Norymberga

Norymberga
Herb Norymbergi
Państwo	Niemcy
Burmistrz	Ulrich Maly (SPD)
Powierzchnia	156, 38 km²
Wysokość	162-312 m n.p.m.
Ludność (12.08) • liczba ludności • gęstość	503 638 2702 os./km²
Kod pocztowy	90001-90491
Tablice rejestracyjne	N
Miasta partnerskie	Antalya Atlanta Charków Gera Glasgow Hadera Kawala Kraków Nicea Praga San Carlos Shenzhen Skopje Wenecja
Położenie na mapie Bawarii Norymberga
Położenie na mapie Niemiec Norymberga
49°27′N 11°05′E
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Hasło Nürnberg w Wikisłowniku
Strona internetowa miasta

Norymberga ( niem. Nürnberg) – miasto w Niemczech , położone u zbiegu rzek Pegnitz i Rednitz , gospodarcza i kulturalna stolica Frankonii , drugie co do wielkości miasto w Bawarii . 500 132 mieszkańców (2005). Najbliżej położone duże miasta: Monachium – ok. 150 km na południowy wschód, Stuttgart – ok. 156 km na południowy zachód i Frankfurt nad Menem – ok. 186 km na północny zachód. Miasto zniszczone podczas II wojny światowej, odbudowane.

Historia

Panorama miasta z Kroniki Świata Hartmana Schedla (1493)

Pierwsza wzmianka o mieście pojawiła się w 1050 jako "nuorenberc" (skalista góra) w dokumencie cesarza Henryka III . Istotną rolę dla Rzeszy odgrywał ówczesny zamek, dzięki któremu rozwinęło się miasto. Szybko otrzymało one liczne przywileje handlowe. Dzięki Wielkiej Karcie Swobód nadanej w 1219 r. przez Fryderyka II miasto stało się wolnym miastem Rzeszy. Ówczesna Norymberga była, wraz z Augsburgiem , jednym z dwóch największych centrów handlowych na drodze z Rzymu do północnej Europy, a wraz z Legnicą i Wiedniem jednym z największych miast środkowej Europy na początku czternastego stulecia.

Do 1427 r. Norymberga była rządzona przez burgrabiów , aż do Fryderyka VI , który sprzedał swój urząd "Radzie Miasta".

Rozkwit kulturowy w XV i XVI wieku spowodował, że Norymberga stała się centrum niemieckiego renesansu . W 1525 r. miasto zaakceptowało reformację. Podczas wojny trzydziestoletniej , w 1632 r., Gustaw II Adolf został pokonany w Norymberdze przez Albrechta von Wallensteina .

Miasto podupadło podczas wojny. Odzyskało swoje znaczenie w XIX wieku, kiedy odrodziło się jako centrum przemysłowe. Na początku XIX wieku zbankrutowało. Z polecenia Cesarza w 1806 r. Norymberga, jako Wolne Miasto, została rozwiązana i wcielona do Bawarii , na czym niewątpliwie skorzystała. Wszystkie długi miasta zostały spłacone. W 1835 r. została otwarta w Norymberdze pierwsza niemiecka linia kolejowa do pobliskiej miejscowości Fürth .

W XX wieku miasto wpisało się w czarne karty dziejów ludzkości. Za czasów III Rzeszy było ważnym ośrodkiem ruchu nazistowskiego. Pozostałościami z tych czasów są monumentalne budowle hitlerowskiej architektury. 2 stycznia 1945 r. średniowieczne centrum miasta zostało zbombardowane przez Brytyjczyków oraz Amerykanów. W wyniku tych nalotów zniszczono ok. 90% starej zabudowy. Do tego czasu Norymberga była jednym z najlepiej zachowanych miast średniowiecza. Po II wojnie światowej odbył się w tym mieście proces zbrodniarzy wojennych – słynny proces norymberski .

