Kryszna

Bóstwa Kryszny (Gokulanandy) i Radharani

Jaśoda stroi małego Krysznę

Kryszna ( dewanagari कृष्ण, trl. kṛṣṇa, ang. Krishna ) – Bóg w hinduizmie . W Bhagawadgicie opisany jest jako Najwyższa Istota i Najwyższy Bóg. Kryszna i związane z nim opowieści pojawiają się w wielu filozoficznych i teologicznych dziełach hinduizmu. Chociaż te opisy różnią się szczegółami, związanymi z daną tradycją, to zasadnicza charakterystyka jest zawsze taka sama. Opisuje ona boskie wcielenie (inkarnację), pasterskie dzieciństwo i młodość, a następnie bohaterskiego wojownika i nauczyciela. Ogromna popularność Kryszny w Indiach spowodowała, że także różne niehinduistyczne religie, pochodzące z Indii, znają to imię.

Formy kultowe

Imię Kryszna

• Kryszna w sanskrycie oznacza " czarny " lub "ciemny", co odnosi się do koloru jego skóry.
• Inne tłumaczenie znaczenia tego imienia wywodzi się z połączenia dwóch członów:

1. "kṛṣ" – znaczy przyciągać,
2. "na" jest sanskryckim korzeniem słowa ananda – szczęście. Stąd mamy tłumaczenie imienia Kryszna w tradycji gaudija wisznuizmu jako "wszechatrakcyjny". Posągi (murti) i obrazy przedstawiają boga jako ciemnoskórego. Np. Dźagannatha , Kryszna jako Pan Świata w Puri , przedstawiony jest z bratem i siostrą o znacznie jaśniejszej od niego skórze.

• Czasem jego imię jest tłumaczone jako „błękitnoczarny”, a nie „czarny” i jego kolor skóry jest opisywany jako „kolor burzowej chmury”.
• Zwolennicy awatara Wisznu podają podobne tłumaczenie, np. Adi Śankara twierdzi, że „Kryszna” jest 57. imieniem Wisznu i oznacza także: „istnienie wiedzy i błogosławieństwa”.

Inne imiona i przydomki

• Nathadźi
• Gopinatha

Rodzina i postacie powiązane

Rodzeństwo

• Balarama
• Subhadra

Żony

• Mahabharata wskazuje na sześć kobiet, będących żonami Kryszny, są to: Rukmini , Satjabhama, Gandhari, Śajwa , Hajmawati i Dźambawati
• Hariwańśa wylicza 22 żony Kryszny
• Wisznupurana podaje (w zależności od fragmentu dzieła) liczbę 16 101 lub 16 007 kobiet, które poślubił Kryszna.

Potomstwo

• Wisznupurana podaje liczbę 180 000 synów Kryszny.

Recepcja w literaturze religijnej

Jaśoda kąpie małego Krysznę (ilustrowany rękopis Bhagawatapurana ze wschodnich Indii)

Źródła przedaryjskie

Charlotte Vaudeville wysunęła tezę, że KrysznanPasterz był jednym z bóstw przedaryjskich. Innym dowodem na istnienie Kryszny (opisanego w Mahabharacie) są pieczęcie pochodzące z Harappy , na których pojawia się wielokrotnie imię Kryszny, jego przyjaciół i krewnych.

Ashtadhyayi

Pāṇini , około V wieku p.n.e., w swoim dziele Ashtadhyayi tłumaczy słowo "Vāsudevaka" jako Bhakta (wyznawca) Vāsudevy. Z kontekstu (w którym występuje też Ardźuna), wynika, iż Vāsudeva to Kryszna.

Źródła greckie

W IV wieku p.n.e. Megastenes , grecki ambasador na dworze Ćandragupty Maurji opisał, że lud Sourasenoi (Surasenowie), żyjący w regionie Mathury czcili Heraklesa . Podobieństwo cech Heraklesa i Kryszny wskazuje, że bóstwem tym był Kryszna.

W latach 180-165 p.n.e., grecki władca Agatokles z Baktrii wprowadził do obiegu monety z wizerunkiem Wasudewy, trzymającego ćakrę .

W I wieku p.n.e. Grek Heliodor wybudował w Besnagarze kolumnę z napisem ku czci Wasudewy „boga bogów”, pana Bagawaty, syna Diji.

• Także z I wieku pn.e. pochodzą dowody na istnienie kultu Kryszny jako jednego z pięciu boskich herosów.

