Linux

Linux
Rodzina systemów operacyjnych uniksopodobne
Logo systemu
Producent	Linus Torvalds i setki jego współpracowników
Platforma sprzętowa	IA-32 , MIPS , x86-64 , SPARC , DEC Alpha , Itanium , PowerPC , ARM , m68k , PA-RISC , s390, SuperH , M32R i inne
Pierwsze wydanie	wrzesień 1991 r.
Aktualna wersja	Kernel 3.4
Wydana	20 maja 2012 ; 5 dni temu
Aktualna wersja testowa	Kernel 3.4-rc7
Wydana	13 maja 2012 ; 12 dni temu
Jądro	monolityczne
Środowisko pracy	KDE , GNOME , CDE , Xfce , LXDE , Fluxbox i inne
Licencja	Różne, jak na przykład GNU General Public License , BSDL , Apache License , X11 i inne
Typ pakietów	RPM , deb , TGZ
Wersja Live	T dostępna

Informacje w  siostrzanych projektach

  Ilustracje i media   w Wikimedia Commons
  Teksty źródłowe   w Wikiźródłach
  Cytaty   w Wikicytatach
  Podręczniki   w Wikibooks

Linux ( /ˈlɪnʊks/ ) – rodzina uniksopodobnych systemów operacyjnych opartych o jądro Linux . Linux jest jednym z przykładów wolnego i otwartego oprogramowania ( FLOSS ): jego kod źródłowy może być dowolnie wykorzystywany, modyfikowany i rozpowszechniany.

Pierwsza wersja jądra Linux została udostępniona publicznie 17 września 1991 dla architektury komputera PC , wykorzystującej mikroprocesor o architekturze IA-32 . Do jądra dołączono narzędzia systemowe i biblioteki z projektu GNU aby otrzymać nadający się do użytku system operacyjny. Z tego powodu powstała też alternatywna nazwa kompletnego systemu: GNU/Linux . Obecnie jest on udostępniany w formie licznych dystrybucji Linuksa , które składają się z jądra (niekiedy zmodyfikowanego w stosunku do oficjalnej wersji) i zestawu pakietów oprogramowania dobranego do różnorodnych wymagań. Dystrybucje zawierają głównie oprogramowanie na licencjach FLOSS, jednak najczęściej zawierają też lub pozwalają na łatwe doinstalowanie pewnej liczby programów na licencjach własnościowych .

Najbardziej znanym^{[ potrzebne źródło ]} zastosowaniem Linuksa są środowiska serwerowe , dla których komercyjne wsparcie oferują również duże firmy komputerowe jak IBM , Sun Microsystems , Dell , Hewlett-Packard , Red Hat i Novell . Linux działa na szerokiej gamie sprzętu komputerowego , wliczając komputery biurkowe, superkomputery i systemy wbudowane , takie jak telefony komórkowe i routery .

Historia rozwoju

Linus Torvalds , twórca jądra Linuksa

Historia Linuksa rozpoczęła się w 1991 roku, kiedy to fiński programista, Linus Torvalds poinformował o hobbystycznym tworzeniu przez siebie niedużego, wolnego systemu operacyjnego , przeznaczonego dla procesorów z rodzin i386 oraz i486 .

Linus stworzył jednak tylko jądro , pełny system operacyjny potrzebował jeszcze powłoki systemowej , kompilatora , bibliotek itp. W roli większości z tych narzędzi użyto oprogramowania GNU , co jednak w przypadku niektórych komponentów systemu wymagało poważnych zmian, niekiedy finansowanych przez Projekt GNU , niekiedy dokonanych już wcześniej przez Linusa Torvaldsa.

Dużo pracy wymagało także zintegrowanie systemu do postaci dystrybucji , które umożliwiały zainstalowanie go w stosunkowo prosty sposób. Jednymi z pierwszych były opublikowany 16 lipca 1993 Slackware Linux czy założony miesiąc później Debian , nazywający siebie GNU/Linux .

