Magdeburg

Magdeburg
Herb miasta Mapa
Państwo	Niemcy
Kraj związkowy	Saksonia-Anhalt
Powierzchnia	200, 97 km²
Populacja (31 grudnia 2009) - liczba ludności - gęstość	230 456 1 147 osób/km²
Położenie	52°08' N 11°37' E
Tablice rejestracyjne	MD
Strona internetowa miasta

Magdeburg w 1640

Magdeburg ( dolnoniem. Meideborg; pol. hist. Dziewin) – miasto na prawach powiatu w Niemczech , stolica kraju związkowego Saksonia-Anhalt . Siedziba zarówno biskupstwa ewangelickiego, jak i katolickiego. Działają tu dwie uczelnie wyższe: Uniwersytet Ottona von Guerickego (Otto-von-Guericke-Universität Magdeburg) i Wyższa Szkoła Magdeburg-Stendal (Hochschule Magdeburg-Stendal). W roku 2005 Magdeburg obchodził 1 200 lat swego istnienia.

Położenie

Magdeburg leży nad Łabą w północno środkowej części Niemiec , we wschodniej części równiny lessowej Magdeburger Börde. Do Berlina jest około 130 kilometrów, do Brunszwiku około 75 kilometrów, a do Halle (Saale) około 80 kilometrów.

Klimat

Miasto znajduje się w umiarkowanej strefie klimatycznej . Przeciętna temperatura roku wynosi 8, 7 °C, średnia roczna ilość opadów wynosi 494 mm. Najcieplejszymi miesiącami są lipiec (17, 5 °C) i sierpień (17, 3 °C), a najzimniejszy jest styczeń (-0, 4 °C) i luty (0, 5 °C).

Podział administracyjny

Podział administracyjny miasta (w kolorze żółtym Stare Miasto)

Miasto podzielone jest na 40 dzielnic ("Stadtteil").

Alt Olvenstedt Alte Neustadt Altstadt Barleber See Berliner Chaussee Beyendorfer Grund Beyendorf-Sohlen Brückfeld Buckau Cracau

Diesdorf Fermersleben Gewerbegebiet Nord Großer Silberberg Herrenkrug Hopfengarten Industriehafen Kannenstieg Kreuzhorst Leipziger Straße

Lemsdorf Neu Olvenstedt Neue Neustadt Neustädter Feld Neustädter See Nordwest Ottersleben Pechau Prester Randau-Calenberge

Reform Rothensee Salbke Stadtfeld Ost Stadtfeld West Sudenburg Sülzegrund Werder Westerhüsen Zipkeleben

Historia

Kalendarium

• znane od IX wieku (ośrodek handlu z krajami słowiańskimi)
• w X wieku miasto i centrum kultury (ośrodek tzw. odrodzenia Ottońskiego)
• 973 w katedrze pochowany zostaje cesarz Otton I Wielki
• od 968 arcybiskupstwo magdeburskie (sekularyzowane 1648 )
• jedno z największych i najbogatszych niemieckich miast średniowiecza, członek Hanzy
• w czasie wojny trzydziestoletniej zniszczony przez Johana von Tilly
• od 1680 pod panowaniem elektorów brandenburskich
• od początku XVIII wieku budowa twierdzy , do swojej likwidacji w 1912 jednej z najpotężniejszych w Prusach i Niemczech
• w latach 1806 - 1813 pod panowaniem Francji
• od 1816 stolica pruskiej prowincji Saksonia
• w XX wieku , rozwój przemysłu
• II wojna światowa a szczególnie anglo-amerykańskie bombrdowanie miasta, 16 I 1945 r. zniszczyło 80% zabudowy miasta.
• 1949 Magdeburg został wcielony do NRD
• 1953 w mieście miało miejsce powstanie robotnicze
• 1954 - 1956 budowa nowego centrum miasta w duchu socrealizmu . zburzono wiele zabytków, w tym niemal nietknięty podczas wojny kościół Św. Ulryka (Sankt-Ulrich-und-Levin)
• 1990 – po zjednoczeniu Niemiec Magdeburg zostaje stolicą landu Saksonia-Anhalt

