Niderlandy (region historyczny)
Niderlandy - historyczna nazwa nizinnych terenów u ujścia Renu , Mozy i Skaldy do Morza Północnego , z czasem rozciągnięta również na Ardeny i sąsiednie wyżyny (dzisiejsza Belgia , Holandia i Luksemburg ).
Niderlandy początkowo były zamieszkane przez ludność germańsko - romańską . W I wieku n.e., pod panowaniem rzymskim, pojawiły się pierwsze miasta: Ulpia Noviomagius (dzis. Nijmegen ), Trajectum ( Utrecht ), Lugdunum Batavorum ( Lejda ), Forum Hadriani ( Veur , zach. Flandria) i Praetorium Agripinnae ( Valkenburg ) [1] . Za Karola Wielkiego Niderlandy składały się z ok. 50 okręgów zwanych hrabstwami (comitates).
Na tym terenie istniały w średniowieczu księstwa i hrabstwa wchodzące w skład Francji ( Flandria ) lub Niemiec (np. Brabancja , Hainaut , Liège , Holandia, Luksemburg, Geldria ). Kraiki zostały połączone na przełomie XIV w. i XV w. przez książąt burgundzkich , a po ich wygaśnięciu ( 1477 ) przeszły pod panowanie Habsburgów .
Pod rządy Habsburgów Niderlandy przeszły po śmierci Marii Burgundzkiej ( 1457 - 1482 ), na mocy układów w Arras (1482) i Senlis (1493). Pierwszym władcą habsburskim był syn Marii - Filip Piękny ( 1478 - 1506 ), liczący w chwili jej śmierci zaledwie 4 lata. W jego imieniu władzę sprawował dziadek Maksymilian Habsburg , który w 1486 roku został wybrany na króla Niemiec . Opór niechętnych mu miast niderlandzkich złamał przy pomocy najemników niemieckich. Gdy w 1493 roku Maksymilian uzyskał koronę cesarską - jako Maksymilian I - Niderlandczycy postanowili przekazać władzę Filipowi. Młody król starał się zachować neutralność wobec trzech wielkich sąsiadów: Anglii, Francji i Rzeszy Niemieckiej. Wprawdzie polityka ta doprowadziła do niekorzystnego układu handlowego z Anglią ( 1505 )i do złożenia hołdu lennego Francji z hrabstwa flandryjskiego, ale jednocześnie gwarantowała bezpieczeństwo.
W 1496 roku Filip i jego młodsza siostra Małgorzata Austriacka weszli w związki małżeńskie z dziećmi Ferdynanda Aragońskiego i Izabeli Kastylijskiej : Małgorzata poślubiła księcia don Juana , zaś Filip jego młodszą siostrę - Joannę Kastylijską . Przedwczesna śmierć następcy tronu do Juana, a następnie Izabeli I sprawiły, że Joanna została królową Kastylii. W 1504 roku Filip wraz z małżonką udali się tam, by uroczyście zainaugurować swe rządy. Ich panowanie nie trwało jednak długo - Filip zmarł już w 1506 roku, zaś Joanna została uznana za niezdolną do sprawowania władzy (wskutek obłędu) i od 1507 roku w Kastylii regencję w imieniu córki sprawował Ferdynand Aragoński. W Niderlandach zaś, w imieniu syna Filipa i Joanny, wówczas 6-letniego Karola , rządy sprawowała siostra Filipa - Małgorzata Austriacka.
Na początku 1515 roku młody Karol został uznany za pełnoletniego i wówczas przejął ster rządów w Niderlandach. Rok później, po śmierci Ferdynada Kastylijskiego, przypadł mu tron hiszpański. Po śmierci cesarza Maksymiliana I w 1519 roku, Małgorzata czyniła zabiegi o sukcesję dla swego bratanka. Ostatecznie w 1530 roku Karol, jako Karol V, został uznany cesarzem. W ten sposób, na skutek splotu wydarzeń i powiązań dynastycznych Niderlandy w I poł. XVI wieku stały się elementem największej wówczas monarchii. Po śmierci Małgorzaty Austriackiej, Karol V, wbrew jej radom, wprowadził w Niderlandach wiele reform mających na celu wzmocnienie władzy centralnej.
W 1531 roku utworzono trzy rady, zwane przybocznymi, które miały pomagać w sprawowaniu rządów:
- Rada Państwa, składająca się z przedstawicieli arystokracji, miała zajmować się sprawami politycznymi,
- Rada Prywatna, grupująca prawników otrzymała uprawnienia legislacyjne i sądownicze oraz
- Rada Finansów, która czuwała nad stanem finansów państwa.
