Leopold I Habsburg
Leopold I Habsburg (ur. 9 czerwca 1640 w Wiedniu , zm. 5 maja 1705 w Wiedniu) – król Węgier od 1655 , król Czech od 1656 , arcyksiążę Austrii od 1657 , a także król Niemiec i cesarz rzymsko-niemiecki od 1658 roku z dynastii Habsburgów .
Spis treści |
[ edytuj ] Rodzina
Syn cesarza Ferdynanda III i jego pierwszej żony Marii Anny Hiszpańskiej , córki króla Hiszpanii i Portugalii Filipa III . Miał 10 rodzeństwa. Jego starszy brat Ferdynand IV Habsburg był w latach 1653 - 1654 wraz z ojcem Ferdynandem III królem Czech i Węgier oraz wybranym królem niemieckim . Siostra Marianna Habsburg była żoną króla Hiszpanii Filipa IV Habsburga , przyrodnia siostra Eleonora była żoną król Polski Michała Korybuta Wiśniowieckiego zaś najmłodsza przyrodnia siostra Maria Anna żoną elektora Palatynatu Reńskiego Jana Wilhelma Wittelsbacha .
Po śmierci ojca w 1657 roku został samodzielnym królem Czech i Węgier oraz odziedziczył po ojcu wszystkie jego tytuły. 18 lipca 1658 roku we Frankfurcie kolegium elektorów Świętego Cesarstwa Rzymskiego w składzie: on sam jako król Czech, arcybiskup Moguncji Johann Philipp von Schönborn (1647–1673), arcybiskup Kolonii Maksymilian Henryk Wittelsbach , arcybiskup Trewiru Karl II Kaspar von der Leyen-Hohengeroldseck , książę Bawarii Ferdynand Maria Bawarski , książę Saksonii Jan Jerzy II Wettyn , margrabia Brandenburgii Fryderyk Wilhelm I Hohenzollern , hrabia-palatyn reński Karol Ludwik Wittelsbach wybrało go na króla niemieckiego i cesarza rzymskiego .
5 grudnia 1666 roku poślubił Małgorzatę Teresę Habsburg , córkę króla Hiszpanii Filipa IV i jego drugiej żony Marianny Habsburg – starszej siostry Leopolda. Para miała 4 dzieci:
- Ferdynand Wacław (28 IX 1667 – 13 I 1668)
- Maria Antonina (18 I 1669 – 24 XII 1692) – żona elektora Bawarii Maksymiliana II Emanuela Wittelsbacha
- Jan Leopold (20 II 1670)
- Maria Anna (9 II 1672 – 23 II 1672)
Małgorzata Teresa zmarła w połogu, w wieku 22 lat w 1673 roku. W tym samym roku 15 października cesarz ożenił się z Klaudią Felicytą Habsburg , córką Ferynanda Karola Habsburga księcia Tyrolu i Anny Medycejskiej. Leopold i Klaudia mieli dwie córki:
- Anna Maria (11 IX 1674 – 21 XII 1674)
- Maria Józefa (11 X 1675 – 11 października 1675 – 11 VII 1676)
9 miesięcy po śmierci Klaudii Felicyty, Leopold I poślubił księżniczkę palatyńską Eleonorę Magdalenę Wittelsbach , córkę elektora Palatynatu Reńskiego Filipa Wilhelma i Elżbiety Amalii Hessen-Darmstadt . Para miała 10 dzieci:
- Józef (26 VII 1678 – 17 IV 1711) – cesarz rzymsko-niemiecki, król Czech i Węgier
- Krystyna (18 VI 1679)
- Maria Elżbieta (13 XII 1680 – 26 VIII 1741)
- Leopold Józef (2 VI 1682 – 3 VIII 1684)
- Maria Anna (7 IX 1683 – 14 VIII 1754) – żona króla Portugalii Jana V Bragança
- Maria Teresa (22 VIII 1684 – 28 IX 1696)
- Karol (1 X 1685 – 20 X 1740) – cesarz rzymsko-niemiecki, król Czech i Węgier
- Maria Józefa (6 III 1687 – 14 IV 1703)
- Maria Magdalena (26 III 1689 – 1 V 1743)
- Maria Małgorzata (22 VII 1690 – 22 IV 1691)
[ edytuj ] Polityka zagraniczna
[ edytuj ] II wojna północna
Wspierał Polskę i Litwę oraz Danię w walce ze Szwecją i Siedmiogrodem podczas II wojny północnej , wraz z Rosją , Brandenburgią i Holandią . Dyplomacja cesarska pośredniczyła w zawieraniu traktatów welawsko-bydoskich w 1657 roku. Rok później wojska cesarskie brały udział w walkach na Półwyspie Jutlandzkim , w Polsce wyzwalały Kraków i Poznań .