Średniowiecze

Jeździec Magdeburski (Magdeburger Reiter)

W 919 król Henryk I Ptasznik ufortyfikował osadę w obronie przed Węgrami i Słowianami . W 929 miasto przeszło w ręce córki Edwarda Starszego Edyty , dzięki jej ślubowi z Ottonem I . Znane ze źródeł nazwy Magadoburg, Morgengabe – oznaczają nie tylko zamek, lecz także dar, który zgodnie z niemieckim zwyczajem był wręczany pani młodej z rąk pana młodego i jego rodziny w ramach ślubu, co zgodne jest z przesłankami historycznymi. Pierwsza żona Ottona I wybrała Magdeburg jako miejsce swojej rezydencji, po śmierci została pochowana w późniejszej katedrze. W 937 , Magdeburg był miejscem narad królewskich. Otton I ufundował benedyktynom opactwo pw. Świętego Maurycego (St.-Mauritius-Kloster lub Moritzkloster) z kościołem (który wkrótce stał się katedrą ) nadał im włości na terenie okolic Magdeburga, oraz prawa korzystania z różnych dochodów pochodzących m.in. z dziesięcin i pańszczyzny . Otto I został także pochowany w magdeburskiej katedrze.

Arcybiskupstwo Magdeburg zostało założone w 968 na synodzie w Rawennie ; pierwszym arcybiskupem został Adalbert . W skład arcybiskupstwa weszły biskupstwa Havelberga , Brandenburga , Merseburga , Miśni , oraz Naumburg-Zeitz . Arcybiskupstwo odgrywało kluczową rolę w niemieckiej kolonizacji ziem słowiańskich na wschód od Łaby .

W 1035 Magdeburg otrzymał patent nadający miastom prawo do handlu i zjazdów, co było podwaliną niemieckiego prawa miejskiego znanego jako prawa magdeburskie . Prawo magdeburskie było powszechne w następnych stuleciach na terenie środkowej i wschodniej Europy. Magdeburskie prawo miejskie ( łac. Ius Municipale Magdeburgense) stało się wzorem upowszechnionym od XIII wieku w znacznej części środkowej i wschodniej Europy . Miasto dzięki przybyszom z różnych stron kontynentu urosło do potęgi gospodarczej. W 1118 większa część miasta padła ofiarą pożaru.

W XIII w. Magdeburg stał się członkiem Ligi Hanzeatyckiej . Wraz z takimi ośrodkami będącymi wówczas na terenie cesarstwa rzymskiego jak Bruksela , Antwerpia , Kolonia , Norymberga , Lubeka , Padwa , Mantua , Cremona , Werona , Piacenza , Mediolan , Genua , Florencja , Metz i Strasburg , Magdeburg liczył ponad 20 000 mieszkańców. Miasto prowadziło handel zewnętrzny m.in. z miastami portowymi Flandrii , a także handel wewnętrzny (np. z Brunszwikiem ). Wzrosła pozycja mieszczaństwa, które stale walczyło z arcybiskupem o niezależność od niego, którą osiągnęło pod koniec XV wieku .

Czasy nowożytne

W 1524 Marcin Luter został powołany do Magdeburga, gdzie głosił swoje nauki, które przekonały mieszkańców do przejścia z katolicyzmu na nową religię. Idee reformacji znalazły licznych zwolenników w mieście, w którym zresztą Luter żył, będąc szkolnym uczniem. Interwencje cesarza Karola V , który usiłował pozbawić miasto jego praw, nie przyniosły skutku, co więcej miasto, przyłączyło się do sojuszu w Torgau i związku szmalkaldzkiego . W konsekwencji czego podczas I wojny szmalkaldzkiej miasto zostało oblężone ( 1550 - 1551 ) przez Maurycego, elektora Saksonii, byłego protestanta, który dał się przekonać cesarzowi. Dzięki odparciu najeźdźców miasto zachowało swoją niezależność. Na miejscu arcybiskupa powoływano administrację, w skład której wchodzili członkowie z dynastii protestanckich. W następnych latach Magdeburg zyskał renomę twierdzy protestantyzmu, stał się pierwszym i głównym miejscem publikacji pism Lutra. W Magdeburgu Matthias Flacius i jego zwolennicy napisali szereg broszur i pamfletów o wymowie antykatolickiej oraz tzw. Centurie Magdeburskie , w których Kościół rzymskokatolicki został nazwany królestwem antychrysta .

