Muzyka elektroniczna

Muzyka elektroniczna – muzyka tworzona głównie lub wyłącznie za pomocą elektrofonów ( elektromechanicznych i elektronicznych instrumentów muzycznych ) oraz urządzeń elektronicznych przetwarzających dźwięki pozamuzyczne lub generowane przez tradycyjne instrumenty akustyczne .

Pierwszy raz termin "muzyka elektroniczna" pojawił się w 1951 w znaczeniu programowym w deklaracji grupy muzyków skupionych wokół kolońskiego studio WDR jako Elektronische Musik.

Historia muzyki elektronicznej

Początki

Telharmonium , Thaddeus Cahill 1897

Trautonium , 1928

Muzyka elektroniczna jest kontynuacją muzyki mechanicznej . Odziedziczyła po niej pragnienie znalezienia nie tylko samogrających, lecz także samokomponujących instrumentów. Pierwszy elektroniczny instrument, muzyczny telegraf , wynalazł Elisha Gray w 1876 roku. Kolejne dziesięciolecia przyniosły więcej podobnych wynalazków w tej dziedzinie (zobacz Kategoria:Elektrofony elektromechaniczne ). Początkowo traktowane były one jako kuriozum i nie przywiązywano do nich większej wagi.

W 1907 Ferruccio Busoni opublikował esej "Szkic nowej estetyki w muzyce", w którym przewidział rozwój elektronicznych instrumentów muzycznych i ich wpływ na powstanie nowych kierunków w muzyce współczesnej . Dołożono do tego nową ideologię awangardy muzycznej, najlepiej wyrażoną w pochodzącym z 1912 manifestu Musica Futurista napisanego przez włoskiego poetę futurystę Filippo Marinettiego , który mówi: "Celem jest stworzenie muzycznej duszy mas pracujących, wielkich fabryk, kolei żelaznej, transatlantyckich liniowców, samochodów i samolotów, by połączyć wielkie tematy muzyczne z królestwem maszyn i zwycięskiej elektryczności". Muzyka elektroniczna od początku wpisała się w najbardziej awangardowe kierunki sztuki XX wieku .

Pierwszy koncert "muzyki futurystycznej" ("Art of Noises") odbył się w 1914 roku w Mediolanie . 12 czerwca 1926 odbyła się przez WRNY w Nowym Jorku radiowa transmisja pierwszego polifonicznego instrumentu elektronicznego Pianorad . Utwory z repertuaru klasycznego grał Ralph Christman .

W Paryżu w 1928 miała miejsce prezentacja instrumentu elektronicznego zwanego dynaphone . W czasie koncertu zagrano dwa utwory specjalnie skomponowane na ten instrument: Variations Caracteristique na sześć dynaphonów Ernesta Fromaigeata oraz Roses de Metal (belet) Arthura Honeggera .

W 1929 powstało pierwsze studio do nagrań muzyki elektronicznej Studiogesellschaft für Elektroakustische Musik w Darmstadcie w Niemczech , wykorzystujące instrumenty skonstruowane przez Jörga Magera , między innymi elektrophon .

W 1932 w czasie Wystawy Radiowej w Berlinie występowała Orkiestra Elektroniczna instytutu Heinricha Hertza, dająca średnio dziesięć koncertów dziennie. Każdy występ poprzedzony był prelekcją prof. Gustawa Leithausera. W skład orkiestry wchodziły:

• 2 thereminy
• 1 trautonium
• 1 hellertion
• 1 fortepian elektryczny
• 1 pianino elektryczne
• 1 elektryczne skrzypce
• 1 elektryczna wiolonczela

W roku 1939 John Cage stworzył Imaginary Landscape #1, uznawaną za pierwszą kompozycję, w której wykorzystane zostały nagrane uprzednio dźwięki niemuzyczne (odtwarzane z dwóch gramofonów ).

Lata 40.–60.

Minimoog – pierwszy, popularny przenośny syntezator

W latach czterdziestych nastąpił dalszy rozwój muzyki elektronicznej. Były to próby zastosowania nowoczesnych technik nagraniowych w celu uzyskania nowej formy muzycznej używającej przetworzonych dźwięków instrumentów muzycznych lub dźwięków pozamuzycznych. Ten kierunek dał początek muzyce konkretnej . Pionierem nowego kierunku był Pierre Schaeffer . Innym kierunkiem była właściwa muzyka elektroniczna, której twórcy skupili się na studyjnym generowaniu dźwięków elektronicznych, przetwarzaniu ich i układaniu z nich kompozycji. Pierwszą rozwiniętą kompozycją tego stylu muzyki elektronicznej były nagrane przez Karlheinza Stockhausena (wcześniej związanego z ruchem muzyki konkretnej) w latach 1953 – 1954 Studie I oraz Studie II.