Mahabharata

Najwcześniejszym tekstem bezpośrednio opisującym Krysznę jako osobę jest Mahabharata , chociaż istnieje wiele odniesień do Jego Imion w najstarszych tekstach indyjskich takich jak Rygweda i inne Wedy . Teksty opisują go jako inkarnację Wisznu; jest w nich jednym z najważniejszych bohaterów epickich . Osiemnaście rozdziałów szóstej księgi (Bhiszma Parwa) w Bhagawadgicie zawiera radę daną przez Krysznę Ardźunie na polu bitwy. Kryszna opisany jest jako dorosły mężczyzna, chociaż istnieją odniesienia do jego wcześniejszych czynów.

Hariwamsa

Hariwamsa – dodatek do Mahabharaty, później dołączony do tekstu, zawiera najstarszy szczegółowy opis dzieciństwa i młodości Kryszny.

Purany

Praktycznie każda z późniejszych Puran opisuje życiorys Kryszny lub przynajmniej najważniejsze fakty z życia. Podczas gdy Mahabharata i Hariwamsa uznane są za teksty święte przez wyznawców hinduizmu, dwie Purany ( Bhagawatapurana i Wisznupurana ), które zawierają najbardziej szczegółowy życiorys oraz nauki Kryszny, są uznawane za najświętsze. Około 1/4 Bhagawatpurany (głównie w dziesiątej księdze) poświęcona jest jego życiu i filozofii.

Upaniszady

Najwcześniejsza prawdopodobna wzmianka o Krysznie jako bogu znajduje się w Ćhandogjopaniszad (około 900 r. p.n.e.). Nauczyciel Ghora Angirasa omawia tam naturę duszy z Kryszną, synem Dewaki.

Źródła buddyjskie i dźinijskie

Istnienie Kryszny potwierdzają też teksty buddyjskie i dźinijskie , które opisują jego życie w bardzo podobny sposób jak źródła hinduistyczne.

Kontrowersje wokół statusu awatara

• Podawana jest najczęście informacja, że Kryszna jest ósmym awatarem Wisznu . Tak najczęściej przedstawia Krysznę tradycja indyjska
• Baru Ćandidas z Bengalu określa Krysznę w poemacie "Śrikrysznakirtan" jako dziesiąte i zarazem ostatnie wcielenie boga Wisznu
• Zgodnie z interpretacjami, takimi jak gaudija wisznuizmu (wisznuizm bengalski), a także wg Śrimadbhagawatam , jak również wg Brahmasamhity , Kryszna jest źródłem wszystkich innych inkarnacji (zstąpień) a nie awatarem jakiegoś wyższego boga.
• Dzieło hinduistyczne Mahabhagawatapurana (54. 44) podaje , iż Kryszna był wcieleniem bogini Kali , która przybyła w takiej postaci na świat fizyczny w celu usunięcia z Ziemi demona o imieniu Kamsa.

Życie Kryszny

Życiorys bazuje na opisach z Mahabharaty, Hariwamsy, Bhagawatapurany i Wisznupurany. Miejsce to północne Indie, przeważnie obecne stany : Uttar Pradesh , Bihar , Haryana , Delhi i Gujarat .

Inkarnacja

Zgodnie z Mahabharatą (Adi Parwa, Adiwansawatarana) asurowie na skutek powtarzających się klęsk w walkach z dewami i pozbawieni władzy i nieba zaczęli inkarnować się w ludzi z królewskich rodów. Jako wcieleni i źli z natury bogowie (w liczbie wielu tysięcy) zaczęli szerzyć na Ziemi śmierć i zniszczenie. Ludzie zwrócili się z prośbą do Brahmy , który nakazał wszystkim pozostałym bogom, żeby sami inkarnowali się w ludzi, aby pokonać złych asurów. Także Wisznu zgodził się inkarnować.

Narodziny

Zgodnie z najnowszymi obliczeniami narodziny Kryszny miały miejsce około 3228 p.n.e.. Miejsce narodzin znane jest obecnie jako Krishnajanmabhoomi (wznosi się tam świątynia). Kryszna urodził się w rodzinie królewskiej w Mathurze jako ósmy syn księżniczki Dewaki i jej męża Wasudewy .

Mathura była stolicą blisko spokrewnionych rodów Wriśni , Andhaka i Bhodża , znanych pod wspólną nazwą Jadawa (po słynnym przodku Jadu ) lub Surasena .

