Operacja Dunaj

	Operacja Dunaj; Zimna wojna
	; Radziecki czołg na ulicach Pragi podczas interwencji wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji, godz. 4:00 rano 21 sierpnia 1968 roku
Czas	20 sierpnia – 20 września 1968
Miejsce	Czechosłowacja
Terytorium	Europa Środkowa
Wynik	protokół moskiewski , radziecka obecność wojskowa w Czechosłowacji do 1991 roku
	Strony konfliktu
Układ Warszawski ; ZSRR ; PRL ; Bułgaria ; Węgry ; NRD	Czechosłowacja
	Dowódcy
Leonid Breżniew ; Iwan Pawłowski ; Konstantin Prowałow	Alexander Dubček ; Ludvík Svoboda ; Martin Dzúr
	Siły
200 000–500 000 żołnierzy	nieznane
	Straty
12 zabitych, 25 rannych; 4 zabitych; 2 zabitych	72–108 zabitych; ponad 500 rannych
	Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Ten artykuł dotyczy operacji wojskowej. Zobacz też: Operacja Dunaj - film polsko-czeski.

Radzieccy spadochroniarze na pancerzu lekkiego czołgu kierującego się w stronę zamku na Hradczanach w Pradze, siedziby rządu czechosłowackiego, rankiem 21 sierpnia 1968 roku

Tłumy mieszkańców Pragi w pobliżu dwóch spalonych pojazdów, ustawionych razem jako barykada obronna

Operacja Dunaj – kryptonim, jaki nadano interwencji członków Układu Warszawskiego w Czechosłowacji , rozpoczętej 20 sierpnia 1968 roku o godz. 23:00. Uważana jest za największą operację wojskową w historii powojennej Europy .

Państwa Układu Warszawskiego dokonały inwazji na Czechosłowacką Republikę Socjalistyczną w celu zatrzymania politycznych reform liberalizacji Praskiej wiosny kierowanej przez Alexandra Dubčeka . W operacji wzięło udział od 175 000 do 500 000 żołnierzy Związku Radzieckiego , Bułgarii , NRD , Węgier i Polski . Operacja skutecznie zatrzymała reformy liberalizacji i wzmocniła władzę Komunistycznej Partii Czechosłowacji . Polityka zagraniczna ZSRR w tym czasie była znana jako Doktryna Breżniewa .

Spis treści

1 Geneza
- 1.1 Przygotowania
- 1.2 Organizacja jednostek wojskowych podczas interwencji
2 Straty
3 Zobacz też
4 Przypisy
5 Bibliografia
6 Linki zewnętrzne

[ edytuj ] Geneza

Przemiany polityczne w Czechosłowacji, zapoczątkowane w styczniu 1968 roku spowodowały falę niezadowolenia wśród władz państw socjalistycznych, zwłaszcza ZSRR . Przywódcy europejskich partii komunistycznych obawiali się rewolucji czechosłowackiej, która mogłaby negatywnie oddziaływać na inne społeczeństwa państw demokracji ludowej. Wybrany 4 stycznia 1968 roku I sekretarz Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Czechosłowacji (KSČ) Alexander Dubček zapowiedział głębokie reformy społeczne i gospodarcze, uniezależniające państwo od politycznej podległości ZSRR (budowa „socjalizmu z ludzką twarzą”). Tak zwana „ Praska wiosna ” dla I sekretarza KC KPZR Leonida Breżniewa miała charakter kontrrewolucji, której natychmiast należało zapobiec. Dwustronne rozmowy radziecko-czechosłowackie nie przyniosły spodziewanych efektów. 17 sierpnia w Moskwie podjęto decyzję o interwencji wojsk Układu Warszawskiego na terenie CSRS . 21 sierpnia Minister Obrony Narodowej CSRS wydał zakaz użycia broni wobec wojsk interwencyjnych. Prezydent Czechosłowacji Ludvík Svoboda nakazał uczynić wszystko, co pomogłoby zapobiec rozlewowi krwi.

[ edytuj ] Przygotowania

Generalną próbą gotowości sił Układu Warszawskiego, zintegrowania wojsk i sztabów oraz zapoznania z terenem operacji, było ćwiczenie frontowo-sztabowe „Szumawa”. Początkowo w manewrach miały brać udział jedynie jednostki Armii Radzieckiej i Czechosłowackiej Armii Ludowej . Naciski ze strony Kremla na stronę czechosłowacką sprawiły, że w ćwiczeniach „Szumawa” wzięły udział jednostki ludowego Wojska Polskiego i Węgierskiej Armii Ludowej . Ćwiczenia „Szumawa” trwały od 18 czerwca do 2 lipca 1968 roku.

W maju rozpoczęto przegrupowania wojsk przeznaczonych do interwencji, m.in. z rejonu Lwowa przeniesiono 24. Gwardyjską Dywizję Strzelców Zmotoryzowanych, rozmieszczoną później w rejonie Cieszyna , Bielska-Białej i Pszczyny . Jednocześnie trwały prace sztabowe nad przebiegiem interwencji. Przygotowane do operacji wojska ZSRR , NRD , Polski , Węgier i Bułgarii ^[1] skoncentrowane w pobliżu granic z Czechosłowacją rozpoczęły także manewry „Pochmurne lato 68”, mające przejść w końcu lipca w operację „Dunaj”, czyli inwazję na Czechosłowację. Sztab wojsk interwencyjnych rozmieszczono w Legnicy . Dowódcą został marszałek radziecki Iwan Jakubowski .