W 1950 syntezator RCA MkII został przekazany do Princeton Electronic Music Centre i był używany przez muzyków skupionych wokół tego ośrodka ( Otto Luening , Vladimir Ussachevsky , Milton Babbitt i inni) do tworzenia awangardowych kompozycji elektronicznych.

W roku 1951 powstało przy RTF studio muzyki konkretnej. W roku 1953 w Kolonii powstało z inicjatywy Wernera Meyera-Epplera studio muzyki elektronicznej, zaś w 1955 w Mediolanie analogiczne studio otworzyli Luciano Berio i Bruno Maderna . W 1957 zostało utworzone studio muzyki elektronicznej przy Polskim Radio w Warszawie, z inicjatywy Józefa Patkowskiego .

W latach 1959 – 1969 dla muzyków niemieckich ( Mauricio Kagel , Bengt Hambreus Milko Kelemen , Josef Riedl ) dostępne jest studio muzyki elektronicznej Siemensa, pierwotnie stworzone do tworzenia muzyki użytkowej.

Wraz z rozwojem technologii komputerowych zaczęto rozwijać algorytmy pozwalające na komputerowe komponowanie muzyki.

Najwybitniejszymi twórcami muzyki elektronicznej od jej początków do lat sześdziesiątych byli: Edgar Varese , Maurice Jarre , Karlheinz Stockhausen , Robert Beyer , Luis Baron , Otto Luening , Vladimir Ussashevsky , Lajaren Hiller , John Cage , Luigi Nono i inni.

Wybitnym twórcą muzyki elektronicznej był francuski kompozytor Olivier Messiaen , który wykorzystywał też instrumenty akustyczne klasyczny skład orkiestry . Jego utwory wykorzystujące fale Martenota (np. symfonia Turangalila) współtworzyły rozwijaną przez Messiaena estetykę syntezy sztuk .

W 1964 stał się dostępny pierwszy syntezator Mooga . W 1966 zespół Moog Quartet odbył światowe tournée promujące muzykę elektroniczną. Do najwybitniejszych twórców tego okresu należą Wendy (Walter) Carlos , Steve Reich , Herbert Brun , Leon Kirschener .

W roku 1970 na rynku pojawia się Minimoog , pierwszy przenośny i w miarę dostępny cenowo syntezator .

Lata 70.

Z początkiem lat 70. muzyka elektroniczna zaczyna wchodzić do kultury masowej. Nagrana w 1972 przez Hot Butter wersja utworu " Popcorn " staje się pierwszym singlowym hitem w historii muzyki elektronicznej. W 1974 zespół Tangerine Dream wydaje album Phaedra , pierwszy z gatunku muzyki elektronicznej znany szerszej publiczności na tyle, by trafić na listy przebojów. W 1976 ukazuje się album Oxygene Jeana-Michela Jarre'a . Inne albumy z tego okresu, które osiągnęły sukces medialny, to Autobahn ( 1974 ) i Die Mensch-Maschine ( 1978 ) zespołu Kraftwerk .

W połowie lat 70. krystalizują się pierwsze stricte elektroniczne nurty muzyczne, początkowo w muzyce awangardowej. W latach 1975 – 78 Brian Eno swoją działalnością i nagraniami definiuje i promuje pojęcie ambient na określenie muzyki mającej imitować bądź zastępować naturalne odgłosy otoczenia. W tym samym okresie grupa angielskich wykonawców ( Genesis P-Orridge , zespoły Throbbing Gristle , Cabaret Voltaire ) zaczyna używać syntezatorów i sampli do tworzenia agresywnych, prowokacyjnych kolaży dźwiękowych, tworząc nurt industrial .

W tym samym czasie techniki tradycyjnie elektroniczne zostają zaadaptowane w undergroundowej muzyce tanecznej; rodzi się tradycja samplingu jako wykorzystywania w swojej muzyce nagranych i wydanych wcześniej przez innych wykonawców partii instrumentów. W nurcie dub , rozwijającym się na Jamajce , producenci dźwięku przetwarzają całe utwory, eksponując sekcję rytmiczną i poddając całość silnej obróbce efektami dźwiękowymi. Rodzący się w USA hip-hop wykorzystuje do tworzenia warstwy rytmicznej sklejone razem bądź zapętlone krótkie partie perkusji wycięte z utworów funk i disco . Powstaje też turntablism , będący sztuką przetwarzania wcześniej nagranych dźwięków na żywo za pomocą gramofonu .

