Francesco Petrarca

Francesco Petrarca
Petrarca, fresk Bartolo di Bargilla z 1450
Data i miejsce urodzenia	20 lipca 1304 Arezzo
Data i miejsce śmierci	19 lipca 1374 Arqua
Narodowość	Włoch
Dziedzina sztuki	poezja
Galeria w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Franciszek Petrarka (ilustracja z Kroniki norymberskiej )

Francesco Petrarca (ur. 20 lipca 1304 w Arezzo , zm. 19 lipca 1374 w Arqua) – jeden z pierwszych renesansowych poetów pochodzący z Italii . Pisał zarówno po włosku (nazywanym wówczas volgare – językiem pospolitym), jak i po łacinie . Był tercjarzem franciszkańskim .

Biografia

Syn notariusza z Florencji . Polityczne niesnaski zmusiły rodzinę Francesca do opuszczenia rodzinnego miasta. Osiedlili się w Prowansji nieopodal Awinionu , ówczesnej siedziby papieża . Francesco studiował prawo w Bolonii i w Montpellier . Po śmierci ojca wrócił do Awinionu i postanowił zostać duchownym, taka droga – ze względu na rozległe beneficje kościelne jakie otrzymał – pozwalała mu na spokojne i dostatnie życie. Stan duchowny nie przeszkodził poecie w założeniu rodziny, w 1337 roku urodził się mu pierwszy syn, jednak szczególnie silnie poeta związany był z córką, z której rodziną zamieszkał na starość.

Petrarka wiele podróżował, korespondował z wieloma intelektualistami z całej Europy i wiódł żywot kosmopolity . Pasjonował się filologią , poszukiwał w bibliotekach starożytnych tekstów i zebrał imponującą kolekcję 200 manuskryptów . Do jego największych odkryć należą mowa w obronie Archiasza oraz listy Cycerona . Słynny był z pięknej, literackiej łaciny, dorównującej twórczości Horacego , Cycerona czy Owidiusza .

8 kwietnia 1341 roku na rzymskim Kapitolu Petrarka został uwieńczony wieńcem laurowym – najwyższym odznaczeniem przyznawanym twórcom. Paradoksalnie, właśnie od tego momentu rozpoczął się okres głębokiego załamania psychicznego poety. Depresję pogłębiła epidemia dżumy (1348), która zabrała wielu przyjaciół pisarza. W tym roku umrzeć miała także bohaterka sonetów i ukochana poety – Laura. W 1353 roku Petrarka związał się z dworem Viscontich . Ostatnie lata życia spędził w willi w Arqua. Tam zmarł 19 lipca 1374 roku.

Jeśli wierzyć temu, co pisze poeta w „Canzoniere”, momentem przełomowym w jego życiu było spotkanie Laury, w Wielki Piątek 6 kwietnia 1327 roku. Symbolika daty każe wątpić w prawdziwość opisanych szczegółów tego spotkania. Kwestia istnienia adresatki sonetów budzi skądinąd wiele kontrowersji: nawet dla ludzi żyjących w czasach poety Laura była osobą zupełnie nieznaną, co biorąc pod uwagę ówczesną obyczajowość, świadczyło o niej jak najlepiej. Nawet Boccaccio , który przyjaźnił się z Petrarką, podawał w wątpliwość jej istnienie, sam Petrarka jednak stanowczo temu zaprzeczał. Biografowie nie zajęli dotychczas jednoznacznego stanowiska: choć przyjmuje się na ogół, że istniała, żadne próby zidentyfikowania Laury z jakąś znaną nam postacią nie okazały się przekonujące.

Twórczość łacińska

Zbiory listów

„O sprawach bliskich”, „O sprawach starości”, „Do potomnych”, „Bez nazwiska”, „Listy wierszowane” ( heksametrem ).

„Listy” Petrarki nie były przeznaczone do rzeczywistej korespondencji, ale stanowiły (niezwykle popularną wśród humanistów ) erudycyjną formę wypowiedzi. Adresatami listów są zresztą nieraz antyczni bohaterowie, a w zbiorze „Bez nazwiska” autor nie ujawnia adresatów. Pomysł na tworzenie zbiorów listów narodził się po odkryciu przez poetę nieznanych średniowieczu listów Cycerona – na nim też wzorowane są tytuły zbiorów.