W okresie wojny trzydziestoletniej Magdeburg był zdominowany przez protestantów. Miasto stawiło opór w 1629 podczas oblężenia przez wojska Albrechta Wallensteina . W 1631 wojska cesarskie pod dowództwem Tilly'ego zaatakowały miasto, po jego zdobyciu żołnierze dokonali rzezi, w wyniku której zginęło ok. 20 000 mieszkańców, zaś majątki zostały złupione, a miasto spalone. Wydarzenia te znane są jako Magdeburgs Opfergang. Zgodnie z pokojem westfalskim (podpisanym w 1648 ), Magdeburg został przydzielony Brandenburgii-Prusom . Po śmierci ówczesnego administratora, Augusta von Sachsen-Weissenfels ( 1680 ) zostało siedzibą półautonomicznego księstwa Magdeburga .

XIX i XX w.

Jedna z bram dawnej cytadeli. Widoczne panoplia .

Socrealistyczna zabudowa centrum miasta

w 1900 ...

Podczas rządów pruskich miasto zostało zamienione w cytadelę . W dobie wojen napoleońskich , twierdzę oblegały wojska francuskie w 1806 . W 1807 na mocy pokoju w Tylży miasto weszło w skład Królestwa Westfalii podporządkowanego Napoleonowi. Burmistrzem miasta został powołany przez Hieronima Bonaparte książę Heinrich Leopold August von Blumenthal . W 1815 , po kongresie wiedeńskim , Magdeburg został główną siedzibą prowincji Saksonia podporządkowanej królestwu pruskiemu . W 1912 , rozebrano starą twierdzę.

W dobie III Rzeszy miasto stało się stolicą Prowincji Magdeburg utworzonej w 1941 . Liczył ok. 340 000 mieszkańców. Działania wojenne nie oszczędziły Magdeburga, które stało się celem alianckich nalotów dywanowych w 1943 oraz 16 stycznia 1945 . 80% zabudowy uległo zniszczeniom, głównie na terenie historycznego centrum. Po zdobyciu miasta przez wojska amerykańskie i radzieckie zarząd miasta został przejęty przez Sowietów . Od 1949 znalazło się w granicach Niemieckiej Republiki Demokratycznej .

... i dziś – Widok na rynek i ratusz, w głębi kościół św. Jana (St.-Johannis)

Podczas odbudowy miasta większość historycznego centrum otrzymało zabudowę w duchu socrealizmu . Wyburzono przy tym wiele zabytków, których zniszczenia nie były wielkie, np. kościół Św. Ulryka (Sankt-Ulrich-und-Levin-Kirche), liczne kamienice, natomiast pieczołowicie odbudowano katedrę , wraz z najbliższym otoczeniem, niektóre kościoły oraz częściowo rynek. W 1990 po Zjednoczeniu Niemiec Magdeburg stał się stolicą kraju związkowego Saksonia-Anhalt . W 1994 miała miejsce reaktywacja katolickiego biskupstwa podporządkowanego arcybiskupstwu Paderborn . Siedzibą został kościół Św. Sebastiana (Sankt-Sebastian). Dokonano licznych inwestycji, które nadały miastu nowoczesny charakter.

Zielona Cytadela, dzieło Friedensreicha Hundertwassera

Gospodarka

Już w połowie XIX wieku Magdeburg był ważnym miastem przemysłowym. Przemysł maszynowy i przemysł metalowy były najważniejszymi branżami.

