Parma

	Parma
Herb Parmy	Flaga Parmy
	; Parma
Państwo	Włochy
region	Emilia-Romania
Powierzchnia	260 km²
Położenie	44°48′ N ; 10°20′ E
Wysokość	55 m n.p.m.
Ludność (2005); • liczba ludności; • gęstość	; 175 789; 676 os./km²
Nr kierunkowy	0521
Kod pocztowy	43100
	Położenie na mapie Włoch ; Parma
	Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
	Hasło Parma w Wikisłowniku
	Strona internetowa miasta

Na mapach: 44°48′N 10°20′E / 44.8, 10.333

Ten artykuł dotyczy miasta we Włoszech. Zobacz też: inne znaczenia słowa Parma .

Parma – miasto i gmina w północnych Włoszech , w regionie Emilia-Romania , w prowincji Parma . 174 tys. mieszkańców (2004). Stolica prowincji. Została założona w 183 p.n.e. ^[1], jako kolonia rzymska . W latach 1545 - 1860 Parma była stolicą Księstwa Parmy rządzonego przez dynastię Farnese a następnie Burbonów .

W mieście znajduje się wiele cennych zabytków . Parma jest też ojczyzną dwóch wybitnych malarzy renesansowych – Correggia i Parmigianina . Z Parmy pochodzi najsłynniejszy ser włoski – parmezan . W mieście działa znany klub piłkarski grający obecnie w Serie A – AC Parma . Lotnisko w Parmie nosi imię Giuseppe Verdiego (skrót IATA – "PMF").

[ edytuj ] Historia

Miasto zostało prawdopodobnie założone i nazwane przez Etrusków , od nazwy parma (okrągłe pola). W 183 p.n.e. miasto podobnie jak sąsiedzka Modena , zostało kolonią rzymską. Rzymianie osiedlili tu 2000 rodzin. Parma była ważna, ponieważ położona była blisko skrzyżowania Via Aemilia i Via Claudia. W mieście było forum (w miejscu obecnego Skweru Garimbaldiego). W 44 p.n.e. miasto zostało zniszczone, a odbudował je cesarz August. W czasie cesarstwa miasto otrzymało tytuł Julia za swoją lojalność domowi cesarskiemu.

Parmę oblegał Attyla , po upadku Rzymu, dostało się barbarzyńskiemu królowi Odoakrowi i jego ludziom. W czasie wojny gotyckiej zostało zniszczone przez Totilę . W czasach panowania bizantyjskiego miastu zmieniono nazwę na Chrysopolis, Złote miasto – pewnie ze względu na obecność w mieście skarbów armii. Od 569 Parma była częścią Królestwa Lombardii . W średniowieczu Parma stała się ważnym przystankiem na Via Francigena, głównej drodze łączącej Rzym z Europą północną. Aby zwiększyć bezpieczeństwo pielgrzymów wybudowano wtedy kilka zamków, szpitali i innych budynków.

W 774 pod rządami Franków , Parma została stolicą hrabstwa. Jak większość miast północnych Włoch, nominalnie była częścią cesarstwa Karola Wielkiego , ale rządzona była przez biskupów (pierwszym był Guidobus). W czasie konfliktu między papiestwem a cesarstwem, Parma poparła cesarza. Dwóch z biskupów Parmy zostało antypapieżami ; Cadalu, fundator katedry został Honoriuszem II , i Wibert został Klemensem III . Około 1140 Parma była prawie niezależna. Po pokoju w Konstancji w 1183 , pogłębił się konflikt między miastem a jego sąsiadami ( Reggio Emilia , Piacenza i Cremona ).

W latach 1213 - 1248 miasto podzielił konflikt wewnętrzny. W 1248 Parmę bezskutecznie oblegał cesarz Fryderyk II Hohenstauf . W 1341 miasto zostało podporządkowane Mediolanowi . Po krótkim okresie niezależności podczas rządów rodziny Terzi ( 1404 - 1409 ), rodzina Sforza przejęła rządy ( 1440 - 1449 ) poprzez podległe sobie rodziny Pallavicino, Rossi, Sanvitale i Da Correggio. Był to czas wzmożonej budowy zamków i wież obronnych w mieście i jego okolicach. Dobra rodzinne przekształciły się w niepodległe państewka. Landi w latach 1257 - 1682 rządzili doliną Taro, Pallavicino – wschodnią częścią dzisiejszej prowincji ze stolicą w Busseto . W Parmie system feudalny zachował się dłużej niż w innych częściach Włoch; np. Solignano należało do rodziny Pallavicino do 1805 , w San Secondo należało do rodziny Rossi do XIX wieku.