Nazwa

Etymologia

Sama nazwa pochodzi ze zbitki słów Linus (będącego imieniem twórcy) i Unix (Linus' Unix). Nie przyjęła się proponowana przez Torvaldsa nazwa Freax (free+freak+[uni]X). Nazwa Linux informuje także o tym, że nie jest to system Unix: Linux Is Not UNIX (jest to akronim rekurencyjny ).

Inne źródła twierdzą, iż nazwa LINUX pochodzi od połączenia słów: Linus i Minix lub Linus i Unix .

Twórcą nazwy Linux był Ari Lemmke . Nie podobała mu się nazwa Freax, więc gdy udostępnił Torvaldsowi katalog na serwerze FTP ( ftp://ftp.funet.fi ) dla źródeł systemu, nazwał go właśnie Linux. W lutym 1992 założył on również grupę dyskusyjną comp.os.linux , która zajęła miejsce alt.os.linux działającej od stycznia 1992.

Nazwa Linux w języku polskim

Rada Języka Polskiego proponuje dwojaką pisownię nazwy „Linux” przy odmianie przez przypadki . Rozróżnienie to polega albo na zastąpieniu -x polskim -ks (sposób I), albo na zachowaniu końcówki -x (sposób II):

• I sposób: M: Linux,  D: Linuksa,  C: Linuksowi,  B: Linuksa,  N: Linuksem,  Msc: Linuksie,  W: Linuksie!
• II sposób: M: Linux,  D: Linuxa,  C: Linuxowi,  B: Linuxa,  N: Linuxem,  Msc: Linuxie,  W: Linuxie!

Linux a GNU/Linux

Część osób preferuje nazwę „GNU/Linux” zamiast samego „Linux”. Ta pierwsza jest promowana przez Free Software Foundation i Projekt GNU , gdyż sam Linux nie tworzy systemu operacyjnego – do tego potrzebne jest również tzw. środowisko userspace, które właśnie zapewnia Projekt GNU .

Maskotka

Maskotką i nieoficjalnym logo Linuksa jest uśmiechnięty pingwin Tux .

Zastosowanie

Linux stosowany jest jako podstawowy system operacyjny serwerów (w tym WWW , FTP , pocztowych , baz danych), zapór sieciowych , routerów , a także w systemach osadzonych oraz w niektórych odtwarzaczach DVD i tunerach DVB .

Ze względu na powstanie i rozwój dystrybucji o łatwej instalacji i dużych zasobach oprogramowania, Linux znajduje również zastosowanie na rynku komputerów biurowych i domowych. Rządy kilku państw europejskich prowadzą wdrożenia Linuksa na komputerach administracji państwowej. Ponadto, ze względu na bezpieczeństwo, stabilność, możliwość audytu i łatwość modyfikacji kodu źródłowego, z Linuksa korzystają agencje wywiadowcze, kontrwywiad i wojsko.

Linux wykorzystywany jest przez niektóre banki i instytucje finansowe. Przykładowo, system notowań Wall Street oparty jest na tym systemie operacyjnym , jak i również Londyńska Giełda.

Linux jest używany w większości superkomputerów z listy TOP500 . Znalazł również zastosowanie w przemyśle filmowym – zarówno na serwerach jak i stacjach roboczych. Jest najpopularniejszym systemem na komputerach wykorzystywanym do tworzenia animacji i efektów specjalnych. Z jego możliwości korzystają między innymi studia Dreamworks , Pixar czy Industrial Light & Magic .

Również aparatura medyczna, np. tomografy komputerowe firmy GE , korzysta z systemu operacyjnego Linux. Popularne punkty dostępu sygnału Wi-Fi również opierają się na uproszczonym jądrze Linuksa i procesorach ARM , coraz częściej pojawiają się też telefony komórkowe z tym systemem.

Zrzut ekranu z dystrybucji Ubuntu

Oprogramowanie

Komponenty typowego systemu rozprowadzane są zazwyczaj w formie gotowych pakietów binarnych dla danej dystrybucji (np. RPM , deb i tgz ) lub jako pakiety źródłowe (zarchiwizowane i spakowane do formatów tar.bz2 , tar.gz , SRPM ), które należy przed użyciem skompilować . W niektórych dystrybucjach (np. Gentoo ) proces kompilacji źródeł jest wysoce zautomatyzowany.