W czasach NRD najważniejszymi branżami były nadal przemysł maszynowy i przemysł metalowy oraz przemysł chemiczny i przemysł spożywczy .

Po zjednoczeniu Niemiec wiele dużych zakładów zostało zamkniętych. Zostały tylko mniejsze firmy.

Zabytki

Katedra w Magdeburgu

Dziedziniec dawnego klasztoru Norbertanów

• Katedra św. Katarzyny i św. Maurycego - najważniejszy zabytek Magdeburga, gotycka , wzniesiona od 1209 do 1509 r. Wraz z katedrą w Naumburg (Saale) i Bambergu nalezy do najważniejszych przykładów wczesnogotyckiej architektury w Niemczech. Wewnątrz m.in. tzw. rzeźby patronów katedry, gotycka pietà , liczne posągi Marii, Portal Rajski z figurami Panien Madrych i Panien Głupich . Miejsce spoczynku cesarza Ottona I
• zespół klasztorny Norbertanów , z romańskim kościołem (Unser Lieben Frauen). Wzniesiony w dwóch fazach od 1120 r. do 1240 r. jako trójnawowa bazylika z potężnym masywem wieżowym Późnoromański klasztor umieszczony został wbrew regule zakonnej, na północy od kościoła jest jedną z siedzib Kulturhistorisches Museum Magdeburg gdzie się znajduje się liczny zbiór rzeźby średniowiecznej z regionu oraz oryginał Jeźdźca Magdeburskiego Magdeburger Reiter) – najstarszy tego typu pomnik w Niemczech, datowany na połowę XIII wieku
• zespół dwóch kościołów w północnej części Starego Miasta:
  • Augustianów (tzw. Waloński) (Sankt-Augustini, Wallonerkirche) konsekrowany w 1366 r. kościół halowy o typowej dla dojrzałego gotyku surowej architekturze mendykanckiej
  • św. Piotra (Sankt-Petri) kościół katolicki, gotycki, halowy (przebudowa w 1400 r.), z zachowaną wcześniejszą romańską wieżą. Od strony południowej do kościoła przylega malownicza kamienno-ceglana kruchta zwieńczona schodkowym szczytem. Obok, niewielka datowana na 1315 r. kaplica Św. Marii Magdaleny (Mariae Magdalenae).

Kościoły Augustianów (Sankt-Augustini) i Św. Piotra (Sankt-Petri)

• kościół św. Jana (Sankt-Johannis) - gotycki z XIV wieku z elementami XV-wiecznymi (piękna gotycka kruchta z trzema portalami ). Potężnie zniszczony podczas ostatniej wojny, następnie stał się wielkim placem badawczym dzięki czemu odkryto relikty kościoła z czasów ottońskich.
• kościół św. Sebastiana (Sankt-Sebastian) zachował liczne fragmenty romańskie, jest trzecim na tym miejscu kościołem, w XIV w. otrzymał chór, przebudowany w XV wieku na halę zachował do dziś dwa XV-wieczne tryptyki , krucyfiks , oraz kilka wcześniejszych witraży . Jest katedrą biskupstwa katolickiego.
• ratusz istnieje od przełomu XII i XIII w. (obok obecnego ratusza zachowało się fragmentarycznie jedno z pomieszczeń), obecną formę przyjął w 1689 r. w stylu baroku niderlandzkiego, zwieńczonym wieżą z carillonem . Przed ratuszem stoi w barokowej galeryjce z baldachimem kopia Jeźdźca Magdeburskiego (Magdeburger Reiter)
• Zielona Cytadela (Grüne Zitadelle) budynek zaprojektowany przez Friedensreicha Hundertwassera . Pomimo krytyki został wybudowany w latach 2004 / 2005 .

