Liberalizm

To jest artykuł z serii Liberalizm    John Locke Nurty i kierunki Liberalizm klasyczny Liberalizm europejski Liberalizm amerykański Liberalizm katolicki Liberalizm konserwatywny Liberalizm zielony Demoliberalizm Libertarianizm Neoliberalizm Ordoliberalizm Socjalliberalizm Liberałowie John Locke Monteskiusz Adam Smith Thomas Paine Benito Juárez John Stuart Mill Isaiah Berlin John A. Hobson Leonard T. Hobhouse Milton Friedman Robert Keohane Ludwig von Mises Organizacje Międzynarodówka Liberalna ELDR ALDE IFLRY LYMEC Tematy powiązane Prawo Wolność Kapitalizm Społeczeństwo otwarte Wolny rynek Szkoła austriacka Leseferyzm

Liberalizm (z łac. liberalis – wolnościowy, od łac. liber – wolny) – ideologia i kierunek polityczny , według którego wolność jest nadrzędną wartością. Liberalizm jest ściśle związany z indywidualizmem , stanowczo odrzuca kolektywizm oraz opowiada się za jak najmniejszym krępowaniem wolności jednostki poprzez prawo. Konsolidując, liberałowie uważają, że kompromis pomiędzy prawem a nieskrępowaną wolnością powinien być jak najmniejszy.

Swoją nazwę zawdzięcza hiszpańskim liberales, opozycjonistom wobec arbitralnych rządów monarchii hiszpańskiej.

Historia liberalizmu

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją .

Liberalizm wywodzi się z okresu oświecenia . Skupiał on zwolenników tej epoki i związanych z nią nurtów filozoficznych. Postulował przeprowadzenie szeregu reform społeczno-politycznych, takich jak: zniesienie ustroju feudalnego , ograniczenie przywilejów szlacheckich , zastąpienie pańszczyzny wolnością gospodarczą, wprowadzenie równości obywateli wobec prawa, ograniczenie roli Kościoła, zniesienie monarchii i absolutyzmu , wprowadzenie demokracji opartej na konstytucyjnej zasadzie trójpodziału władzy czy też respektowanie praw człowieka , swobód obywatelskich i zasad tolerancji .

W 1823 we Francji odbyło się spotkanie grupy liberałów, na którym przyjęto dokument ("Plan liberałów na rzecz wzmocnienia rewolucji"), w którym to zawarte były postulaty nawiązania intensywnych stosunków pomiędzy liberałami z innych krajów. Na spotkaniu w Genewie w 1924 powołano do życia Międzynarodowe Porozumienie Partii Radykalnych i Podobnych Partii Demokratycznych, na czele którego stanął Francuz M.F. Buisson. W kwietniu 1947 w Oksfordzie odbył się kongres założycielski Międzynarodówki Liberalnej , w wyniku którego opublikowano wspólny manifest.

Początkową fazą liberalizmu był liberalizm arystokratyczny, którego przedstawicielami byli między innym Locke i Monteskiusz (Locke jest uważany nawet za ojca założyciela liberalizmu. Monteskiusz wprowadził trójpodział władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą, ale należy pamiętać, że trójpodział ten wyglądał nie zupełnie tak jak dzisiaj. Sądownictwo było zupełnie inne, a arystokracja miała swoją izbę) Z liberalizmu arystokratycznego wyłonił się liberalizm klasyczny, którego przedstawicielem był m.in. J. S. Mill. (Uważał on, że człowiek powinien odpowiadać tylko i wyłącznie za te swoje czyny, które dotyczą innych. Współczesny liberalizm czerpiąc z tej myśli twierdzi, że jeżeli człowiek jest pełnoletni i świadomie podejmuje decyzje to alkoholizm, narkomania i prostytucja nie powinny być uznawane za przestępstw i nie powinny być potępiane) Z liberalizmu klasycznego wyłoniły się z kolei dwa nurty: liberalizm nowy (socjalny) i liberalizm konserwatywny. Liberalizm nowy był za intensywną pomocą państwa osobom biednym i bezrobotnym, rozwiniętą opieką socjalną, wolontariatem i filantropią. Liberalizm konserwatywny zakładał zaś, że ludzie powinni sami decydować o tym czy chcą pomagać innym i państwo nie powinno w to ingerować.^{[ potrzebne źródło ]}

Aspekty liberalizmu

Klasyczne poglądy liberalne cechuje nastawienie, że ani rząd , ani żadna grupa czy jednostka społeczna, nie powinny w żaden sposób zakłócać wolności jednostki, a jedynym dopuszczalnym zniewoleniem jest sytuacja, gdy jednostka stanowi rzeczywiste zagrożenie dla czyjejś wolności lub mienia. Liberałowie są za jak najmniejszą ingerencją w życie obywateli organów, które powołane zostały przez (liberalne) państwo do chronienia interesów wspólnoty, które byłoby jej trudno osiągnąć – jak uważają.