Demografia

Polityka

Panorama miasta ze wzgórza zamkowego, w głębi kościół Św. Wawrzyńca

Kościół NMP

Tramwaje w centrum miasta

Kosz i antena wieży telewizyjnej w Norymberdze

Władze miasta

Władze miasta stanowi Rada Miejska oraz Burmistrz. Wybory do Rady Miejskiej odbyły się ostatnio 2 marca 2008 roku. W skład Rady Miasta wchodzi 70 przedstawicieli następujących partii:

• CSU : 32 osoby
• SPD : 29 osób
• Związek 90/Zieloni : 4 osoby
• Partia "Die Freien":( FDP ): 2 osoby
• Partia "Die Guten": 1 osoba
• Republikanie (REP): 1 osoba
• BIA: 1 osoba

Burmistrzem miasta od roku 2002 Dr. Ulrich Maly (SPD). W wyborach komunalnych w marcu 2008 został on wybrany w pierwszej turze wyborów na kolejną kadencję. Drugim burmistrzem miasta jest Horst Förther (SPD), odpowiedzialny za referaty "Sport", "Ogród zoologiczny" i "Straż pożarna". Trzecim burmistrzem miasta jest Klemens Gsell (CSU), odpowiedzialny za referat "Środowisko".

Herb

Znamy dwa herby Norymbergi – tzw. "Wielki Herb" – przedstawiającym w tarczy na błękitnym tle złotego orła z głową koronowanej kobiety, znany z pieczęci z roku 1220, oraz tzw. "Mały Herb" – tarcza jest podzielona w słup na dwa pola. Po prawej stronie heraldycznej widnieje pół czarnego orła cesarskiego na złotym tle, po lewej stronie po trzy białe i czerwone pasy ustawione na skos (barwy Frankonii ). W 1350 "Mały Herb" został udostojniony połową orła cesarskiego.

Zabytki

Ponad miastem góruje zamek – monumentalny kompleks trzech budowli, składający się z zamku cesarskiego (Kaiserburg) zamku burgrabiego (Burggrafenburg) i zamku miejskiego (Stadtburg). Miasto opasują zachowane częściowo obwarowania, z kilkoma basztami (datowane na XIV–XV w.). Przy rynku staromiejskim (Hauptmarkt) wznosi się renesansowy ratusz z XIV–XVII w. Obok – Schöner Brunnen – późnogotycka studnia w kształcie wieży – wysoka na 19 m z licznymi figurami m.in. Marii , apostołów i proroków . W pobliżu dwie gotyckie świątynie – kościół Św. Sebalda , budowany w latach 1230–1273, z XV-wiecznym nagrobkiem patrona świątyni, licznymi zabytkami rzeźby, wśród nich kilka dzieł Wita Stwosza – m.in. krucyfiks Wickla oraz kościół Najświętszej Marii Panny (Frauenkirche) fundacja Karola IV wznoszony od 1355 do 1361 r., z bogatą dekoracją rzeźbiarsko-architektoniczną oraz figurkami siedmiu elektorów (książąt i arcybiskupów), składających hołd cesarzowi, które pojawiają się każdego dnia w południe na zegarze ponad tzw. balkonem cesarskim. We wnętrzu wiele zabytków gotyckiej rzeźby i malarstwa m.in. Ołtarz Tucherów. Po drugiej stronie rzeki, nieopodal rynku, wznosi się kolejna fundacja cesarska – gotycki kościół Św. Wawrzyńca z XIII–XIV w. z monumentalnym piaskowcowym tabernakulum Adama Krafta licznymi tryptykami (gł. XV i XVI w.) oraz zespół rzeźb Wita Stwosza – Pozdrowienie Anielskie z 1517 r. Nad rzeką Regnitz zachował się częściowo gotycki kompleks Szpitala Św. Ducha (XIV–XVI w.) Z dawnej zabudowy gospodarczej zachował się Mauthalle – dawny spichlerz (1498–1502). Z zabudowy mieszczańskiej przetrwały jedynie nieliczne stare domy: dom Albrechta Dürera (XV w.), Fembohaus (XVI w.), Nassauer Haus (XIII–XV w.), dom Tucherów (XVI w.)