Kultura

Teatry i muzea

W Magdeburgu jest kilka teatrów, m.in. miejski Opernhaus oraz Schauspielhaus, Teatr Lalki "Puppentheater" i kilka kabaretów oraz sceny mlodzieżowe Ponadto jest kilka muzeów, w tym Kulturhistorisches Muzeum Magdeburg, Muzeum Techniki (Technikmuseum Magdeburg) i Muzeum Sztuki w kościele Unser Lieben Frauen (Kunstmuseum Magdeburg).

Parki

W mieście jest park miejski Stadtpark oraz Elbauenpark, w którym w 1999 roku odbyła się federalna wystawa ogrodnicza (Bundesgartenschau). Ponadto jest kilka mniejszych, jak np. Nordpark.

Transport

Magdeburg jest węzłem komunikacji drogowej i kolejowej Saksonii-Anhalt.

Drogi

• A2 (trasa Berlin - Zagłębie Ruhry )
• A14 (trasa Lipsk -Magdeburg, rozbudowa do Schwerina jest w planie)

Kolej

Najważniejszym dworcem kolejowym jest dworzec główny Magdeburg Hauptbahnhof . Tam zatrzymują się pociągi IC oraz ICE – ostatni jednak tylko dwa razy na dobę. Pociągi IC na trasie Lipsk - Norddeich i Lipsk - Kolonia jadą przez Magdeburg natomiast ICE można tylko dojechać do Berlina i Hanoweru . Tzw. "pociągi regionalne" ("Regionalbahn/Regionalexpress") z m.in. Stendal , Uelzen , Halle (Saale) i Brunszwiku zatrzymują się także na mniejszych dworcach Magdeburg-Neustadt , Magdeburg-Buckau , Magdeburg-Eichenweiler i Magdeburg-Südost .

Tramwaje

Tramwaj elektryczny pojawił się w Magdeburgu w 1899 . Obecna sieć posiada normalny rozstaw szyn (szerokość 1435mm). Długość sieci w 2009 wynosiła 55 km, a funkcjonowało 9 linii. Ruch obsługiwały Magdeburger Verkehrsbetribe GmbH (MVB) w ramach taryfy MUM (Magdeburger+Umland-Tarif). Na tabor składały się 63 sztuki Tatr T4D , 10 sztuk Tatr T6A2 i 72 sztuki Alstom NGT 8D.

Sport

• 1. FC Magdeburg - klub piłkarski
• Fortuna Magdeburg - klub piłkarski
• SC Magdeburg - klub piłki ręcznej mężczyzn

Osoby

urodzone w Magdeburgu

Pomnik Otto von Guericka

• Jens Ackermann – polityk FDP
• Richard Aßmann – meteorolog
• Karin Balzer – lekkoatletka
• Otto von Guericke – burmistrz, wynalazca
• Nadine Kleinert – lekkoatletka
• Christian Lenze – piłkarz
• Erich Ollenhauer – polityk SPD
• Gustav Schäfer – perkusista zespołu Tokio Hotel
• Friedrich Wilhelm von Steuben – amerykański generał
• Georg Philipp Telemann – kompozytor
• Klaus Thunemann – fagocista
• Henning von Tresckow – generał Wehrmachtu , uczestnik spisku
• Lothar von Trotha – pruski generał
• Hugo Vogel – malarz
• Christiane Nüsslein-Volhard – biolog, laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny
• Erich Weinert – pisarz

związane z miastem

• Martin Agricola – kompozytor
• Martin Hoffmann – piłkarz
• Bill Kaulitz - wokalista zespołu Tokio Hotel
• Tom Kaulitz - gitarzysta zespołu Tokio Hotel
• Wilhelm Raabe – pisarz
• Bruno Taut – architekt

Współpraca

• Brunszwik , Dolna Saksonia od 1987
• Harbin , Chiny od 2008
• Nashville , Stany Zjednoczone od 2003
• Radom , Polska od 2008
• Sarajewo , Bośnia i Hercegowina od 1977
• Zaporoże , Ukraina od 2008

Bibliografia

1. Statistische Landesamt Sachsen-Anhalt, Halle (Saale), 2009