„Pisma podróżnicze” to wybór łacińskich tekstów związanych z podróżami i rozmaitymi aspektami podróżowania; są tu listy, mające w znacznej mierze charakter literacki, oraz opis podróży do Ziemi Świętej. (wyd. Warszawa 2009, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego )

Tematyka listów jest bardzo różnorodna, większość z nich skupia się jednak na refleksjach i przeżyciach autora. Jeden z najsłynniejszych listów zawiera przekład (z jęz. włoskiego na łacinę) ostatniej z nowel Dekamerona , który to przekład zapewnił jej międzynarodowy rozgłos.

Utwory poetyckie

• „Sielanki” – 12 eklog czerpiących z „Bukolik” Wergiliusza .
• „Afryka” – epicki poemat heksametrem na cześć Scypiona Afrykańskiego , wzorowany na Eneidzie , nigdy nie został ukończony.
• „Psalmy pokutne” – wzorowane na łacińskiej poezji biblijnej.

Traktaty erudycyjne i moralne

• "O znakomitych mężach" – wzorowane na Liwiuszu przedstawienie sylwetek 36 bohaterów (mężów rzymskich, postaci biblijnych i mitologicznych)
• "Droga do Syrii" – rodzaj przewodnika dla pielgrzyma udającego się na Bliski Wschód ,
• "O życiu w samotności", "O spokoju życia poświęconego religii" – traktaty pochwalające życie w odosobnieniu, poświęcone pracy intelektualnej oraz refleksji religijnej.
• "O postępowaniu w dobrej i złej doli" – zbiór 253 dialogów przedstawiających stoicką postawę wobec losu.
• "O rzeczach godnych pamięci" – przedstawiają przykłady mądrości i roztropności.

Pisma polemiczne

" Inwektywy przeciwko pewnemu lekarzowi", "Inwektywa przeciwko pewnemu potężnemu człowiekowi", "O niewiedzy własnej i innych", "Inwektywa przeciwko temu, który zelżył Italię".

”Tajemnica moja” (Secretum meum) – autobiografia w formie dialogu Petrarki ze św. Augustynem w obecności milczącej Prawdy. Augustyn, ucieleśnienie ideałów autora, przypomina mu o jego błędach i grzechach, z których najgorszym jest accidia tj. gnuśność – postawa ciągłego niezadowolenia oraz brak akceptacji siebie i świata. Co ciekawe, "Secretum" przedstawia zupełnie inny obraz poety, niż ten z listów i traktatów, gdzie Petrarka stylizuje się na osobę wyniosłą, komentującą z dystansu poczynania innych, odnoszącą się z lekceważeniem zwłaszcza do parających się innymi zajęciami niż refleksja i twórczość literacka.

Twórczość włoska

• "Canzoniere" – tom z utworami napisanymi po włosku, przez poetę zatytułowany "Fragmenty w języku pospolitym", Znane także jako " Sonety do Laury ". Zawiera 317 sonetów , 29 kancona , 9 sekstyn , 7 ballad, 4 madrygały ."
• "Triumfy" – napisane tercyną , przedstawienie wizji orszaków triumfalnych należących do personifikacji różnych abstrakcyjnych pojęć, a przedstawiające metaforycznie drogę poety do Boga. Nie ukończone.

Oddziaływanie

Za życia Petrarka zdobył sławę jako filolog i autor łaciński. Dopiero w XVI w. pojawi się większe zainteresowanie jego włoską twórczością, które przekształca się w petrarkizm – modę na naśladowanie poety, obecną także poza granicami Italii: zwłaszcza we Francji, Anglii, Hiszpanii i w Chorwacji. Wpływ Petrarki na literaturę polską nie był tak silny, widoczny jest w niektórych lirykach Jana Kochanowskiego i Mikołaja Sępa Szarzyńskiego . Ponownie twórczością poety zainteresowano się w romantyzmie (sonety przekładał m.in. Adam Mickiewicz ).

Warto również wspomnieć, iż Petrarka słynie z jednej z pierwszych wypraw turystycznych i alpinistycznych , którą opisał w jednym z listów. Była to wyprawa górska w 1336 roku na Mont Ventoux .

Dom – muzeum Petrarki znajduje się w Arqua Petrarca , nazwanej tak na cześć poety i położonej pośród powulkanicznych wzgórz Euganejskich , niedaleko Wenecji.

Bibliografia

• P. Salwa, K. Żaboklicki, Historia literatury włoskiej, t.1., wyd. Semper, Warszawa 2006.

Linki zewnętrzne

• De remediis utriusque fortunae, Cremonae, B. de Misintis ac Caesaris Parmensis, 1492. ( Vicifons )