Rodzice Kryszny pochodzili z tych rodów. Brat Dewaki – król Kansa doszedł do władzy wtrącając do więzienia swojego ojca – króla Ugrasenę . Przerażony proroctwem, że zostanie zabity przez ósmego syna Dewaki, zamknął ją i jej męża w więzieniu planując, że będzie zabijał wszystkie ich dzieci po urodzeniu. Po zabiciu pierwszych sześciu dzieci i rzekomym poronieniu przez Dewaki siódmego, królowi nie udało się zabić Kryszny, który zaraz po urodzeniu został przekazany opiekunom ( Jaśoda i Nanda ) w Gokuli. Siódme dziecko Dewanaki – syn Balarama zostało cudownie przeniesione do łona pierwszej żony Wasudewy – Rohini . Podobnie przeniesiona została córka Subhadra , urodzona znacznie później niż Balarama i Kryszna.

Dzieciństwo i młodość

Nanda był przywódcą wspólnoty pasterzy bydła i przeniósł się do Vrindavanu . Król Kansa dowiedział się od bogini Jogaindry o uratowaniu Kryszny i wysyłał demony , aby zabiły chłopca. Zginęły one wszystkie z rąk Kryszny i Balaramy. Wydarzenia z tym związane są popularnym tematem opowiadań o Krysznie, podobnie jak jego zabawy z pasterkami ( gopi ), w tym z Radhą , znaną później jako rasa lila .

Kryszna i Radha (obraz indyjski z XVIII wieku)

Książę

Kryszna jako młodzieniec wrócił do Mathury, pokonał i zabił swojego wuja Kansę. Okazało się, że sam Kansa usiłując zapobiec spełnieniu się przepowiedni, pomógł się jej spełnić ( samospełniająca się przepowiednia ). Kryszna uczynił Ugrasenę królem Jadawów, a sam został głównym księciem. Zaprzyjaźnił się z Ardźuną i innymi książętami Pandawami z królestwa Kuru (swoimi kuzynami z drugiego brzegu rzeki Jamuny . Później przeniósł się wraz z innymi Jadawami do miasta Dwaraka (w dzisiejszym Gujaracie). Ożenił się z Rukmini , córką króla Biśmaki z Widarbhy . Kryszna miał 16108 żon, z których najbardziej znane to Satjabhama i Dżambawati .

Wojna Kurukszetra

Kryszna był spokrewniony z przywódcami obu zwaśnionych stron: Pandawów i Kaurawów . Z tego powodu zapytał obu, czy chcą jego samego czy tylko jego wojsko. Ponieważ Kaurawowie wybrali wojsko, Kryszna sprzymierzył się z Pandawami. Zgodził się powozić rydwanem w bitwie u boku Ardźuny. Bhagawadgita zawiera ponadczasowe nauki filozoficzne i teologiczne, jakich Kryszna udzielił Ardźunie przed bitwą.

Późniejsze lata

Po zakończeniu wojny Kryszna mieszkał w Dwarace przez 36 lat. Potem nastąpiło tragiczne wydarzenie: w czasie festiwalu wybuchły między Jadawami zamieszki, które doprowadziły do prawie całkowitego wymordowania rodu. W obliczu tej tragedii brat Kryszny, Balarama, postanowił umrzeć, czyli porzucić ziemskie ciało za pomocą jogi . Po śmierci brata Kryszna udał się do lasu, aby medytować pod drzewem. Pewien myśliwy pomyłkowo uznał stopę Kryszny za część ciała jelenia i ugodził Krysznę strzałą raniąc go śmiertelnie. Mahabharata opisuje wniebowstąpienie Kryszny, który „całe niebo napełnił swoją chwałą” jako jednocześnie Stwórca i Niszczyciel wszechświata .

Kryszna grający na flecie (obraz indyjski z XVIII wieku)

Recepcja w nurtach hinduistycznych

Tradycja bhakti

Bhakti, czyli oddanie, nie ogranicza się w hinduizmie do jednego bóstwa, jednak Kryszna stał się Bogiem, którego kult cechuje się szczególnymi aspektami dewocyjnymi i ekstatycznymi .

Wyznawcy Kryszny wierzą w ideę lila , (czyli „boskiej zabawy”), jako zasady wszechświata. Lila Kryszny, nacechowane osobistą wzajemną miłością boga i wyznawców, przekraczającą bariery formalnego kultu, różnią się od czci oddawanej innym awatarom Wisznu.