[ edytuj ] Wojna z imperium osmańskim
Ingerując w sprawy Siedmiogrodu w 1662 r. cesarz sprowokował najazd Turków osmańskich , których wojska dotarły aż na Morawy . W sierpniu 1664 r. na mocy paktu w Vasvár odstąpił Turkom ziemie część ziem na Węgrzech i uznał ich zwierzchnictwo nad Siedmiogrodem. W 1683 r. wojska osmańskie pod wodzą wielkiego wezyra Kara Mustafa Paszy zaatakowały habsburską część Węgier . Rozmach tureckiego najazdu zmobilizował państwa niemieckie do współdziałania z cesarzem, pod Wiedeń przybyli ze swoimi wojskami elektor bawarski Maksymilian II Emanuel , elektor saski Jan Jerzy III , książę Lotaryngii Karol V Leopold i margrabia Badenii Ludwik Wilhelm . Leopold I zwrócił się do króla Polski Jana III Sobieskiego z błaganiem o pomoc w walce z najazdem tureckim, z którym siły Habsburgów i Rzeszy Niemieckiej nie mogły same sobie poradzić. Po odsieczy wiedeńskiej sojuszników przeszły do ofensywy. W marcu 1684 r. w Linz ogłoszono powstanie Ligi Świętej z udziałem Austrii, Rzeczypospolitej polsko-litewskiej, Republiki Weneckiej i Państwa Kościelnego , a papież Innocenty XI ogłosił czternastą krucjatę przeciw Turkom. W 1686 r. do Ligi przystąpiła także Rosja Piotra I . W 1687 r., po zwycięstwie koalicji pod Mohaczem, Sejm węgierski w Bratysławie przyznał Habsburgom dziedziczne prawa do tronu i zniósł tradycyjne prawo szlachty węgierskiej do rokoszu (ius resistendi). W 1690 roku armia cesarska opanowała Siedmiogród a Leopold przyjął tytuł wielkiego księcia tej krainy. O ostatecznej klęsce Turków zadecydowała bitwa pod Zentą w 1697 r., kiedy armia cesarska pod dowództwem księcia Eugeniusza Sabaudzkiego zwyciężyła siły osmańskie i wyparła je z Węgier. Zmagania zakończył w 1699 r. zawarty przy mediacji Anglików i Holendrów pokój karłowicki . Był to jeden z największych sukcesów politycznych w dziejach dynastii Habsburgów. Turcy zrzekli się na rzecz cesarza całych Węgier z wyjątkiem Banatem Temeszwaru. Terytorium i siła państwa Habsburgów znacznie się powiększyły. Cesarz dążył teraz do wzmocnienia władzy królewskiej na Węgrzech, w czym wspierał go wpływowy arcybiskup Ostrzyhomia i prymas Węgier, kard. Leopold Kollonich.
[ edytuj ] Wojny z Francją
W lipcu 1686 r. powstała Liga Augsburska . Państwa Rzeszy i potęgi europejskie: ( Hiszpania , Holandia i Szwecja ) zjednoczyły się z cesarzem w walce z Francją Ludwika XIV . W czerwcu 1687 r. do Ligi przystąpiły w Wiedniu Holandia i niektóre państwa włoskie. Ze względu na działania na Węgrzech cesarz nie był w stanie odpowiednio zaangażować się militarnie w konflikt z Francją. W pokoju w Rijswick, w 1687 r. Ludwik XIV zrezygnował z ze zdobyczy polityki reunionów poza Strasburgiem. Ostateczny rozrachunek zmagań niemiecko-francuskich w tym czasie był jednak taki, że Francja opanowała wszystkie ziemie Rzeszy Niemieckiej za górnym Renem poza Lotaryngią .
W 1700 r. Leopold I włączył się do walki o dziedzictwo Habsburgów hiszpańskich ( wojna o sukcesję hiszpańską ). Usiłował osadzić na hiszpańskim tronie swojego młodszego syna, arcyksięcia Karola .
