Ndżamena

Ndżamena نجامينا
Herb Ndżameny
Ulica w Ndżamenie
Państwo	Czad
Region	Ndżamena
Mer	Mahamat Zène Bada
Powierzchnia	5 470 km²
Wysokość	298 m n.p.m.
Ludność (2012) • liczba ludności • aglomeracja	1 092 066▲ 1 605 696▲
Nr kierunkowy	02
Podział miasta	10 dzielnic
Miasta partnerskie	Tuluza Marsylia
Położenie na mapie Czadu Ndżamena نجامينا
12°06′17″N 15°02′40″E
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Ndżamena ( arab. نجامينا, fr. Ndjamena, także: N'Djamena) – stolica i największe miasto Czadu , położone w południowo-zachodniej części kraju, na prawym brzegu rzeki Szari , niedaleko ujścia rzeki Logone .

Ndżamena jest głównym ośrodkiem politycznym, administracyjnym, gospodarczym, naukowym i kulturalnym kraju. Stanowi ważny węzeł komunikacyjny Afryki Środkowej , przy czym ze względu na słaby rozwój utwardzonych dróg dominującą rolę odgrywa transport lotniczy. Znajdują się tu siedziby prezydenta , zgromadzenia narodowego , Rady Ministrów oraz innych władz centralnych. Ndżamena jest ośrodkiem dystryktu stołecznego (fr. Ville de Ndjamena).

Miasto jest centrum gospodarczym i handlowym Czadu, z wieloma zakładami przemysłowymi i przetwórczymi. Do najważniejszych gałęzi przemysłu reprezentowanych w mieście należą zakłady przetwórstwa ryb (rzecznych), mięsa i bawełny. Ndżamena jest również ośrodkiem handlu zwierzętami hodowlanymi, solą i zbożem.

Ndżamena jest największym miastem Czadu jeśli chodzi o liczbę ludności (według szacunków w 2009 r. liczba mieszkańców mogła sięgnąć 993 tys. osób). Ze względu na złożoną sytuację polityczną a także stosunkowo dobre, jak na warunki czadyjskie, perspektywy znalezienia pracy, liczba ludności miasta nieustannie rośnie.

Położenie

Ndżamena leży w dolnym biegu rzeki Szari , w południowo-zachodniej części kraju, w odległości ok. 30 km od brzegów jeziora Czad. Teren, na którym rozpościera się miasto jest płaski, równinny, o średniej wysokości położenia 295 m n.p.m.

Miasto leży na prawym brzegu rzeki Szari, naprzeciwko ujścia rzeki Logone . Rzeka Szari tworzy w tym miejscu naturalną granicę państwową między Czadem i Kamerunem. Po drugiej stronie Szari leży kameruńskie miasto Kousséri , połączone z Ndżameną dwoma mostami drogowymi.

Klimat

Klimatogram Ndżameny

W Ndżamenie występuje klimat podrównikowy . Najchłodniejszym miesiącem jest styczeń, gdy średnie temperatury wynoszą +24 stopnie Celsjusza. W lipcu średnia temperatura zbliża się do +28 stopni. Roczne opady wynoszą 620-650 mm (dla porównania: średnie opady deszczu w Polsce wynoszą 550-600 mm).

Ludność

Dynamika wzrostu liczby ludności zamieszkującej miasto jest znaczna. W 1911 r., a więc jedenaście lat po założeniu, miasto liczyło zaledwie 4000 mieszkańców. Dane z kolejnych lat, wskazują na szybki przyrost liczby mieszkańców, przy czym proces ten nabrał tempa po uzyskaniu przez Czad niepodległości w 1960, co widać po skokowym wzroście w dwudziestoleciu 1947-1968, z 18 tys. w 1947 r. do 126 tys. w 1968. Jeszcze szybszy wzrost można zaobserwować w kolejnym dwudziestoleciu, gdy liczba mieszkańców wzrosła czterokrotnie, ze 130 tys. w 1972 r. do 531 tys. w 1993 r.

Wzrost liczby mieszkańców Ndżameny ujęty został w poniższym wykresie:

Nieustanny wzrost liczby mieszkańców wynika przede wszystkim z ważnej roli gospodarczej, jaką miasto pełni w Czadzie. Ze względu na możliwość znalezienia pracy oraz - co za tym idzie - ustabilizowania sytuacji finansowej, miasto jest i było postrzegane przez mieszkańców prowincji jako atrakcyjne. Proces wewnętrznej migracji finansowej wzmacniany jest dużym stopniu przez niepewną sytuację społeczno-polityczną państwa: w Ndżamenie schronienia szukają uciekinierzy z rejonów objętych działaniami wojennymi bądź partyzanckimi.