Dążenia do centralizacji zwiążane był z dążeniem do jednoczenia ziem Niderlandów, powiększonych o Tournai, Fryzję ( 1523 ) i Utrecht ( 1548 ). Jedność zdobytych ziem potwierdził w 1548 r. sejm w Augsburgu, na którym zjednoczone Niderlandy uznano za kraj wchodzący w skład Rzeszy. Rok później ogłoszono sankcję pragmatyczną, regulującą w identyczny sposób sprawy sukcesji we wszystkich prowincjach. Tym samym trymilionowe Niderlandy (Siedemnaście Prowincji) zostały ściśle związane z Habsburgami hiszpańskimi, uzyskując niezależność zarówno od Francji, jak i cesarstwa niemieckiego. W 1555 roku Karol V abdykował, pozostawiając Niderlandy swemu synowi Filipowi II , który czuł się jednak na tych ziemiach obco. [2]
Po powstaniu i antyhiszpańskiej wojnie wyzwoleńczej ( 1566 – 1609 ) północna część Niderlandów uzyskała niepodległość . W 1579 prowincje północne zawarły Unię Utrechcką , a w 1581 powołały Republikę Zjednoczonych Prowincji .
Część południowa pozostała przy Hiszpanii na mocy Unii z Arras .
W 1714 południowa część Niderlandów przypadła Austrii , a w 1792 i 1795 – 1814 była pod władzą Francji.
W latach 1815 – 1830 obie części Niderlandów zostały połączone i utworzyły Królestwo Zjednoczonych Niderlandów .
W 1830, w wyniku rewolucji, od Królestwa oderwały się południowe Niderlandy (dzisiejsza Belgia), a samo królestwo straciło w nazwie "zjednoczone" i przyjęło kształt obecnej Holandii. Pierwotnie Holandia była jedną z prowincji niderlandzkich (tworzyła m.in. Republikę Zjednoczonych Prowincji). Obecnie jest podzielona na dwie prowincje: Holandię Południową i Północną .
W 1867 r. niepodległość uzyskało Wielkie Księstwo Luksemburga (które pozostawało w unii personalnej z Holandią do 1890 ).
Przypisy
- ↑ Jan Balicki, Maria Bogucka: Historia Holandii. Wyd. II poprawione. Wrocław: Ossolineum, 1989, s. 13. ISBN 83-04-03025-X .
- ↑ ENCYKLOPEDIA HISTORYCZNA ŚWIATA, t. VIII, wyd. Agencja Publicystyczno Wydawnicza OPRES, Kraków 2001, s.71-72
Zobacz też:
| Walka na noże w amerykańskiej kampanii prezydenckiej | ||
Zaostrza się kampania prezydencka w USA, pełna wzajemnych oskarżeń i ataków personalnych. Prezydent Barack Obama określa swego republikańskiego oponenta Mitta Romney'a mianem bezlitosnego kapitalisty, Romney natomiast oskarża go o powiększenie długu publicznego.
|
||
| Największe organizacje lekarzy powołały sztab kryzysowy | ||
Najważniejsze organizacje lekarskie w Polsce powołały sztab kryzysowy. Wezwał on medyków i świadczeniodawców do niepodpisywania umów z NFZ na wystawianie recept refundowanych.
|
||
| Nowy wiersz Grassa, tym razem na temat Grecji | ||
W niecałe dwa miesiące po opublikowaniu krytykującego Izrael wiersza niemiecki laureat literackiej nagrody Nobla Guenter Grass ponownie wdał się w poetycką polemikę na aktualny polityczny temat - tym razem postępowania UE wobec pogrążonej w kryzysie Grecji.
|
||
| Odwrócenie trendów? PO już nie traci | ||
Platforma Obywatelska zyskuje na poparciu, PiS traci. Różnica między tymi partiami wynosi 10 procent - takie są wyniki najnowszego sondażu telefonicznego TNS Polska dla programu Forum w Telewizji Polskiej.
|
||
| Kombatanci upokorzeni na granicy? PiS interweniuje | ||
Klub Parlamentarny PiS domaga się od premiera reakcji na potraktowanie kombatantów na granicy polsko-białoruskiej. Weterani, którzy jechali do Polski na zjazd łagierników-żołnierzy AK, zostali - według PiS - upokorzeni przez polską Straż Graniczną.
|