Kwestie prawne

Oprogramowanie dla Linuksa jest najczęściej otwarte i wolne . Duża część kodu typowej dystrybucji jest objęta takimi licencjami jak GPL , LGPL , BSD i podobnymi.

Linux jest zastrzeżonym znakiem towarowym należącym do Linusa Torvaldsa .

Interfejs

Interfejs wiersza poleceń

Interfejs wiersza poleceń

Linux zawiera interfejs wiersza poleceń (CLI) jako część funkcji przejętych z Uniksa . Dystrybucje wyspecjalizowane na serwery lub administrację mogą używać wiersza poleceń jako jedynego interfejsu. Nieobecność interfejsu graficznego (GUI) pozwala na zminimalizowanie wykorzystywanych zasobów systemowych. Maszyny z Linuksem mogą równie dobrze działać bez podłączonego monitora. Aby administrator mógł się na nich zalogować, potrzeba albo zdalnego X11 , albo terminal musi być uruchomiony z protokołu takiego, jak SSH lub telnet . W sieciach lokalnych zdalne używanie X11 jest przeważnie akceptowalne, ale na dłuższe dystanse operacje te mogą zajmować za dużo czasu.

Na początku wiele operacji wykonywanych w Linuksie wymagało użycia wiersza poleceń. Rozwój dystrybucji przeznaczonych na komputery biurkowe i domowe zmienił ten stan rzeczy. Mimo wszystko, wiele podręczników i tutoriali często podaje możliwość rozwiązania problemu z wiersza poleceń nawet, gdy można to zrobić używając aplikacji graficznej. Wiersz poleceń jest uniwersalny w świecie Linuksa, gdzie graficzny interfejs na każdej maszynie może być inny. To również ułatwia współpracę między Linuksem i innymi maszynami, które również używają wiersza poleceń, np. Mac OS X . Łatwiej jest również udzielić pomocy, gdy operacja ta sprowadza się do napisania/skopiowania tego, co należy wkleić do terminala.

Dobrze zaprojektowane GUI jest łatwiejsze w użyciu dla większości zadań lecz bardziej doświadczeni użytkownicy mogą wciąż preferować linię komend; naukowcy, inżynierowie i twórcy oprogramowania najczęściej używają właśnie terminala. Wiele ważnych programów nie ma GUI. Wiersz poleceń jest wyposażony w automat, pozwalający na kilkukrotne lub opóźnione wypełnianie zadań i naturalnym procesem jest to, że komenda wykonująca pewne zadanie jest wpierw wydawana bezpośrednio, a potem używana ponownie w skrypcie zapewniając automatyzację.

Graficzny i tekstowy interfejs mogą również nawzajem się uzupełniać. Jest wiele graficznych emulatorów terminali, np. xterm , rxvt , aterm , gnome-terminal i konsole . X11 potrafi zapewnić komunikację między tymi programami a wierszem poleceń. Dodatkowo, KDE oferuje narzędzie DCOP , które zapewnia większą integrację aplikacji graficznych z terminalem.

Interfejs graficzny

Fluxbox z uruchomionym programem Adesklets .

Graficzny interfejs użytkownika GUI nie jest w Linuksie integralną częścią systemu operacyjnego lecz dodatkowym zbiorem programów. W zależności od stopnia zaawansowania i integracji użytych rozwiązań, dostępne GUI możemy podzielić na małe menedżery okien oraz duże środowiska graficzne.

Małe menedżery okien

Tradycyjne GUI dla Linuksa bazuje na osobnym menedżerze okien , takim jak Fluxbox , FVWM , Enlightenment , lub Window Maker i zestawie najróżniejszych aplikacji, uruchamianych za jego pomocą. Menedżer okien pozwala na kontrolowanie położenia i wyglądu okien indywidualnych aplikacji oraz na interakcję z X Window System .