Formy liberalizmu występujące w różnych jego nurtach to:

• Liberalizm polityczny – jest przekonaniem, iż jednostki są podstawą prawa i społeczeństwa. Zgodnie z tym przekonaniem społeczeństwo wraz ze swoimi instytucjami powinno chronić wolność pojedynczych jednostek bez faworyzowania tych o wyższej pozycji społecznej. Magna Charta Libertatum z 1215 roku jest przykładem politycznego dokumentu potwierdzającego, że prawa jednostki stoją ponad przywileje monarchów. Polityczny liberalizm kładzie nacisk na umowę społeczną , zgodnie z którą obywatele tworzą prawa ich dotyczące i jednocześnie zgadzają się na ich przestrzeganie. Umowa ta jest oparta na przekonaniu, że obywatele wiedzą najlepiej, co jest najlepsze dla nich. Liberalizm polityczny stał się początkiem liberalnej demokracji .
• Liberalizm społeczny (kulturowy, obyczajowy) – skupia się na prawach jednostek do ich sumienia i stylu życia. Liberalizm kulturowy obejmuje takie kwestie jak wolność seksualna, wolność religijna, wolność poznawcza oraz ochronę przed ingerencją państwa w sferę życia prywatnego. O liberalizmie kulturowym pisał John Stuart Mill w swoim dziele O wolności (On Liberty), ostro sprzeciwiając się ingerencji państwa, struktur religijnych lub jakichkolwiek innych form nacisku w życie prywatne jednostek, które mają prawo do własnej moralności jak i w skrajności także czynienia szkody samym sobie. Przykładem liberalizmu kulturowego jest np. sprzeciw wobec państwowych regulacji dotyczących sztuki , gier hazardowych , seksu , prostytucji , aborcji , antykoncepcji , alkoholu i narkotyków .
• Liberalizm gospodarczy (ekonomiczny) – pogląd, który odrzuca wszelkie ograniczenia, które krępują wolny rozwój gospodarczy i wolną konkurencję na rynku, promując „państwo-minimum” tzn. państwo ograniczające swoją działalność do zapewnienia bezpieczeństwa wewnętrznego, zewnętrznego oraz zajmowania się sprawami, którymi nie jest w stanie zająć się prywatny kapitał. Warto zauważyć, że wszystkie środki, które posiada państwo, aby wypełniać funkcje, z którymi – jak wyżej – prywatny kapitał "nie jest w stanie sobie poradzić" pochodzą właśnie z prywatnego kapitału.
• Liberalizm socjalny – zwany także nowym liberalizmem lub reformowanym liberalizmem powstały w późniejszych latach XIX wieku w krajach rozwijających się, na który wpływ miały poglądy Jeremiego Benthama oraz Johna Stuarta Milla . Według poglądu warunkiem korzystania z wolności jest zagwarantowanie przez państwo wszystkim obywatelom równych szans w dostępie do podstawowych dóbr (np. edukacji, kultury, służby zdrowia).

Nurty liberalizmu

Zgodnie z tradycją liberalizmu wolność jednostki jest najważniejszą wartością, która ma zastosowanie do wszystkich sfer życia w społeczeństwie. Zgodnie z tym poglądem, błędem jest oddzielanie różnych form liberalizmu, jakie ma miejsce w jego nurtach, gdyż wszystkie są konsekwencją jednej filozoficznej zasady wolności.

Z klasycznego liberalizmu wywodzi się wiele współczesnych nurtów politycznych:

Leseferyzm

Leseferyzm postuluje wycofanie się państwa z ingerencji w gospodarkę. Postuluje prywatyzację , deregulację , obniżenie podatków i zniesienie barier celnych . Ekonomiczny liberalizm jako główny aspekt leseferyzmu stanowi przeciwwagę dla socjaldemokratów i modelu państwa opiekuńczego .

Liberałowie ekonomiczni nie postulują bezpośredniej walki z biedą i bezrobociem. Według nich sposobem rozwiązania tych problemów jest obniżenie podatków, a tym samym pozostawienie w kieszeni podatnika pieniędzy na inwestycje, które tworzą miejsca pracy i powodują obniżenie poziomu bezrobocia.

Libertarianizm

Libertarianizm opowiada się za ograniczeniem państwa do roli "nocnego stróża" ( minarchizm ), bądź też całkowitą jego likwidacją ( anarchokapitalizm ). Libertarianie postulują wycofanie rządu z zajmowania się zarówno gospodarką jak i sprawami społecznymi. Typowi przedstawiciele: amerykańska Partia Libertariańska .