Parma w XV wieku

W XIV i XV wieku Parma znajdowała się w centrum wojen włoskich . Bitwa pod Fornuovo miała miejsce na terytoriach Parmy. W latach 1500 - 1521 miasto znajdowało się w rękach Francuzów , tylko na krótko ( 1512 - 1515 ) było częścią terytoriów papieskich. Po wycofaniu się Francuzów, do 1545 Parma została częścią ziemi papieża. W 1545 papież z rodu Farnese – Paweł III , połączył Parmę i Piacenza i podniósł do rangi księstwa, a następnie przekazał swojemu nieślubnemu synowi – Piotrowi Ludwikowi Farnese. Potomkowie Piotra Ludwika rządzili Parmą do 1731 , kiedy zmarł ostatni męski potomek rodu Farnese – Antonio ( 1679 - 1731 ). Państwo skonsolidował Ottavio II Farnese ( 1547 - 1586 ), odnowił miasto i zrobił z niego stolicę małego, ale bogatego państwa.

W 1731 księstwo Parmy i Piacenzy trafiło do rąk królów Hiszpanii z dynastii Burbonów. Elżbieta Farnese była żoną króla Filipa V . Pod nowymi rządami miasto straciło znaczenie, w 1734 cała kolekcję dzieł sztuki z pałaców książęcych z Parmy, przewieziono do Neapolu . Po pokoju w Akwizgranie w 1748 , Parma znalazła się w strefie wpływów Francji. Premier Guillaume Du Tillot zmodernizował księstwo, ale narobił sobie przy tym wielu wrogów. Stworzył podstawy pod nowoczesny przemysł i walczył z feudalnymi przywilejami Kościoła. W tym czasie powstały biblioteki, muzea, galerie i ogród botaniczny oraz Królewska Szkoła Malarska pod kierunkiem Giambattista Bodoni .

Podczas wojen napoleońskich ( 1802 - 1814 ), Napoleon obalił Burbonów, a Parma była częścią departamentu Taro. 24 kwietnia 1808 pod francuską nazwą Parme została przyznana za zasługi Charles François Lebrun , książę Placencji. Kongres wiedeński , który miał przywrócić status quo sprzed wojen, uznał, że Parma nie trafi z powrotem do rąk Burbonów. Miała pozostać własnością wdowy po Napoleonie – cesarzowej Marii Ludwiki aż do jej śmierci. Cesarzowa zmarła w 1847 , Parma wróciła do księcia Karola II . Już 15 września 1849 książę został obalony, władzę przejął Carlo Farini , Burbonowie odzyskali tron, ale na krótko. W 1860 w plebiscycie mieszkańcy zdecydowali o przyłączeniu byłego księstwa do powstającego Królestwa Włoch . Utrata funkcji stolicy, spowodowała kryzys ekonomiczny i społeczny w Parmie. W 1859 po rozpoczęciu współpracy z Piacenzą i Bolonią , i w 1883 – z Fornuovo i Suzzara , Parma odzyskała znaczenie jako ośrodek przemysłowy.

