Miasteczko (urbanizacja)
 |
Ten artykuł od 2009-03 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym , należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Miasteczko ( łac. oppidum, niem. Städtlein, Städtchen, Markt, Flecken, jid. sztetl ) – przejściowa, prawno-administracyjna jednostka osadnicza funkcjonująca między miastem a wsią , z charakterystycznym handlowo-przemysłowym (dawniej rzemieślniczym) wyodrębnieniem specjalności i analogiczną infrastrukturą co miasto.
Obecnie w niektórych państwach jak np. Czechach i Niemczech istnieją obie formy administracyjne miejscowości tj. miasteczka oraz tytularne miasta "Titularstädte". Tego typu miejscowości, mimo że formalnie noszą tytuł "miasta", nie mają jednak pełni praw i funkcji miasta.
W Polsce miasteczko nie ma obecnie oficjalnego administracyjnego znaczenia, a mianem tym określa się potocznie małe miasta, nie pełniące roli ośrodków ponadgminnych, a także miejscowości pozbawione praw miejskich , które zachowały miejską morfologię i miejski charakter.
Spis treści |
[ edytuj ] Historia
Termin ten powstał we wszystkich krajach zachodnioeuropejskich w okresie średniowiecza w ramach tworzących się praw miejskich i związanych z nimi przywilejami targowymi oraz rodzącym się popytem i wymianą handlową. Różnica między miastem ( łac. civitas) a miasteczkiem ( łac. oppidum) polegała przede wszystkim na tym, że było ono mniejsze niż miasto. Mniejsze miasta ze względu na odległości do dużych centrów miejskich miały istotną funkcję dla zaopatrywania w produkty i usługi najbliższego wiejskiego otoczenia. Sam fakt zamieszkiwania w takich miejscowościach przynosił również jej mieszkańcom zarówno ekonomiczne, jak i osobiste przywileje. Dzięki prawu miejskiemu mogły się tu tworzyć i otwierać cechy kowali, tkaczy, szewców, krawców itp. specjalności zaopatrujących lokalne społeczności.
Ten typ osiedla popularny był na Węgrzech od XIV wieku do 1871 r. W Polsce porozbiorowej takie jednostki osadnicze posiadały własne sądownictwo i pieczęć , z przywilejem na targi i własny samorząd albo i bez przywilejów. Były to jednostki tworzone przez pruską oraz austriacką administrację po klasyfikacji miast i miejscowości po 1772 r. Osiedla takie funkcjonowały na ziemiach polskich do 1918 r.
[ edytuj ] Królestwo Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim
.jpg&filetimestamp=20100321160407)
W 1784 roku władze austriackie w wyniku przeprowadzonej reformy administracyjnej państwa przeprowadziły wielką akcję klasyfikacji galicyjskich miejscowości. Zastosowany wówczas podział miał wyłącznie znaczenie statystyczne i nie niósł żadnych reperkusji politycznych. Zdecydowanie ważniejszy był natomiast fakt podziału miejscowości na trzy klasy. Do pierwszej został zaliczony tylko Lwów , do drugiej klasy tylko dawne polskie miasta królewskie ( niem. Stadt, łac. civitas), do ostatniej klasy przydzielano miasta municypalne (miasteczko, niem. Markt, łac. oppidum). Fakt przydziału miasta do drugiej klasy odbywał się jednak pod warunkiem udowodnienia przez władze miejskie, że miejscowość jest rzeczywiście miastem królewskim.
[ edytuj ] Architektura
Plan zabudowy zgodny z średniowieczną tradycją wynikającą z prawa magdeburskiego, tj. prostokątny rynek z ratuszem pośrodku, kościołem usytuowanym przy ulicy wychodzącej z narożnika rynku i szachownicą ulic.
[ edytuj ] Socjologia
Niejednokrotnie pozbawione możliwości rozwojowych, pomimo uzyskanych praw miejskich, miasto takie było jedynie z nazwy, herbu i przywileju . Osada taka mogła dalej prowadzić życie typowo wiejskie, a główną działalnością jej mieszkańców było rzemiosło , drobny handel oraz uprawa łanów ziemi przydzielonych przez właściciela.
[ edytuj ] Republika Czeska
W Republice Czeskiej status miasteczka ( městys ) ma 211 miejscowości [1] .
[ edytuj ] Litwa
W 1989 w ramach reformy administracyjnej zlikwidowano na Litwie osiedla typu miejskiego . W ich miejsce powstały m.in. miasta i miasteczka. Osiedli typu miejskiego było na Litwie 22, z czego 13 obecnie jest miastami, 3 straciły status miasta w latach 2001-2003, 6 uzyskało status miasteczka w latach 90. XX wieku.
W 2008 roku na Litwie wymienianych jest 244 miasteczek, od spisu demograficznego w 2001 przybyły 3.
[ edytuj ] Zobacz też
- miejscowości w Polsce pozbawione praw miejskich
- prawa miejskie
- Weichbild
- przywilej targowy
- prawo składu
- zasadźca
- księga wójtowska
- köping
Przypisy
- ↑ Titul městys získalo zpět 211 obcí ( cz. ). [dostęp 2 sierpnia 2011].
| Walka na noże w amerykańskiej kampanii prezydenckiej | ||
Zaostrza się kampania prezydencka w USA, pełna wzajemnych oskarżeń i ataków personalnych. Prezydent Barack Obama określa swego republikańskiego oponenta Mitta Romney'a mianem bezlitosnego kapitalisty, Romney natomiast oskarża go o powiększenie długu publicznego.
|
||
| Największe organizacje lekarzy powołały sztab kryzysowy | ||
Najważniejsze organizacje lekarskie w Polsce powołały sztab kryzysowy. Wezwał on medyków i świadczeniodawców do niepodpisywania umów z NFZ na wystawianie recept refundowanych.
|
||
| Nowy wiersz Grassa, tym razem na temat Grecji | ||
W niecałe dwa miesiące po opublikowaniu krytykującego Izrael wiersza niemiecki laureat literackiej nagrody Nobla Guenter Grass ponownie wdał się w poetycką polemikę na aktualny polityczny temat - tym razem postępowania UE wobec pogrążonej w kryzysie Grecji.
|
||
| Odwrócenie trendów? PO już nie traci | ||
Platforma Obywatelska zyskuje na poparciu, PiS traci. Różnica między tymi partiami wynosi 10 procent - takie są wyniki najnowszego sondażu telefonicznego TNS Polska dla programu Forum w Telewizji Polskiej.
|
||
| Kombatanci upokorzeni na granicy? PiS interweniuje | ||
Klub Parlamentarny PiS domaga się od premiera reakcji na potraktowanie kombatantów na granicy polsko-białoruskiej. Weterani, którzy jechali do Polski na zjazd łagierników-żołnierzy AK, zostali - według PiS - upokorzeni przez polską Straż Graniczną.
|