Kryszna pozostaje w tym wszechświecie jedynie przez 125 lat, ale wszystkie rozrywki tego okresu są przejawiane w każdym poszczególnym wszechświecie. Rozrywki te obejmują Jego pojawienie się, Jego czynności dziecięce, Jego młodość i rozrywki późniejsze, aż do rozrywek w Dwarace. Dlatego, że wszystkie te rozrywki w określonym czasie przejawiają się w jednym z niezliczonej ilości wszechświatów, są zwane wiecznymi.

Ruch bhakti (wyznawców Kryszny) pojawił się w południowych Indiach w VII - IX wiekach n.e. Najwcześniejsze dzieła napisali święci alwarowie w języku tamilskim ( Divya Prabandham ) a także popularne zbiory pieśni Tiruppavai .

Holi – indyjskie święto wiosny (ludzie przebrani za Krysznę i Radhę)

Rozprzestrzenianie się ruchu Kryszna-bhakti

Ruch bhaktów szybko rozprzestrzenił się na północ Indii i w XII wieku powstało we wschodnich Indiach jedno z najważniejszych dzieł literackich tego ruchu: Gitagowinda (napisane w sanskrycie). Opisuje ono miłość Kryszny i jednej z gopi – Radhy (od tej pory motyw tej miłości stał się nieodłącznym elementem kultu Kryszny). Wśród wyznawców z północnych Indii popularne stały się pieśni Mira Bai i Surdas sławiące Krysznę.

W XI wieku i później powstały w północnych Indiach pierwsze szkoły teologiczne ruchu: Nimbarka , Wallabha i Ćajtanja Mahaprabhu . Tradycja Ćajtanja ( gaudija wisznuizm ), uznaje Krysznę za najwyższego Boga, a nie za awatar Wisznu (wręcz przeciwnie – to Wisznu ma być awatarem Kryszny).

Współczesny ruch Kryszna-bhakti

Od 1966 kult Kryszny rozprzestrzenił się z Indii do wielu krajów świata i obecnie jest praktykowany w Europie , obu Amerykach , Afryce i Rosji . Głównym propagatorem jest Międzynarodowe Towarzystwo Świadomości Kryszny ( ang. International Society for Krishna Consciousness, w skrócie ISKCON). Jego rozwój na zachodzie zapoczątkował Bhaktivedanta Swami , który za namową swojego guru ( Bhaktisiddhanta Sarasvati Thakura ), zaczął pisać o Krysznie w języku angielskim i rozprzestrzenił filozofię wisznuicką w świecie.

Kult

Święta

• Kryszna Dźanmasztami
• Gowardhapudźa

Święte miejsca

• Wrindawan
• Góra Gowardha
• Madhura

Kryszna w innych religiach

Dźinizm

Kryszna otaczany jest w dźinizmie czcią jako jeden z 63 bohaterów Szalakapurszas . Odradza się on w każdym nowym cyklu, który zabija Prati-vasudevę, aby ocalić świat. Jednak za to zabójstwo sprzeczne z etyką dźinijską, Kryszna musi odpokutować w piekle , skąd po zakończeniu kary wychodzi, aby zostać jednym z boskich Tirthankara .

Buddyzm

Buddyzm niewiele uwagi poświęca Krysznie. Pojawia się on jako książę w Ghata Jataka , który razem z braćmi pojmał Dwarakę.

Bahá'í

Wyznawcy bahaizmu wierzą, że Kryszna jest „manifestacją Boga” lub jednym z proroków , którzy stopniowo objawiają Boga ludzkości.

Thelema

Kryszna został ubóstwiony przez Aleistera Crowleya i ogłoszony świętym w księdze XV „ Ecclesia Gnostica Catholica ”.

Zobacz też

• glosariusz hinduizmu
• mitologia indyjska
• purany

Bibliografia

• The Srimad Bhagavatam, tłumaczenie: Bhaktivedanta Swami Prabhupada, 1988, Bhaktivedanta Book Trust
• The Jataka or Stories of the Buddha's Former Births, pod red. E. B. Cowell, 1895
• Życiorys "Yahoo! India News, Thu, Sep 16, 2004: Top Stories, Friday September 10, 8:41 AM, Chronicling Krishna's life – to the last second, by Ashish Mehta, Indo-Asian News Service"

Linki zewnętrzne

• Kryszna i jego awatary ( ang. )
• O Krysznie ( ang. )
• Historyczność Kryszny ( ang. )
• Międzynarodowe Towarzystwo Świadomości Kryszny