Matka	Maria Józefa Wettyn
Żona	Maria Teresa Sabaudzka
Dzieci	Karol Ferdynand (książę de Berry) Ludwik Antoni Burbon

Karol X Filip (ur. 9 października 1757 , Wersal - zm. 6 listopada 1836 , zamek Graffenberg koło Gorycji , Austria ) – hrabia d' Artois , król Francji od 1824 do 1830 . Brat Ludwika XVI i Ludwika XVIII , z dynastii Burbonów oraz Madame Klotyldy i Madame Elżbiety .

W młodości Karol był znanym kobieciarzem. Przyjaźnił się we swoją szwagierką Marią Antoniną Austriaczką , plotki głosiły, że był jej kochankiem i ojcem jej najstarszej córki^{[ potrzebne źródło ]}. Karol i Maria Antonina mieli podobne upodobania, oboje grywali amatorsko w teatrze w Petit Trianon. Karol uważany był za najprzystojniejszego w całej rodzinie królewskiej, jego romanse były na ustach wszystkich. Jego najwierniejszą kochanką była Ludwika de Polastron (urodzona d'Esparbès de Lussan) ( 1764 – 1804 ). Ludwika była szwagierką przyjaciółki Marii Antoniny - Yolande de Polastron , później towarzyszyła Karolowi do swojej śmierci nawet w czasie emigracji.

Panowanie

Tabliczka na domu przy 72 South Audley Street, w Londynie, gdzie Karol mieszkał w latach 1805 – 1814

W czasie rewolucji francuskiej , po upadku Bastylii jego brat Ludwik XVI nakazał mu opuścić Francję. Karol udał się do Rzeszy Niemieckiej , tam przygotowywał wojnę przeciwko rewolucyjnej Francji, potem mieszkał również w Anglii, gdzie gościny udzielił mu król Jerzy III Hanowerski . Po powrocie w 1814 przewodził radykalnej partii ultrasów . Przejął tron po śmierci swojego brata Ludwika XVIII, został koronowany 28 maja 1825 w Reims . Wraz z jego rządami, ograniczono prawa wyborcze do szlachty i bogatych, zastosowano cenzurę wobec lewicowej prasy, dawna emigracja arystokratyczna otrzymała miliard franków odszkodowania na wykup znacjonalizowanej ziemi. Nastąpił również wzrost znaczenia Kościoła dzięki działalności zakonu jezuitów , bractw, misji i pielgrzymek, wprowadzono karę śmierci za świętokradztwo , zawieszono wykłady liberalnych profesorów itp.

Wszystkie te działania spowodowały szybki wzrost liberalnej i republikańskiej opozycji. Gdy więc 26 lipca 1830 król Karol X obalił nowo wybrany gabinet ministrów oraz zawiesił wolność prasy, a policja rozpoczęła niszczenie prorepublikańskich drukarni - w następnym dniu wybuchła w Paryżu tzw. rewolucja lipcowa . Powtórzyły się elementy pierwszej rewolucji: barykady, szturm i zdobycie ratusza, wskrzeszono Gwardię Narodową , a na jej czele stanął znów, jak w 1789 , gen. La Fayette . Wojsko przeszło na stronę powstańców, do ruchu ludowego przyłączyli się posłowie i politycy burżuazyjni, powstały nowe władze Paryża. Wreszcie król Karol X w przebraniu kobiecym uciekł do Anglii, abdykując wcześniej na rzecz swego wnuka, Henryka , który jednak nie objął tronu.

Emigracja i śmierć

Po emigracji Karola X, we Francji utrzymała się monarchia konstytucyjna (określana mianem Monarchii Lipcowej ); monarchą został Ludwik Filip I ( 1830 - 1848 ) - jako król Francuzów (nie król Francji).