[ edytuj ] Zabytki

[ edytuj ] Kościoły

Katedra i baptysterium w Parmie

Fragment fresku Correggia z Camera di San Paolo

Katedra romańska , w której znajdują się: XII-wieczna rzeźba Benedetto Antelami i XVI-wieczne freski Antonio da Correggio ; katedra jest siedzibą biskupa parmeńskiego .
Baptysterium, przyległe do katedry, jego budowę rozpoczął Antelami w 1196 .
Kościół św. Jana Ewangelisty, powstały w latach 1498 - 1510 za absydą katedry. Ma barokową fasadę i wieżę. Wybudowany na planie krzyża łacińskiego z trzema nawami. W latach 1520 – 1522 Correggio ozdobił wnętrze kopuły freskami przedstawiającymi wizje św. Jana Ewangelisty. Parmigianino ozdobił freskami wnętrze kaplicy. Warte zobaczenia są też krużganki i stary ogród warzywny benedyktynów. W bibliotece znajdują się księgi z XV i XVI wieku .
Sanktuarium Santa Maria della Steccata,
Klasztor benedyktyński św. Pawła, ufundowany w XI wieku . W środku, w Camera di San Paolo, znajdują się bezcenne freski Corregia oraz Alessandro Araldi.
Kościół gotycki pod wezwaniem San Francesco del Prato, pochodzący z XIII wieku . Do lat 90. XX wieku pełnił funkcję miejskiego więzienia.

[ edytuj ] Pałace

Palazzo della Pilotta, powstały w 1583 . W pałacu znajduje się Akademia Sztuk Pięknych z parmeńską szkołą malarstwa, Biblioteka Książęca, Galeria Narodowa, Muzeum Archeologiczne, Muzeum Bodoni i Teatr Farnese.
Pałac Książęcy, wybudowany w 1561 dla księcia Ottavio Farnese, zaprojektowany przez Jacopo Barozzi da Vignola . Powstał na miejscu dawnego zamku rodziny Sforza , w XVII - XVIII wieku został rozbudowany. Kompleks pałacowy zawiera również Palazzo Eucherio Sanvitale z interesującymi dekoracjami Gianfrancesco d'Agrate z XVI wieku i freskami Parmigianino. Kompleks pałacowy zawiera też park książęcy zaprojektowany przez Vignolę, w 1749 zamieniony w ogród w stylu francuskim.
Palazzo del Comune, wybudowany w 1627 .
Palazzo del Governatore, wybudowany w XIII wieku .
Pałac biskupi, wybudowany w 1055 .
Ospedale Vecchio, Stary Szpital, wybudowany w 1250 i następnie przebudowany w stylu renesansowym . W budynku znajdują się państwowe archiwa oraz biblioteka publiczna.

[ edytuj ] Inne

Teatro Farnese wybudowany w całości z drewna w latach 1618 – 1619 przez Giovana Battista Aleotti. Został zamówiony przez księcia Ranuccio I Farnese z okazji wizyty Kosmy I Medyceusza.
Cittadella, duża forteca z XVI wieku , wybudowana na rozkaz księcia Alessandro Farnese, blisko starych murów.
Pons Lapidis, znany jako Most rzymski lub Most Teoderyka, kamienny most rzymski, jego powstanie datuje się na czasy cesarza Augusta .
Orto Botanico di Parma, ogród botaniczny, część Uniwersytetu Parmeńskiego.
Teatro Regio, Teatr Królewski, wybudowany w latach 1821 – 1829 przez Nicola Bettoli. Ma neoklasyczną fasadę i hall. W budynku znajduje się miejska opera.
Audytorium Niccolò Paganini, zaprojektowane przez Renzo Piano.
Muzeum Arturo Toscanini, znajduje się w budynku, w którym muzyk się urodził.
Museo Lombardi, w jego kolekcjach znajdują się pamiątki po cesarzowej Marii Ludwice Austriaczce i jej pierwszym mężu – cesarzu Napoleonie Bonaparte , ważne dokumenty dotyczące księstwa Parmy z XVIII i XIX wieku .

Parmeńskie Baptysterium
Gotycki kościół San Francesco
Palazzo della Pilotta
Palazzo del Governatore

[ edytuj ] Transport

W mieście znajduje się stacja kolejowa Parma .

[ edytuj ] Miasta partnerskie

Przypisy

↑ Praca zbiorowa pod redakcja Aleksandra Krawczuka , 2005 , Wielka Historia Świata Tom 3 Świat okresu cywilizacji klasycznych, str. 283, Oficyna Wydawnicza FOGRA, ISBN 83-85719-84-9 .

[0] Praca zbiorowa pod redakcja Aleksandra Krawczuka , 2005 , Wielka Historia Świata Tom 3 Świat okresu cywilizacji klasycznych, str. 283, Oficyna Wydawnicza FOGRA, ISBN 83-85719-84-9 .

[1]

Wikipedia - Wolna Encyklopedia