Mao Zedong

Mao Zedong
wizerunek Mao Zedonga z placu Tian'anmen
Data i miejsce urodzenia	26 grudnia 1893 Shaoshan
Data i miejsce śmierci	9 września 1976 Pekin
Przewodniczący Chińskiej Republiki Ludowej
Przynależność polityczna	Komunistyczna Partia Chin
Okres urzędowania	od 27 września 1954 do 27 kwietnia 1959
Następca	Liu Shaoqi
Przewodniczący Komunistycznej Partii Chin
Przynależność polityczna	Komunistyczna Partia Chin
Okres urzędowania	od 20 marca 1943 do 9 września 1976
Poprzednik	Chen Duxiu
Następca	Hua Guofeng

Mao Zedong
Chińskie nazwisko i imię
Hanyu pinyin	Máo Zédōng
Wade-Giles	Mao Tse-tung
Zn. tradycyjne	毛澤東
Zn. uproszczone	毛泽东

Mao Zedong, Mao Tse-tung posłuchaj po chińsku (ur. 26 grudnia 1893 , zm. 9 września 1976 ) – chiński przywódca komunistyczny , od 1943 r. szef biura politycznego oraz Przewodniczący Komitetu Politycznego Komunistycznej Partii Chin (aż do śmierci).

1 października 1949 na placu Tian'anmen Mao ogłosił powstanie Chińskiej Republiki Ludowej . Od lat pięćdziesiątych za jego sprawą przeprowadzono szereg kampanii politycznych i gospodarczych takich jak: kampania przeciwko prawicowcom , wielki skok naprzód , rewolucja kulturalna – doprowadziły one do śmierci dziesiątków milionów ludzi.

Razem z Zhu De założył Armię Ludowo-Wyzwoleńczą (1 sierpnia 1927) po tym, jak Czang Kaj-szek rozpoczął serię czystek przeciwko komunistom. Po zdobyciu władzy Mao zapoczątkował przebudowę systemu gospodarczego i społecznego Chin poprzez proces kolektywizacji . Przyczynił się także do rozłamu w bloku państw komunistycznych i zaognienia stosunków z ZSRR . U schyłku życia doprowadził do ocieplenia stosunków ze Stanami Zjednoczonymi .

Biografia

Urodził się 26 grudnia 1893 we wsi Shaoshan w prowincji Hunan w rodzinie zamożnego wieśniaka. W trakcie rewolucji Xinhai ( 1911 ) walczył przez kilka miesięcy jako żołnierz po stronie rewolucjonistów. Rok później podjął naukę w szkole pedagogicznej, gdzie w 1918 zdał maturę.

Po skończeniu szkoły wyjechał do Pekinu , gdzie zarabiał pracując jako bibliotekarz w bibliotece uniwersyteckiej, tam też po raz pierwszy zetknął się z ideologią marksistowską . W 1921 wziął udział w zjeździe założycielskim Komunistycznej Partii Chin.

W 1927 po klęsce zorganizowanego przez siebie powstania w prowincji Hunan zmuszony był uciec do Kantonu . W południowo-wschodnich Chinach organizował oddziały partyzanckie walczące z oddziałami Kuomintangu , a w 1931 stanął na czele Chińskiej Republiki Rad . Po jej likwidacji przez wojska Czang Kaj-szeka w 1934 wziął udział w Wielkim Marszu , w czasie którego w styczniu 1935 podczas kongresu w Zunyi wyrósł na głównego przywódcę KPCh. Założył pierwszą bazę zwolenników komunizmu w prowincji Shaanxi.

W latach 1936 - 1940 Mao napisał swoje główne prace teoretyczne i praktyczne dotyczące rewolucji, które stały się podstawą ideologii maoistowskiej .

Po utworzeniu Chińskiej Republiki Ludowej 1 października 1949 został wybrany na przewodniczącego Centralnego Rządu Ludowego. W 1950 odbył podróż do Moskwy, w trakcie której wynegocjował zwrot przez ZSRR zagarniętych w 1945 portów Lüshun i Dalian , a także Kolei Wschodniochińskiej . W 1954 roku objął stanowisko przewodniczącego ChRL , z którego zrezygnował 5 lat później. Jednakże do końca życia zachował faktyczną władzę nad państwem.