Wadą niezależnych menedżerów okien jest trudność w uzyskaniu spójnych i jednolitych interfejsów różnych aplikacji. Przedstawione zrzuty ekranów przedstawiają XMMS , RealPlayer , Mozilla Firefox , xterm , gaim i Konqueror ; każdy z nich prezentuje się inaczej, ponadto, aplikacje te korzystają z odrębnych skrótów klawiszowych, inaczej organizują swoje menu, posiadają inne mechanizmy kopiowania i wklejania. Nawet jeśli każda aplikacja z osobna jest dobrze dopracowana, to używanie ich wszystkich w grupie jest utrudnione, gdyż zachowania, których nauczymy się w jednej aplikacji zazwyczaj dają się zastosować tylko w niej.

Zaletą korzystania z niezależnego menedżera okien jest prostota (z punktu widzenia programistów i doświadczonych użytkowników) oraz szybkość i niezawodność ich działania. Ponadto, w porównaniu z dużymi środowiskami graficznymi takimi jak GNOME lub KDE , niezależne menedżery w mniejszym stopniu angażują zasoby takie jak procesor, pamięć i miejsce na dysku twardym. Użytkownicy, którzy preferują pracę w terminalu, chętnie pracują w minimalistycznych środowiskach graficznych; menedżer okien, sam w sobie, ma im przede wszystkim zapewnić możliwość otwierania okien emulatorów terminali komputerowych .

Duże środowiska graficzne

GNOME 2.16 z uruchomionym menedżerem plików Nautilus i edytorem tekstu gedit .

KDE SC 4.8 z uruchomionym Dolphinem .

Używanie małych menedżerów okien staje się coraz mniej popularne wraz ze wzrostem większych środowisk graficznych. Są to zintegrowane sposoby na wygodną pracę, które starają się zapewnić interfejs równie łatwy w obsłudze jak ten z Mac OS X lub Microsoft Windows . Łączą one menedżer okien z pakietem standardowych aplikacji, które są łatwe w obsłudze nawet z punktu widzenia początkujących użytkowników.

Jednym z pierwszych rozpowszechnionych środowisk graficznych było CDE , które nie stało się popularne na Linuksie ze względu na koszty i ograniczenia licencyjne. W 1996 powstało KDE , a po nim, w 1997 roku, GNOME . Xfce jest trochę mniejszym projektem, który również powstał w 1997 i skupia się na szybkości i możliwości konfiguracji.

Obecnie rozwiązaniami dominującymi są GNOME i KDE, zazwyczaj instaluje się je standardowo na systemach linuksowych. Każde z nich oferuje:

• dla programistów m.in. zestaw standardowych API oraz środowisko programistyczne.
• dostępność w wielu językach i wsparcie dla tłumaczy
• kompletne środowisko graficzne z zestawem potrzebnych aplikacji, takich jak menedżer plików, przeglądarka internetowa , odtwarzacz multimediów, klient poczty elektronicznej , książka adresowa, przeglądarka dokumentów PDF , menedżer fotografii
• możliwość dostosowania systemu do swoich potrzeb.

Mimo iż oba te środowiska graficzne mają podobne cele, radzą sobie z nimi całkiem inaczej. KDE stara się, aby aplikacje były jak najbardziej konfigurowalne, aby można było w nie ingerować i aby mogły ze sobą w łatwy sposób kooperować. GNOME z drugiej strony, koncentrując się na kluczowych zadaniach (zgodnie z filozofią making things just work), stara się, aby całość była jak najprostsza w obsłudze. Każde z tych środowisk przyciąga inny rodzaj użytkowników i tworzy inną społeczność deweloperów.

Na początku XXI wieku oba te środowiska są już dojrzałe. Projekty Appeal i ToPaZ skupiają się na opracowywaniu nowych możliwości dla kolejnych edycji KDE i GNOME.

Zobacz też

• GNU/Linux
• Unix
• GNU
• dystrybucja Linuksa
• porównanie dystrybucji Linuksa
• porównanie systemów Windows i Linux
• Device Filesystem
• Exec Shield
• Grsecurity
• Polska Grupa Użytkowników Linuxa (PLUG – zarejestrowana w sądzie z nazwą pisaną przez "x").
• Planetoida 9885 Linux

Linki zewnętrzne

• List Linusa na grupę dyskusyjną o Miniksie (groups.google.pl) ( ang. )