Szybki wzrost liczby mieszkańców nie idzie jednak w parze ze wzrostem infrastruktury miejskiej (drogi, wodociągi, kanalizacja, śmieci, energia elektryczna), głównie ze względów finansowych. Dodatkowo burzliwe wydarzenia z najnowszej historii Czadu, wojny z Libią, konflikt z Sudanem oraz niepokoje wewnętrzne przekładają się na stałe obniżanie komfortu życia w mieście.

Główne wspólnoty etniczne, zamieszkujące Ndżamenę to czadyjscy Arabowie (11, 08% ogółu ludności), a także lud Ngambay (16.41%), Hadjerai (9.15%), Daza (6.97%), Bilala (5.83%), Kanembu (5.80%), Maba (4.84%), Kanuri (4.39%), Gor (3.32%), Kuka (3.20%), Sara (2.24%) oraz Barma (2.10%).

Ludność jest bardzo zróżnicowana religijnie, choć większość mieszkańców wyznaje Islam .

Podział administracyjny

Zgodnie z dekretem prezydenckim z dnia 10 marca 2009 r. Ndżamena podzielona jest na dziesięć jednostek, zwanych dzielnicami miejskimi (fr. arrondissements municipaux). Dzielnice nie mają odrębnych nazw, lecz przyporządkowane numery i dzielą się na mniejsze jednostki administracyjne (kwartały, fr. quartier), które posiadają własne, zwyczajowe nazwy.

Komunikacja

Brzeg rzeki Szari w Fort-Lamy (zdjęcie z lat 60. XX w.)

Lotnisko

W Ndżamenie działa międzynarodowy port lotniczy im. Hassana Djamousa (fr. Aéroport International Hassan Djamous, kody lotniska : wg IATA - NDJ , wg ICAO - FTTJ) z którego korzysta kilka linii lotniczych, głównie afrykańskich (m.in. Cargolux , Air France , Ethiopian Airlines , Sudan Air oraz Cameroon Airlines ). Połączenia z Europą są realizowane przez Paryż .

Od 1986 r. w pobliżu lotniska istnieje baza wojskowa francuskich sił zbrojnych, wykorzystywana przez lotnictwo francuskie podczas działań militarnych na terenie Czadu (np. w trakcie Operacji Krogulec w 1986 r.). W 2006 r. stacjonował tu personel wojskowy liczący ok. 1000 osób, myśliwce Mirage F-1 , śmigłowce Puma oraz samoloty transportowe i zwiadowcze.

Z wyposażenia francuskiej bazy wojskowej oraz lotniska korzystają również Czadyjskie Siły Powietrzne .

Transport rzeczny

Istotną rolę w regionie odgrywa transport rzeczny. Na odcinku między między Ndżameną a jeziorem Czad rzeka Szari jest żeglowna przez cały rok, natomiast między stolicą a miastem Sarh komunikacja wodna możliwa jest we wrześniu i październiku. Również rzeka Logone, która wpada do Szari w Ndżamenie, jest żeglowna na odcinku od stolicy do przemysłowego miasta Moundou i wykorzystywana bywa do celów transportowych we wrześniu i październiku.

Mosty

Do 1985 r. nie było żadnego połączenia drogowego między Ndżameną a położonym po drugiej stronie rzeki Szari kameruńskim Kousséri, zaś ruch między tymi miastami odbywał się przy pomocy promów. Gdy jednak w połowie lat 80. na skutek długotrwałej suszy poziom wody w rzece spadł za bardzo, przeprawa promem na drugi brzeg stała się niemożliwa. Zbudowano wówczas pierwszy most, który pozwolił wznowić ruch między obydwoma miastami.

