Nestorianizm

Nestorianizm – doktryna chrześcijańska głosząca, że Jezus Chrystus składa się z dwóch odrębnych bytów: ludzkiego i boskiego. Nazwa pochodzi od Nestoriusza , patriarchy Konstantynopola w latach 428 - 431 . Nestorianizm został uznany za herezję i potępiony na soborze efeskim w 431 .

Doktryna, podkreślająca ludzką naturę Jezusa została stworzona i opracowana przez Nestoriusza pod wpływem pism Diodora z Tarsu i Teodora z Mopsuestii , w opozycji do szerzącej się w początkach V wieku doktryny apolinaryzmu . Nestorianie nie akceptowali myśli, jakoby Bóg miał być zrodzony przez człowieka i mógł umrzeć. Tak więc Bóg ( Logos ) nie urodził się ani nie umarł, a był tylko ściśle związany z człowiekiem – Jezusem z Nazaretu – który urodził się i umarł. W konsekwencji sądzili, że Jezus Chrystus był zwykłym człowiekiem, w którym dopiero później zamieszkał Bóg – "jak posąg w świątyni". Oznaczało to, że w ciele Jezusa Chrystusa upatrywali istnienie dwóch odrębnych i niezależnych od siebie osób: Boga i człowieka. Jedną z konsekwencji był pogląd, że Bóg nie został zrodzony z Marii, a więc nie jest Ona Matką Boską (gr. Theotokos), a tylko Matką Chrystusa (gr. Christotokos; zwłaszcza to ostatnie twierdzenie, choć stanowiło tylko mało istotny szczegół doktryny, rozjątrzyło jej przeciwników, bo kult maryjny już wówczas był powszechny). Nestorianizm szedł więc dalej, niż późniejsza hdoktryna monofizytyzmu , która upatrywała w Chrystusie jedną naturę, i tylko jedną osobę.

Doktryna Nestoriusza, ogłoszona przez niego w ostatecznej formie w publicznym wystąpieniu na Boże Narodzenie 429 roku, natychmiast wzbudziła sprzeciw pozostałych ośrodków teologicznych. Szczególnie ostro wystąpił przeciwko Nestoriuszowi patriarcha Aleksandrii Cyryl , który pozyskał dla swojego stanowiska papieża i władze świeckie Cesarstwa. Krytykę nestorianizmu Cyryl podsumował w dwunastu anatematyzmach, ogłoszonych w połowie 431 roku, na które Nestoriusz udzielił odpowiedzi w formie własnych dwunastu anatematyzmów skierowanych przeciw Cyrylowi. Cyryl doprowadził do rychłego zwołania w czerwcu 431 soboru powszechnego w Efezie . Sobór zakończył się potępieniem nauk Nestoriusza i złożeniem go z urzędu patriarszego . Nestoriusz został przez cesarza odosobniony i wkrótce zmarł, natomiast wyznawców jego doktryny władze świeckie poddały prześladowaniom, wskutek których masowo wyemigrowali poza granice Cesarstwa Rzymskiego – do Persji . W ten sposób granice Rzymu opuściła między innymi słynna nestoriańska szkoła teologiczna działająca w Edessie , która przeniosła się do perskiego Nisibisu .

W Mezopotamii , pod władzą Sasanidów , doszło do rozkwitu nestorianizmu - nestorianie utworzyli potężny Kościół Wschodu z własnym patriarchą, całkowicie odcięty od kościoła w imperium rzymskim, liczący w okresie swego rozkwitu setki diecezji i miliony wiernych na przestrzeni od Mezopotamii do Chin. Jego spadkobiercami są istniejące do dziś: kościół asyryjski , kościół chaldejski i kościoły wschodnie (które wyparły się nestorianizmu) oraz Starożytny Kościół Wschodu . Rzeczywiście, od końca VI wieku podstawą nauki tego kościoła nie jest doktryna nestoriańska w formie, którą nadał jej sam Nestoriusz , lecz raczej we wcześniejszej postaci, opartej na pismach Teodora z Mopsuestii i zmodyfikowanej przez jednego z doktorów kościoła nestoriańskiego Babaja Wielkiego . Tym niemniej podstawowe założenia teologii tego kościoła nadal są nestoriańskie.

Bibliografia

• Ignacy Bieda SJ, Chrystologia Ojców w: Słownik wczesnochrześcijańskiego piśmiennictwa, oprac. J. M. Szymusiak SJ, M. Starowieyski, Poznań 1971, s.424-456.