[ edytuj ] Polityka wewnętrzna
[ edytuj ] Sprawy Rzeszy Niemieckiej
W 1658 r. w swojej kapitulacji wyborczej zakazał stanom państw niemieckich zwoływania posiedzień sejmów stanowych bez zgody książąt. W ten sposób przyczynił się do rozwoju absolutyzmu książęcego w Niemczech. W 1664 r. jako ostatni cesarz rzymski w dziejach I Rzeszy pojawił się osobiście na obradach Sejmu Cesarstwaw Ratyzbonie . W 1692 r. nadał księciu Hanoweru – Ernestowi Augustowi z dynastii Welfów , tytuł elektora Rzeszy , powiększając tym samym liczbę elektorów do 9.
W 1676 r. Sejm Cesarstwa uchwalił prawo zakazujące państwom niemieckim prowadzenia handlu z Francją, coraz bardziej agresywną wobec Rzeszy.
[ edytuj ] Sprawy krajów dziedzicznych
W 1681 r. Leopold I wziął chłopów ze swej monarchii w obronę przed nieuzasadnionymi oskarżeniami ich panów.
W 1691 r. cesarz wydał postanowienie (Explanatio Leopoldina) zezwalające protestantom na sprawowanie kultu w domach, w otoczeniu rodziny, pod warunkiem, że będą uczestniczyć w publicznych świętach katolickich. Administratorzy protestanccy mieli podlegać biskupom katolickim i być mianowani przez władze cesarskie. Zmiana wyznania na reformowane groziła sankcjami karnymi.
W 1701 r. Leopold I wydał edykt uznający unitów w Siedmiogrodzie za przedstawicieli narodu rumuńskiego. Biskupi uniccy mieli odtąd zasiadać w Sejmie Wielkiego Księstwa Siedmiogrodu. Za jego panowania państwo przejmuje w znacznym stopniu kontrolę nad Kościołem Katolickim w Austrii, Czechach i na Węgrzech.
W 1703 r. zawarł tajne porozumienie ze swoimi synami, w którym mowa była o niepodzielności monarchii naddunajskiej. Starszego Józefa Leopold przeznaczał do władzy w Austrii i korony cesarskiej, młodszego Karola pragnął wprowadzić na tron hiszpański.
W 1704 roku w Siedmiogrodzie wybrano na księcia Franciszka Rakoczego , odbierając tym samym władzę cesarzowi. Jako że Leopold zmarł w 1705 roku, z rebelią musiał się zmierzyć jego następca.
Za panowania Leopolda I, w toku nieustannych wojen, bardzo wzrosły wydatki państwa, zwłaszcza związane z obroną. Okazało się, że niskie wpływy do budżetu wynikają z nieudolności i słabej organizacji administracji cesarskiej oraz oporów szlachty. Natomiast chłopi byli bardziej ulegli wobec fiskusa. W związku z tym Habsburgowie rozpoczęli politykę rozbudowy i modernizacji aparatu administracyjnego i dążyli do stworzenia monarchii absolutnej.
W 1677 r. założył Uniwersytet w Innsbrucku , a w 1702 r.we Wrocławiu (pod nazwą Akademia Leopoldina).
[ edytuj ] Pełna tytulatura
Leopold, z Bożej łaski uświęcony i wybrany cesarz rzymski, po wieki August, król Niemiec, Węgier, Czech, Dalmacji, Chorwacji, Slawonii etc. etc. arcyksiążę Austrii, książę Burgundii, Brabancji, Styrii, Karyntii, Karnioli, margrabia Moraw, książę Luksemburga, Górnego i Dolnego Śląska, Wirtembergii, Teck etc. książę Szwabii, hrabia Habsburga, Tyrolu, Ferreti, Kyburga, Gorycji etc. landgraf Alzacji, margrabia Świętego Cesarstwa Rzymskiego, Burgau, Górnych i Dolnych Łużyc etc. pan Marchii Wendyjskiej Salin, Port Naon etc. etc. etc.