Obecnie w Ndżamenie istnieją dwa mosty, łączące brzeg czadyjski z położonym po drugiej stronie rzeki Szari Kamerunem: wybudowany w latach 80. most Chagoua oraz Most Jedności. Most Chagoua (nazwany tak od dzielnicy, w której się znajduje) zapewnia najkrótsze połączenie centrum Ndżameny z miastem Kousséri. Został on wzniesiony na 8 filarach i posiada jeden pas, pozwalający na jazdę samochodem tylko w jednym kierunku. Pośrodku mostu znajduje się kilkudziesięciometrowe rozszerzenie jezdni, dzięki któremu możliwe jest wymijanie się pojazdów zmierzających w dwóch kierunkach. Ponieważ przepustowość tak skonstruowanego mostu nie jest duża i ponieważ zdarzały się wypadki śmiertelne, gdy samochody wpadały do rzeki, pojawiła się konieczność zbudowania drugiego mostu. Został on wzniesiony w latach 1999-2002 kilkaset metrów na wschód od mostu Chagoua przy pomocy kapitału tajwańskiego . Most ten jest dłuższy (liczy 960 m) i szerszy (posiada dwa pasy) i pozwala na swobodną komunikację samochodową między Ndżameną i Kousseri. Nowa budowla oficjalnie nosi nazwę Mostu Jedności (fr. Pont de l’Unité), nieoficjalnie używa się także określenia Most Tajwański (fr. Pont Taïwanais). Całkowity koszt budowy mostu wyniósł 3 mld franków CFA .

Gospodarka

Ulica Fort-Lamy (zdjęcie z lat 60. XX w.)

Ndżamena jest głównym centrum administracyjnym, gospodarczym i kulturalnym kraju. Działa tu port na rzece Szari , położony niedaleko ujścia rzeki Logone . Po drugiej stronie Szari leży kameruńskie miasto Kousséri , z którym Ndżamena połączona jest dwoma mostami.

W Ndżamenie swoją siedzibę ma kilka banków i instytucji finansowych o znaczeniu regionalnym. Znajduje się tu siedziba Banku Państw Afryki Środkowej (fr. Banque des Etats de l'Afrique Centrale), pełniącego rolę banku centralnego i głównego emitenta pieniędzy w krajach, należących do Wspólnoty Gospodarczej i Monetarnej Afryki Środkowej .

Ndżamena, obok miasta Moundou , jest najważniejszym w Czadzie ośrodkiem przemysłowym, w którym działają liczne, choć najczęściej niewielkie, zakłady wytwórcze i manufaktury, produkujące różnorakie towary przeznaczone głównie na rynek wewnętrzny. Ponieważ Czad jest krajem, w którym dominującą rolę w gospodarce odgrywa rolnictwo, większość działających w Ndżamenie zakładów przemysłowych nastawiona jest na obróbkę i przetwórstwo produktów rolnych. Są to m.in. wytwórnie napojów i lodu, mydła, oleju, papierosów; działają przędzalnie, szwalnie, jest browar, cukrownia, rzeźnia i przetwórnia mięsa, itp.

Edukacja

Ndżamena jest największym ośrodkiem edukacji i nauki w Czadzie. Działa tu najstarsza i najważniejsza instytucja naukowa kraju - państwowy Uniwersytet Ndżameński , utworzony w 1971 r. Obecnie na uniwersytecie średnio ok. 6000 studentów rocznie, znajdując po ukończeniu nauki pracę w administracji państwowej, służbach cywilnych, a także jako nauczyciele w szkołach średnich.

W mieście działa także prywatny Uniwersytet Króla Fajsala , założony w 1991 r. z pieniędzy saudyjskich . Uniwersytet ten kształci głównie nauczycieli języka arabskiego oraz prawa islamskiego, przygotowując ich do pracy w szkołach na terenie Czadu.

Prywatną uczelnią jest również Wyższy Instytut Zarządzania (fr. Institut Supérieur de Gestion), w którym prowadzi się zajęcia z zakresu zarządzania, księgowości i informatyki

Oprócz tego w Ndżamenie działają liczne szkoły średnie ogólne i techniczne, zarówno państwowe, jak i prywatne.

Historia

Scena uliczna z Fort-Lamy, lata 60. XX w.

Ndżamena została założona pod nazwą Fort-Lamy 29 maja 1900 r. przez francuskiego wojskowego Émile Gentila . Nazwa została nadana na cześć Amédée-François Lamy , oficera, który został zabity w bitwie pod Kousséri kilka dni wcześniej.