[ edytuj ] Organizacja jednostek wojskowych podczas interwencji

Grupa Armii „Północ”, dowodzona przez gen. armii Iwana Pawłowskiego (sztab w Legnicy), mająca wkroczyć z terenu NRD i Polski, opanowując północne i zachodnie Czechy , zwłaszcza trójkąt Karlowe Wary - Pilzno - Czeskie Budziejowice .

1 Gwardyjska Armia Pancerna (ZSRR), z terenu NRD
11 Gwardyjska Armia Pancerna (ZSRR), z terenu NRD
2 Armia Wojska Polskiego (utworzona na bazie SOW , dowodzona przez gen. bryg. Floriana Siwickiego )

Grupa Armii „Południe”, dowodzona przez gen. płk. Konstantina Prowałowa (sztab w Mátyásföld koło Budapesztu ) mająca wkroczyć z Węgier, NRD i Ukrainy Zakarpackiej , zajmując Słowację oraz południowo-środkowe Czechy wraz z Pragą .

20 Armia Gwardyjska (ZSRR), z terenu NRD
38 Armia Gwardyjska (ZSRR), z terenu ZSRR
8 Dywizja Strzelców Zmotoryzowanych (Węgry), z terenu Węgier
36 Armia Lotnicza (ZSRR), operowała z terenu Węgier

Wojska powietrznodesantowe:

7 Gwardyjska Dywizja Powietrznodesantowa (ZSRR – stacjonowała w Kownie – opanowanie Pragi)
103 Gwardyjska Dywizja Powietrznodesantowa (ZSRR – stacjonowała w Witebsku – opanowanie Brna )

Jednostki Narodowej Armii Ludowej NRD , które miały wziąć udział w interwencji (7 Dywizja Pancerna z Drezna i 11 Dywizja Strzelców Zmotoryzowanych z Halle ), postawione w stan gotowości bojowej w lipcu 1968, nie wkroczyły do Czechosłowacji 21 sierpnia 1968. W sztabie wojsk interwencyjnych w Milovicach znajdowało się kilku oficerów niemieckich i wydzielona grupa z 2 Pułku Łączności Narodowej Armii Ludowej.

[ edytuj ] Straty

W czasie operacji około 500 Czechów i Słowaków zostało rannych, a 108 zostało zabitych^[2]. W trakcie inwazji z Czechosłowacji wyemigrowało ok. 300 tys., a po niej ok. 70 tysięcy Czechów i Słowaków.

Od 21 sierpnia do 20 września 1968 Armia Radziecka straciła 12 zabitych i 25 rannych. Niebojowe straty w tym samym okresie to 84 zabitych i zmarłych oraz 62 rannych i poszkodowanych. W katastrofie helikoptera w pobliżu miasta Teplice zginęło dwóch radzieckich reporterów^[3]. Armia węgierska straciła 4 żołnierzy (wszystkie – nie bojowe: wypadki, choroby, samobójstwa). Wojska bułgarskie – dwóch żołnierzy; jeden zginął na posterunku zastrzelony przez nieznane osoby (skradziono pistolet), a drugi żołnierz zastrzelił się^[4].

[ edytuj ] Zobacz też

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Obchody 40. rocznicy interwencji zbrojnej Układu Warszawskiego w Czechach (Praga 2008)

Przypisy

↑ W operacji nie wzięły udziału wojska Albanii (zawiesiła współpracę z Układem Warszawskim w 1962 i wystąpiła zeń w 1968) i wojska Rumunii .
↑ Historici: Obětí srpnové okupace je více – České noviny, 9.6.2008].
↑ Россия и СССР в войнах XX века: Статистическое исследование. – М.: ОЛМА-ПРЕСС, 2001. – С. 533.
↑ http://www.krabitchka.cyclura.cz/milovice/SA-ztraty.htm .

[ edytuj ] Bibliografia

Łukasz Kamiński: Wokół praskiej wiosny : Polska i Czechosłowacja w 1968 roku. Warszawa: IPN KŚZpNP, 2004. ISBN 83-89078-69-4 .

[ edytuj ] Linki zewnętrzne

Przemysław Wywiał: Udział 6 Pomorskiej Dywizji Powietrznodesantowej w interwencji w Czechosłowacji w 1968 roku

[0] W operacji nie wzięły udziału wojska Albanii (zawiesiła współpracę z Układem Warszawskim w 1962 i wystąpiła zeń w 1968) i wojska Rumunii .

[1] Historici: Obětí srpnové okupace je více – České noviny, 9.6.2008].

[2] Россия и СССР в войнах XX века: Статистическое исследование. – М.: ОЛМА-ПРЕСС, 2001. – С. 533.

[3] ttp://www.krabitchka.cyclura.cz/milovice/SA-ztraty.htm .

[1]

[2]

[3]

[4]

Wikipedia - Wolna Encyklopedia