Po pobycie w Anglii, Karol udał się do Pragi (wtedy Cesarstwo Austriackie , teraz Czechy). Zmarł na cholerę 6 listopada 1836 w Schloss Graffenberg - pałacu hrabiego Michała Coronini von Cronberga (obecnie Gorycja , Włochy). Został pochowany w klasztorze franciszkanów Castagnavizza (obecnie Nova Gorica , Słowenia ). Wiele razy rozważano sprowadzenie jego prochów do bazyliki Saint-Denis , ale zawsze władze francuskie były temu przeciwne.

Małżeństwo i potomstwo

16 listopada 1773 poślubił Marię Teresę Sabaudzką ( 1756 - 1805 ), księżniczkę Sardynii i Piemontu . Piąte dziecko (trzecią córkę) króla Wiktora Amadeusza III i Marii Antonietty Burbon , infantki hiszpańskiej (córki Filipa V i Elżbiety Farnese ). Miał z tego związku dwóch synów i dwie córki (zmarłe w dzieciństwie):

• Ludwika Antoniego (ur. 1775 - zm. 1844 ) - księcia d' Angoulême , późniejszego delfina de Viennois,
• Zofię ( 1776 - 1783 ),
• Karola Ferdynanda (ur. 1778 - zamordowanego 1820 ) - księcia de Berry ,
• Marię Teresę ( 1783 ).

Wywód przodków

Prapradziadkowie	Ludwik Burbon (1661-1711) ∞1680 Maria Anna Bawarska (1660-1690)	Król Sabaudii Wiktor Amadeusz II (1666-1732) ∞1684 Maria Anna Orleańska (1669-1728)	Rafał Leszczyński (1650-1703) ∞1676 Anna z Jabłonowskich (1660-1727)	Jan Karol Opaliński (1642-1695) ∞1678 Zofia Czarnkowska (1660-1701)	elektor Saksonii Jan Jerzy III Wettyn (1647-1691) ∞ 1666 Anna Zofia Oldenburg (1647-1717)	margragia Bayreuth Krystian Ernest Hohenzollern (1644-1712) ∞ 1671 Zofia Luiza Wirtemberska (1642-1702)	cesarz rzymsko-niemiecki Leopold I Habsburg (1640-1705) ∞ 1676 Eleonora Magdalena Wittelsbach (1655-1720)	książę Brunszwiku-Lüneburg Jan Fryderyk Welf (1625-1679) ∞ 1668 Benedykta Wittelsbach (1652-1730)
Pradziadkowie	Ludwik Burbon (1682-1712) ∞1696 Maria Adelajda Sabaudzka (1685-1712)		król Polski Stanisław Leszczyński (1677-1766) ∞1698 Katarzyna Opalińska (1680-1747)		król Polski August II Mocny (1670-1733) ∞1693 Krystyna Eberhardyna Hohenzollernówna (1671-1727)		cesarz rzymsko-niemiecki Józef I Habsburg (1678-1711) ∞ 1699 Wilhelmina Amalia Brunszwicka (1673-1742)
Dziadkowie	król Francji Ludwik XV Burbon (1710-1774) ∞1725 Maria Leszczyńska (1703-1768)				król Polski August III Sas (1696-1763) ∞1719 Maria Józefa Habsburżanka (1699-1757)
Rodzice	Ludwik Ferdynand Burbon (1729-1765) ∞1747 Maria Józefa Wettyn (1731-1767)
Karol X Burbon (1757-1836) , Król Francji

Bibliografia

• José Cabanis : Karol X. Król-ultras. Wyd. pierwsze. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1981, s. 480. ISBN 83-06-00509-0 . 

Zobacz

• Burbonowie ,
• Restauracja Burbonów ,
• Historia Francji

Poprzednik Ludwik XVIII

król Francji 1824 - 1830

Następca Ludwik XIX

Poprzednik Ludwik XVIII

król Nawarry 1824 - 1830

Następca Napoleon III

Poprzednik Ludwik XVIII I

Legitymistyczny pretendent do tronu 1830 - 1836

Następca Ludwik (XIX)

Poprzednik Ludwik XVI

Książę Andory 1824

Następca tytuł się przekształcił

Poprzednik tytuł dopiero powstał

Król Andory 1824-1830

Następca Napoleon III Bonaparte