[ edytuj ] Genealogia
| Prapradziadkowie |
cesarz rzymski |
cesarz rzymski |
cesarz rzymski |
książę Bawarii |
Franciszek Lotaryński |
|||
| Pradziadkowie |
król Hiszpanii |
Karol Styryjski |
Wilhelm V Wittelsbach |
|||||
| Dziadkowie |
król Hiszpanii |
cesarz rzymski |
||||||
| Rodzice |
Maria Anna Habsburg |
|||||||
|
Leopold I Habsburg (1640-1705), cesarz rzymski |
||||||||
- syn króla Kastylii Filipa I Habsburga i Joanny Szalonej
- syn/córka cesarza rzymskiego Ferdynanda I Habsburga i Anny Jagiellonki
- córka cesarza rzymskiego Karola V Habsburga i Izabeli Aviz
Dane za:
- Richard Reifenscheid, Die Habsburger in Lebensbildern, von Rudolf I. bis Karl I., Verlag Hugendubel, Kreuzlingen 2000
[ edytuj ] Cesarskie hobby
Cesarz śpiewał, dyrygował, występował na scenie i komponował. Ułożył muzykę m.in. do 2 mszy, 5 requiem, 17 suit baletowych, 12 oratoriów. Za jego panowania w Wiedniu wzniesiono teatr operowy, w którym wystawiono ponad 400 oper, niektóre skomponowane przy współudziale cesarza. Od tego czasu przez wiele lat Wiedeń był głównym ośrodkiem włoskiej sztuki operowej w Europie na północ Alp.
[ edytuj ] Zobacz też
[ edytuj ] Bibliografia
- W. Felczak, Historia Węgier, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1983.
- J. Krasuski, Historia Niemiec, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 2002. ISBN 83-04-04422-6 .
- M. Serwański, J. Dobosz (red.), Słownik władców Europy nowożytnej i najnowszej, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2002. ISBN 83-7177-118-5 .
- H. Wereszycki, Historia Austrii, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1986.
- Z. Wójcik, Historia powszechna XVI-XVII wieku, PWN, Warszawa 2001. ISBN 83-01-12920-4 .
[ edytuj ] Linki zewnętrzne
| Poprzednik Ferdynand III Habsburg |
 |
król Niemiec 1658 – 1705 |
|
Następca Józef I Habsburg |
| Poprzednik Ferdynand III Habsburg |
 |
cesarz rzymsko-niemiecki 1658 - 1705 |
|
Następca Józef I Habsburg |
| Poprzednik Ferdynand III Habsburg |
 |
król Węgier 1657 ( 1655 )– 1705 |
|
Następca Józef I Habsburg |
| Poprzednik Ferdynand III Habsburg |
 |
król Czech 1657 ( 1656 )– 1705 |
|
Następca Józef I Habsburg |
| Poprzednik Ferdynand III Habsburg |
 |
arcyksiążę Austrii 1657 – 1705 |
|
Następca Józef I Habsburg |
| Poprzednik Ferdynand III Habsburg |
 |
Książę cieszyński 1657 - 1705 |
|
Następca Józef I Habsburg |
| Poprzednik Imre Thököly |
.svg&filetimestamp=20110607203513) |
wielki książę Siedmiogrodu 1690 - 1704 |
|
Następca Franciszek II Rakoczy |
| Walka na noże w amerykańskiej kampanii prezydenckiej | ||
Zaostrza się kampania prezydencka w USA, pełna wzajemnych oskarżeń i ataków personalnych. Prezydent Barack Obama określa swego republikańskiego oponenta Mitta Romney'a mianem bezlitosnego kapitalisty, Romney natomiast oskarża go o powiększenie długu publicznego.
|
||
| Największe organizacje lekarzy powołały sztab kryzysowy | ||
Najważniejsze organizacje lekarskie w Polsce powołały sztab kryzysowy. Wezwał on medyków i świadczeniodawców do niepodpisywania umów z NFZ na wystawianie recept refundowanych.
|
||
| Nowy wiersz Grassa, tym razem na temat Grecji | ||
W niecałe dwa miesiące po opublikowaniu krytykującego Izrael wiersza niemiecki laureat literackiej nagrody Nobla Guenter Grass ponownie wdał się w poetycką polemikę na aktualny polityczny temat - tym razem postępowania UE wobec pogrążonej w kryzysie Grecji.
|
||
| Odwrócenie trendów? PO już nie traci | ||
Platforma Obywatelska zyskuje na poparciu, PiS traci. Różnica między tymi partiami wynosi 10 procent - takie są wyniki najnowszego sondażu telefonicznego TNS Polska dla programu Forum w Telewizji Polskiej.
|
||
| Kombatanci upokorzeni na granicy? PiS interweniuje | ||
Klub Parlamentarny PiS domaga się od premiera reakcji na potraktowanie kombatantów na granicy polsko-białoruskiej. Weterani, którzy jechali do Polski na zjazd łagierników-żołnierzy AK, zostali - według PiS - upokorzeni przez polską Straż Graniczną.
|