Liberalizm konserwatywny

Konserwatywny liberalizm to liberalizm propagujący niezmienność jego zasad, ze względu na przekonanie o niezmienności wartości takich jak wolność. Konserwatywny liberalizm jest stawiany w opozycji do demokratycznego liberalizmu, którego zasady mogą być zmienione poprzez demokratyczne głosowanie. Partie konserwatywno-liberalne w Europie zachodniej obecnie nie odgrywają większej politycznej roli. W USA znacząca część Republikanów ma poglądy konserwatywno-liberalne. W Polsce partią konserwatywno-liberalną jest Kongres Nowej Prawicy oraz Unia Polityki Realnej .

Neoliberalizm

Neoliberalizm to kierunek we współczesnej ekonomii przyjmujący za podstawę funkcjonowania gospodarki wolną grę sił rynkowych, lecz dopuszczający ingerencję państwa w określonym zakresie.

Liberalizm katolicki

Katolicki liberalizm to zespół poglądów wyznawanych przez katolików aprobujących ideologię liberalną i dążących do tego, by Kościół katolicki uznał ustrój społeczny oraz polityczny opierający się na liberalizmie. Ruch ten ma swoją genezę w rewolucji francuskiej .

Socjalliberalizm

Socjalliberalizm opowiada się za pewnym interwencjonizmem państwa w mechanizmy wolnego rynku w celu zapewnienia przetrwania socjalnie najbiedniejszym. Skupia się na liberalizmie obyczajowym podkreślając świeckość wspólnej przestrzeni publicznej i bezwzględną wolność światopoglądową obywateli wraz z prawem wyboru w kwestiach subiektywnych. Pod tym względem do partii socjalliberalnych zalicza się najczęściej partie lewicowe i centrolewicowe .

Europejscy i amerykańscy socjalliberałowie są za prawem do aborcji , do eutanazji i za regulacjami prawnymi określanymi przez te środowiska jako wyrównujące prawa homoseksualistów , w tym za prawnym uznaniem związków partnerskich .

Zielony liberalizm

Zielony liberalizm to termin odnoszący się do liberałów, którzy inkorporowali część założeń zielonej polityki do swojej ideologii.

Libertynizm

Libertynizm to pogląd uzasadniający różnie rozumianą wolność w skrajnych postaciach. Libertynów charakteryzuje laicyzm , wolnomyślicielstwo i sceptycyzm . Ruch powstał we Francji na przełomie XVII i XVIII w. Libertynizm skierowany był przeciwko autorytetom i moralności płynącej z religii i tradycyjnej obyczajowości. Z libertynizmem praktycznie zawsze łączy się liberalizm obyczajowy.

Liberalizm europejski

Europejski liberalizm opowiada się za rozszerzeniem zakresu swobód obywatelskich (liberalizm polityczny) oraz ograniczeniem ingerencji państwa w rynek (liberalizm gospodarczy). Typowy przedstawiciel to ELDR .

Europejscy liberałowie popierają umiarkowaną ingerencję państwa w służbę zdrowia , edukację , emerytury , walkę z biedą i bezrobociem . Przeciwne stanowisko w tej kwestii postulują konserwatywni liberałowie i libertarianie , według których rola państwa powinna być również ograniczona w tych dziedzinach, proponując całkowitą prywatyzację lub mieszane modele prywatno-państwowe.

Liberalizm amerykański

Amerykańskie określenie liberalizmu odnosi się w swym pojęciu przede wszystkim do koncepcji społecznych, jest zaś w opozycji do tradycyjnie rozumianego liberalizmu w sferze gospodarczej. Amerykański liberalizm jest w poglądach ekonomicznych bliższy europejskiej socjaldemokracji niż europejskiemu liberalizmowi. Typowi jego przedstawiciele to część amerykańskiej Partii Demokratycznej . Amerykański liberalizm postuluje zwiększenie roli państwa, zarówno w sferze społecznej jak i w gospodarce , celem wyrównania szans. W sferze gospodarczej (swobód ekonomicznych) tradycyjnemu pojmowaniu liberalizmu bliższa jest Partia Republikańska .

Zobacz też

• liberalny system polityczny
• lumpenliberalizm
• wolność słowa
• anarchia

Bibliografia

• John Rawls : Liberalizm polityczny. Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998, ISBN 8301126442
• Miłowit Kuniński : O cnotach, demokracji i liberalizmie rozumnym. Ośrodek Polskiej Myśli Politycznej, Kraków 2006
• Pierre Manent : Intelektualna historia liberalizmu. Wydawnictwo Arcana Kraków 1994.
• Stanisław Michalkiewicz : Dobry >>zły<< liberalizm. Wydawnictwo "von Borowiecki" 2005, ISBN 838768984X

Linki zewnętrzne

• Liberalism (wpis w encyklopedii filozofii Stanford)
• Francuski liberalizm w XVIII i XIX w.
• Oxfordzki manifest liberalizmu z 1947 roku