Jako przywódca ChRL zainicjował nieudaną kampanię gospodarczą zwaną wielkim skokiem (1958-1961), a następnie rewolucję kulturalną (1966-1976), które doprowadziły do zapaści gospodarczej, prześladowań politycznych i śmierci wielu milionów ludzi. Mao nie godził się na rolę państwa satelickiego ZSRR , rywalizując z nim o przywództwo w obozie socjalistycznym i samodzielność na arenie międzynarodowej, co w konsekwencji doprowadziło do rozłamu radziecko-chińskiego w 1960 roku.

Spuścizna

Mao i Richard Nixon – spotkanie będące początkiem wyjścia Chin z izolacji

Dziedzictwo po Mao ma bardzo kontrowersyjny charakter i bywa często przedmiotem sporów. Niektórzy kontynentalni Chińczycy uważają Mao Zedonga za wielkiego rewolucyjnego przywódcę, który jednak nie ustrzegł się pewnych błędów w końcu życia. W 1983 r. komitet centralny Komunistycznej Partii Chin zdecydował na wniosek Deng Xiaopinga, że Mao miał rację w 70%, a w 30% się mylił. Deng mówił też o Mao, że "jego wkład i zasługi są ważniejsze od jego pomyłek". Inni obwiniają Mao za konflikt z ZSRR i pogorszenie stosunków z dotychczasowym sojusznikiem. Wielki skok i rewolucja kulturalna kładą się cieniem na jego rządach. Mao jest też obwiniany za brak wypracowania polityki kontroli urodzeń, co sprawiło, że doszło do ogromnego przyrostu ludności i zmuszenia następnego rządu do wdrożenia programu "jednego dziecka".

Zwolennicy Mao jako przykład jego osiągnięć podają, że stopień analfabetyzmu przed rokiem 1949 wynosił 80%, a średnia długość życia 35 lat. Po jego śmierci liczby te miały wynosić odpowiednio 7% i 70 lat (przy czym prawdziwość tych danych jest kwestionowana). Ponadto ogólna populacja Chin wzrosła o 57% do 700 mln z 400 mln. Jego wielbiciele twierdzą, że za jego rządów skończyła się "epoka upokorzenia" Chin przez zachodnie mocarstwa, a ChRL stała się prawdziwą potęgą. Powołują się też na osiągnięcia w dziedzinie uprzemysłowienia kraju. Za jego zasługę poczytuje się też wyparcie "skorumpowanego" i "nieudolnego" Kuomintangu z kraju na Tajwan.

Po śmierci Mao w 1976 Chiny pod przywództwem Deng Xiaopinga odeszły od jego koncepcji polityczno-gospodarczych. Na zjeździe KPCh w 1981 dokonano krytycznej oceny dorobku Mao Zedonga i potępiono wielki skok oraz rewolucję kulturalną. Mao pozostał jednak w Chinach ważnym symbolem ideowym, zaś dla Chińczyków liczą się przede wszystkim jego zasługi: zjednoczenie kraju po paśmie wojen domowych i niedopuszczenie do uzależnienia Chin od Związku Radzieckiego.

Portret Mao na Bramie Niebiańskiego Spokoju na placu Tian'anmen w Pekinie

Odbiór w Polsce

Mao Zedong był postacią lubianą w PRL głównie za to, iż w 1956 poparł przemiany polskiego października .

W czasie, gdy po 1960 narastały konflikty radziecko-chińskie , rząd polski krytykował ChRL w przeciwieństwie do społeczeństwa, którego sympatia stała zazwyczaj po stronie chińskiej.

Życie prywatne

Genealogia

Mao Zedong zawarł małżeństwa z:

1. Luo Yixiu (罗一秀, 1889-1910) z Shaoshan : małżeństwo w latach od 1907 do 1910
2. Yang Kaihui (杨开慧, 1901-1930) z Changsha : małżeństwo w latach od 1921 do 1927, stracona przez Kuomintang w 1930
3. He Zizhen (贺子珍, 1910-1984) z Jiangxi : małżeństwo w latach od 1928 do 1939
4. Jiang Qing : (江青, 1914-1991), małżeństwo od 1939 r. aż do śmierci

Członkowie rodziny:

• Wen Qimei (文七妹, 1867-1919), matka
• Mao Yichang (毛贻昌, 1870-1920), ojciec, znany też jako Mao Shunsheng (毛顺生)
• Mao Enpu (毛恩普), dziadek ze strony ojca

Rodzeństwo:

• Mao Zemin (毛泽民, 1895-1943), młodszy brat
• Mao Zetan (毛泽覃, 1905-1935), młodszy brat
• Mao Zehong , siostra (stracona przez Kuomintang w 1930)

Dzieci Mao Zedonga:

• Mao Anying (毛岸英): syn z małżeństwa z Yang, żonaty z Liu Siqi (刘思齐), zabity podczas wojny w Korei
• Mao Anqing (毛岸青): syn z małżeństwa z Yang, żonaty z Shao Hua (邵华), dzieci: syn Mao Xinyu (毛新宇)
• Li Min (李敏): córka z małżeństwa z He, zamężna z Kong Linghua (孔令华), dzieci: syn Kong Jining (孔继宁) i córka Kong Dongmei (孔冬梅)
• Li Na (李讷): córka z małżeństwa z Jiang, zamężna z Wang Jingqing (王景清), dzieci: syn Wang Xiaozhi (王效芝)

Twórczość

Najsławniejszym dziełem Mao są opublikowane po raz pierwszy w 1966 słynne Cytaty Przewodniczącego Mao , zwane popularnie czerwoną książeczką, które zawierają wybór jego przemówień i artykułów. Mao napisał także kilka traktatów teoretycznych, główne z nich to:

• W sprawie praktyki (实践论); 1937
• W sprawie sprzeczności (矛盾论); 1937
• O przewlekłej wojnie (论持久战); 1938
• Pamięci Normana Bethune'a (纪念白求恩); 1939
• Ku nowej demokracji (新民主主义论); 1940
• Przemówienie o literaturze i sztuce na naradzie w Yan'an (在延安文艺座谈会上的讲话); 1942
• Służyć ludowi (为人民服务); 1944
• Dziadek Głupi przesunął góry (愚公移山); 1945
• O właściwym traktowaniu sprzeczności w łonie ludu (正确处理人民内部矛盾问题); 1957

Mao był także poetą, tworzył głównie klasyczne utwory shi i ci. Był także uzdolnionym kaligrafem, który posiadał charakterystyczny styl, do dzisiaj jego kaligrafie w Chinach cieszą się dużym powodzeniem.

Wydania polskie

W języku polskim pisma Mao Zedonga ukazywały się tylko do początku lat 60., do czasu popadnięcia obozu państw demokracji ludowych, a zwłaszcza ZSRR , w konflikt z Chińską Republiką Ludową :

• Wojna Chin przeciwko Japonii. Z zagadnień wojny partyzanckiej, wyd. Prasa Wojskowa, Warszawa 1949;
• O zadaniach artysty i pisarza, wyd. Czytelnik, Warszawa 1950;
• Strategia wojny rewolucyjnej w Chinach, wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 1951;
• W sprawie praktyki, wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 1951;
• W sprawie sprzeczności, wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 1952;
• Dzieła wybrane, t. 1-4, wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 1953-1958;
• W sprawie praktyki. W sprawie sprzeczności, wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 1954;
• Zagadnienia strategii wojny rewolucyjnej w Chinach, wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 1954;
• O właściwym traktowaniu sprzeczności w łonie ludu, wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 1957;
• Szesnaście wierszy, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1959;
• Wybrane pisma wojskowe, wyd. Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1960 (seria: "Biblioteka Wiedzy Wojskowej").

Oprócz tego w Pekinie wydano "czerwoną książeczkę" po polsku:

• Wyjątki z dzieł Przewodniczącego Mao Tsetunga. Wydawnictwo Obcych Języków, 1972, Pekin, 426 stron.

Muzea

• Dom rodzinny w Shaoshan
• Mauzoleum Mao Zedonga
• prywatne muzeum w Chengdu

Zobacz też

• maoizm ,
• Cytaty Przewodniczącego Mao (Mała czerwona książeczka),
• mundurek Mao .

Bibliografia

• Edward Kajdański: Chiny. Leksykon. Warszawa: Książka i Wiedza, 2005. ISBN 83-05-13407-5 .