Limeryk

Limeryk ( ang. limerick, od miasta Luimneach w Irlandii) — miniaturka liryczna ; nonsensowny , groteskowy , wierszyk o skodyfikowanej budowie:

• pięć wersów o ustalonej liczbie sylab akcentowanych (w klasycznym limeryku wersy I, II i V liczą po trzy zestroje , a wersy III i IV – po dwa),
• układ rymów aabba,
• główne metrum : anapest lub amfibrach ,
• trzeci i czwarty wers krótsze od pozostałych (zwykle o 2-3 sylaby),
• nazwa geograficzna w klauzuli pierwszego wersu (podstawa rymu a).

Utwór ten, który pod względem treści jest rymowaną anegdotą , ma też zwykle stały układ narracji :

• wprowadzenie bohatera i miejsca, w którym dzieje się akcja, w pierwszym wersie,
• zawiązanie akcji w wersie drugim (często wprowadzony jest tu drugi bohater),
• krótsze wersy trzeci i czwarty to kulminacja wątku dramatycznego,
• zaskakujące, najlepiej absurdalne rozwiązanie w wersie ostatnim.

W limerykach angielskich absurd wydobywa się niemal wyłącznie za pomocą semantyki i pragmatyki — sensu, nie kształtu wiersza; polszczyzna , język silnie fleksyjny , dostarcza limeryście o wiele większej palety środków językowych. Złożoność polskiej fleksji imponuje nawet na tle innych języków słowiańskich; są to setki wzorców koniugacyjnych i deklinacyjnych, dające niemal nieograniczone możliwość twórcze. W tekście polskim bogactwo form homonimicznych zachęca do korzystania z paronomazji , zwłaszcza na końcu słowa, w strefie rymu . Wskazać więc można w twórczości polskich limerystów dodatkowe preferencje wersyfikacyjne (przynajmniej w ujęciu statystycznym): raczej sylabik (popularnym formatem jest np. 10+10+7+7+10), wers często bez średniówki , raczej rymy żeńskie (w angielskim głównie męskie ) i różne od gramatycznych. Groteska i absurd tworzone są za pomocą licznych zabiegów stylistycznych, głównie leksykalnych (m.in. metonimii , paronomazji , oksymoronów ), fleksyjnych i słowotwórczych (częste neologizmy , wyrazy zdrobniałe, zgrubiałe i złożone), kalamburów .

Limeryk, którego historyczne proweniencje sięgają prawdopodobnie XVIII -wiecznej Irlandii , wprowadził do świata literatury Edward Lear w ostatniej dekadzie XIX w. Gatunek ten szybko zawojował męskie kluby wiktoriańskiej Anglii , gdzie powodzeniem cieszyły się limeryki sprośne, pornograficzne czy bluźniercze. W Polsce gatunek ten wykorzystywali m.in. Julian Tuwim , Maciej Słomczyński , Wisława Szymborska , Stanisław Barańczak , Janusz Minkiewicz , Antoni Marianowicz , Mariusz Parlicki , Krzysztof Daukszewicz , Bronisław Maj , Michał Rusinek , Piotr Michałowski .

Zobacz też

• moskalik (wiersz)
• lepiej
• karuzelka