Pod koniec lat 70. w ramach rockowego nurtu New Wave zaczynają powstawać pierwsze nagrywane elektronicznie albumy muzyki popularnej . Do najważniejszych twórców tego nurtu należą DEVO , Ultravox , Gary Numan , Japan , Yellow Magic Orchestra , a także dawni eksperymentatorzy z zespołu Kraftwerk . Możliwości instrumentów elektronicznych zaczynają także odkrywać twórcy muzyki disco . Najwyżej z nich ceniony jest Giorgio Moroder , którego kompozycja I Feel Love , wykonywana przez Donnę Summer , jest często uważana za pierwsze w historii nagranie techno .

Lata 80.

Na przełomie lat 70. i 80. nastąpił gwałtowny rozwój technologiczny w dziedzinie instrumentów elektronicznych. Pojawiają się pierwsze masowo produkowane sekwencery , a później programowalne automaty perkusyjne . W roku 1983 wprowadzony zostaje standard MIDI . Rozwój mikrokomputerów na początku lat 80. umożliwia wykorzystanie ich jako programowalnych syntezatorów i sekwencerów.

Z nadejściem lat 80. brzmienia elektroniczne na stałe zadomawiają się w muzyce popularnej . Przedstawiciele gatunków takich jak electropop , new romantic , synth pop i italo disco osiągają szczyty list przebojów, a tworzona przez nich muzyka stanie się później symbolem tej dekady.

Lata 80. to także okres rozpoczęcia działalności wielu polskich muzyków elektronicznych, takich jak: Marek Biliński , Władysław Komendarek , Konrad Kucz , Artur Lasoń i Sławomir Łosowski . W tym okresie swoją twórczość w nurcie muzyki elektronicznej prezentowali również artyści z uznanym już dorobkiem, m.in.: Czesław Niemen i Józef Skrzek .

Rozwój techno w Detroit i house w Chicago , a następnie pochodnej muzyki w Europie określanej jako elektroniczna muzyka taneczna , którą zaczęto masowo grywać w klubach muzycznych , spowodował znaczący wzrost popularności muzyki elektronicznej.

Lata 90.

Gwałtowny rozwój elektronicznej muzyki tanecznej na przełomie lat 80. i 90. czyni ją głównym nurtem muzyki elektronicznej. Z początkiem lat 90. czysto elektroniczna muzyka taneczna, zwłaszcza w Europie i Japonii , staje się częścią mainstreamowej sceny muzycznej. Wiele z bardziej tradycyjnych odłamów muzyki elektronicznej ( ambient , dub ) zostaje wchłoniętych w obręb tego nurtu.

Lata 90. XX wieku to także okres, w którym większą popularność zdobywają wszelkiego rodzaju fuzje klasycznych gatunków muzyki rozrywkowej z muzyką elektroniczną. Wyłania się m.in. nu jazz czy industrial metal , a muzyka wielu innych artystów inkorporuje elementy dotąd spotykane jedynie w klasycznej muzyce elektronicznej.

Lata 90. to także okres najaktywniejszej działalności polskich firm wydawniczych (głównie Digiton oraz X-Serwis) na polu muzyki elektronicznej; w tym właśnie okresie pojawiła się największa liczba wydawnictw oficjalnych oraz kolejne pokolenie artystów, takich jak: Bookovsky , Cargo, Daniel Bloom , Dariusz Kaliński, Deliver, Ireneusz Dreger, Kerygma, Michel Delvig, EQ, Piotr Grinholc, Robert Kanaan, Sample Edit, Thomas Gruberski, Tomasz Kubiak, Tomasz Ostrowski, Andrzej Lewandowski i inni.

Zobacz też

• elektrofony
• elektromechaniczne instrumenty muzyczne
• elektroniczne instrumenty muzyczne
• elektroniczna muzyka taneczna

Linki zewnętrzne

• Ishkur's Guide to Electronic Music ( ang. ) – Przewodnik po muzyce elektronicznej
• EL–Stacja – Internetowe radio z audycjami na żywo (dostępnymi później do pobrania w całości jako podcast ) promujące głównie polskich wykonawców klasycznej muzyki elektronicznej
• Nowamuzyka.pl – Jeden z pierwszych polskich serwisów poświęconych w całości nowej muzyce elektronicznej
• ElectronicMusic.pl – Codzienna porcja muzyki: news, recenzje, sety, forum
• Mooza.pl – Recenzje, biografie, informacje o nowych płytach.
• Astralvoyager.midimania.pl – Internetowy magazyn muzyki elektronicznej.
• WME.com.pl - Wortal Muzyki Elektronicznej
• Muzyka Electro - Zbiór artykułów poświęconych muzyce elektronicznej.