Operacja Synteza

Operacja Synteza - akcja wywiadu Armii Krajowej pod kryptonimem "Synteza", która miała na celu zlokalizowanie i rozpoznanie technologii produkcji benzyny syntetycznej w fabryce Hydriewerke Politz (Police k. Szczecina). Fabryka została kompletnie zniszczona w szeregu nalotów bombowych lotnictwa alianckiego w okresie od października 1944 roku do stycznia 1945.

Cel akcji

Operacja przeprowadzona została w ramach sieci wywiadowczej funkcjonującej pod nazwą „Lombard”, która podporządkowana była Oddziałowi II Komendy Głównej Armii Krajowej . Jednym z zadań „Bałtyku” było szczegółowe rozpracowanie wywiadowcze rejonu Szczecina ze szczególnym uwzględnieniem funkcjonowania fabryki benzyny syntetycznej w Policach "niem. Hydrierwerke Pölitz" produkującej paliwo dla potrzeb niemieckiej machiny wojennej (m.in. rakiet V-2 ) oraz szczecińskich stoczni. Całość umownie określono kryptonimem „Synteza”. Rozpracowanie wywiadowcze odbyło się w oparciu o pomorską ekspozyturę II Komendy AK zwanej „Bałtyk” dzielącej się na oddziały "Bałtyk 301" kier. „Kolski" ( Edmund Czarnowski ), "Bałtyk 302" kier. „Apoli" ( Apolinary Łagiewski ) i "Bałtyk 303" kier. „Sęk", „Tragarz" ( Augustyn Traeger ).

Przebieg operacji

Podczas akcji wywiad AK prowadził obserwację celów, wywiady z polskimi robotnikami przymusowymi oraz wprowadził na teren fabryki agenta przebranego w mundur organizacji Todta . Efektem działań wywiadowczych były precyzyjne dane przekazywane wywiadowi AK, a za jego pośrednictwem wywiadowi brytyjskiemu, co umożliwiło przeprowadzenie w okresie 1944-1945 r. przez lotnictwo alianckie szeregu bardzo dokładnych bombardowań fabryki. W wyniku akcji wywiadowczych "Bałtyk 301" zdołał zidentyfikować także szczegółowe rozmieszczenie magazynów produ­kowanej w Policach koło Szczecina benzyny syntetycznej, które mieściły się w Gdańsku , Gdyni i Malborku .

Po akcji

Po nalotach i kompletnym zniszczeniu fabryki Gestapo wpadło jednak na trop uczestników akcji. Większość uczestników aresztowano i w wyniku procesu w Berlinie kary śmierci uniknęły tylko pojedyncze osoby. Z pięciu wyroków śmierci wykonano cztery – wszystkie niemal w przededniu zdobycia stolicy Niemiec przez Armię Czerwoną. W 1972 roku powstał film dokumentalny pt. "KRYPTONIM "SYNTEZA" w reżyserii Andrzeja Androchowicza.

Bombardowania

Szkielet hali fabrycznej

Z uwagi na duże znaczenie strategiczne dla III Rzeszy pierwsze bombardowania fabryki rozpoczęły się już we wrześniu 1940 r. Duża intensywność nalotów zmusiła Niemców do budowy zapory balonowej oraz schronów . Mimo zwiększonej intensywności nalotów w roku 1944 fabryka dalej produkowała benzynę. Dopiero na początku 1945 r., po ostatnim nalocie, w którym udział brali także piloci z polskiego 300 Dywizjon Bombowy Ziemi Mazowieckiej fabryka zakończyła produkcję.

Bombardowania fabryki w latach 1940-1945:

• 4 września / 5 września 1940 - 12 Niemców zabitych, 15 słowackich robotników rannych;
• 14 października / 15 października 1940 ;
• 26 października / 27 października 1940 ;
• 20 kwietnia 1944 ;
• 29 maja 1944 - 123 zabitych, spłonął częściowo obóz Pommernlager;
• 7 lipca 1944 ;
• 8 sierpnia / 9 sierpnia 1944 ;
• 21 sierpnia 1944 ;
• 25 sierpnia 1944 ;
• 4 września / 5 września 1944 ;
• 7 października 1944 ;
• 21 grudnia 1944 - zniszczono całkowicie wieś Kołpin-Langenstücken
• 13 stycznia 1945 - w przeciągu 14 minut 250 samolotów zrzuciło 1600 bomb niszczących, 6 min powietrznych oraz bomby z opóźnionym zapłonem;
• 8 marca 1945 - ostatni nalot na fabrykę.

Uczestnicy akcji

• Leon Chaustow,
• Edmund Czarnowski,
• „Apoli" (Apolinary Łagiewski),
• „Tragarz" (Augustyn Traeger)

Bibliografia

• Film dokumentalny "KRYPTONIM "SYNTEZA" Reżyseria: Andrzej E. Androchowicz, Polska 1972

Internet

• Opis działalności wywiadu AK podczas wojny
• Zapowiedź książki o Operacji Synteza