Polski podróżnik Kazimierz Nowak , który podczas swej podróży przez Czarny Ląd dotarł do Fort Lamy 8 kwietnia 1936 r., tak opisuje to miasto:

Nagle otacza mnie cywilizacja: urząd celny, ordynarny komisarz policji, krzykliwi kupcy łaknący majątków. Naprzeciw mnie człapią garbusy poczciwe i takie smutne, jakby przykro im było, że zły poganiacz zagnał je do takiego śmietniska ludzi. Klekoczą auta, drą się trąbki wojskowe, stuka motor radiostacji. Z ludzi i przedmiotów widać sylwetki tylko. Tumany kurzu i piasku barwią wszystko na rudo. Oczy pieką, twarz i ręce pokrywa błoto z potu i pyłu.

Nowak, czekając na niezbędne zezwolenia, które umożliwiłyby mu dalszą podróż po Francuskiej Afryce Równikowej , spędził w Fort Lamy jakiś czas. Miał więc okazję zapoznać się z życiem codziennym jego białych mieszkańców, głównie urzędników kolonialnych:

Fort Lamy robi wrażenie osady tubylczej, mimo że żyje tu około dwustu białych, oficerów, urzędników administracji, jeden hotelarz i jeden kupiec. Życie towarzyskie jednak nie istnieje, królują natomiast intrygi, plotki, pretensje, jeden drugiego utopiłby w Chari, aby wspiąć się choć o stopień wyżej. Ten jest Baskiem, inny znów Bretończykiem, ten z Alzacji, a inny z Marsylii, wszyscy zaś nienawidzą się wspólnie, tworzą dzielnicowe grupki, walczą przeciw sobie stale, bez wytchnienia

Czadyjski żołnierz odznaczony francuskim Krzyżem Wojennym ( 1942 ).

Po kapitulacji Francji w 1940 roku Komitet Wolnej Francji wysłał do Francuskiej Afryki Środkowej majora Philippe’a Marie Leclerca z misją tworzenia na miejscu wojsk gaullistowskich. Bazą formowanych oddziałów Wolnych Francuzów stał się Fort Lamy, zaś trzon gromadzonych tu sił stanowiły miejscowe czarnoskóre oddziały kolonialne (tzw. tirailleurs), zorganizowane w Régiment de Tirailleurs de Tchad. Podległe Leclercowi oddziały w listopadzie 1940 r. pokonały atakujące Czad wojska państw osi, zaś w latach 1941-1942 przeprowadziły przez Saharę szereg śmiałych rajdów, niszczących włoskie konwoje i wysunięte posterunki w południowej Libii.

Po ogłoszeniu przez Czad niepodległości w 1960 r. w Fort-Lamy pozostał francuski garnizon wojskowy, uznawany za największy w całej niepodległej Afryce. Stacjonowało tu ok. 3000 żołnierzy oraz 260 specjalistów wojskowych. 27 kwietnia 1964 r. czadyjski parlament uchwalił rezolucję, wzywającą rząd do wycofania wojsk francuskich z kraju. Na początku 1965 r. część oddziałów francuskich rzeczywiście wyjechała z Czadu, jednak ze względu na niepokoje wewnętrzne oraz walki we wschodnich obszarach kraju do całkowitego zlikwidowania bazy francuskiej w mieście nie doszło. Wojska francuskie brały w kolejnych latach udział po stronie rządowej przeciwko rebeliantom.

Prezydent François Tombalbaye na początku lat. 70. XX w. zainicjował akcję "afrykanizacji" przestrzeni publicznej Czadu, czyli usuwania obcych obyczajów, nazw i symboli i promowania takich, które uznane zostały za rodzime. W efekcie 6 kwietnia 1973 r. zmieniono nazwę miasta zastępując Fort-Lamy arabską nazwą jednej z sąsiednich wsi, Niǧāmīnā (co oznacza "miejsce wypoczynku").

Miasto zostało częściowo zniszczone podczas wojny domowej w 1979 r. i ponownie w 1980 . Wielu mieszkańców uciekło wówczas z oblężonego miasta, szukając schronienia po drugiej stronie rzeki Szari, w Kamerunie. Wiele instytucji i zakładów przestało wtedy działać (m.in. Uniwersytet Ndżameński, zamknięty aż do 1983 r.). Po zakończeniu działań wojennych liczba ludności dość szybko wzrosła.

Bibliografia

• Krasuski J., Wspólnota francuska w Afryce. Communauté, Poznań 1983
• Nowak K., Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd. Listy z podróży afrykańskiej z lat 1931-1936, wyd. V, Poznań 2009
• Pasierbiński T., Afryka i generałowie, Warszawa 1966.