Muzea

W cennej kamienicy patrycjuszowskiej Fembo-Haus z XVI w. mieści się Muzeum Miejskie (Stadtmuseum), nieopodal zamku cesarskiego – Muzeum Narodowe (Germanisches Nationalmuseum) ze zbiorami dzieł m.in. Dürera , Lukasów i Hansa Cranachów i Wita Stwosza , w samym zamku znajdują się zbiory rzeźby, malarstwa i rzemiosła artystycznego doby średniowiecza. Wzniesiony w konstrukcji szkieletowej piętnastowieczny Dom Dürera prezentuje prace i pamiątki związane z artystą. Dzieła sztuki najnowszej mieści Neue Museum – Staatliches Museum für Kunst und Design Neue Museum – Staatliches Museum für Kunst und Design (NMN). Muzeum Historii Komunikacji Miejskiej, mieści m.in. najstarsze wagony tramwajowe i wiele pamiątek świadczących o długiej tradycjach norymberskiej komunikacji miejskiej. W Muzeum Transportu (Verkehrsmuseum/DB Museum) można obejrzeć najstarsze wagony i lokomotywy , oraz dawne świadectwa tradycji modelarstwa kolejowego . Uwagę zwraca rozległa makieta miasta z licznymi torowiskami i zabytkowymi modelami parowozów, wagonów itp. Ponadto znajdują się tutaj pamiątki z historii transportu samochodowego i kolejowego. Atrakcją dla dzieci jest Muzeum Zabawek – powstałe na bazie kolekcji Lydii i Paula Bayerów, obecnie zawiera ok. 65 tys. różnego rodzaju obiektów tego typu, np. historyczne lalki , misie , kukiełki , zbiory gier dziecięcych, modelarstwa oraz budownictwa klockowego .

Media

W Norymberdze mieści się studio Bayerischer Rundfunk dla Środkowej i Górnej Frankonii .

Sport

Sportową wizytówką miasta jest założony w roku 1900 wielosekcyjny klub 1. FC Nürnberg , znany przede wszystkim z pierwszoligowego klubu piłkarskiego. Drużyna piłkarska rozgrywa mecze na słynnym Frankenstadion , który był miejscem rozgrywek Mundialu 2006 – rozegrano tam 4 mecze grupowe oraz znany z dużej ilości interwencji sędziego mecz pomiędzy reprezentacjami Holandii i Portugalii w ramach 1/8 finału .

Ponadto miasto w Deutsche Eishockey Liga miasto reprezentuje drużyna hokejowa Nürnberg Ice Tigers .

Znane osobistości miasta

• Albrecht Dürer – malarz, grafik
• Ludwig Andreas Feuerbach – filozof
• Kaspar Hauser
• Georg Philipp Harsdörffer – poeta
• Adam Kraft – rzeźbiarz
• Antoni Koberger – złotnik, później drukarz i księgarz
• Hans von Kulmbach – malarz
• Max Morlock – piłkarz
• Hans Sachs – poeta, dramaturg
• Hartmann Schedel – kronikarz
• Wit Stwosz – rzeźbiarz, malarz i grafik
• Johann Philipp von Wurzelbauer – astronom
• Johann Pachelbel – kompozytor
• Piotr Visher Starszy – rzeźbiarz, odlewnik i ludwisarz

Zobacz też

• Ustawy norymberskie
• Procesy norymberskie
• Dziewica norymberska
• Rozmowy norymberskie
• Akta norymberskie
• Nürnberg Hauptbahnhof
• Tramwaje w Norymberdze
• Stacje i przystanki kolejowe: Nürnberg-Eibach , Nürnberg-Sandreuth , Nürnberg-Gleißhammer , Nürnberg Nordost

Linki zewnętrzne

• Strona oficjalna miasta
• Panorama miasta