Pismo dewanagari

Rygweda , sanskrycki tekst pisany w dewanagari

Dewanagari (देवनागरी, z sanskr. Devanāgarī; deva "bóg" + nagari "miasto") – pismo alfabetyczno-sylabiczne , używane w północnych, zachodnich i środkowych Indiach do zapisu kilkunastu języków z grupy języków indoaryjskich , m.in. sanskrytu , hindi , marathi , nepali .

Dewanagari składa się z 46 znaków oraz ligatur . Zapis znaków jest poziomy, od strony lewej do prawej. Charakterystyczna dla niego jest pozioma linia (matra) nad każdą literą i ligaturą (oprócz znaków dha i bha, których linia jest niepełna). Dewanagari posiada także kilka znaków interpunkcyjnych oraz znaków o znaczeniu fonetycznym .

Dewanagari rozwinęło się z brahmi , starszej formy pisma indyjskiego, którego najwcześniejsza postać znana jest z napisów cesarza Aśoki (poł. III w. p.n.e.). Najstarsze inskrypcje pochodzą z VII w.

Spółgłoski

	Zwarte												Nosowe			Sonorne			Szczelinowe
	Bezdźwięczne						Dźwięczne
	Nieprzydechowe			Przydechowe			Nieprzydechowe			Przydechowe									Bezdźwięczne			Dźwięczne
Welarne	क	ka	kə	ख	kha	kʰə	ग	ga	ɡə	घ	gha	ɡʱə	ङ	ṅa	ŋə							ह	ha	ɦə hə
Palatalne	च	ca	tʃə tsə	छ	cha	tʃʰə tsʰə	ज	ja	dʒə dzə	झ	jha	dʒʱə dzʱə	ञ	ña	ɲə	य	ya	jə	श	śa	ɕə ʃə
Retrofleksyjne	ट	ṭa	ʈə	ठ	ṭha	ʈʰə	ड	ḍa	ɖə	ढ	ḍha	ɖʱə	ण	ṇa	ɳə	र	ra	ɹə ɾə	ष	ṣa	ʂə ʃə
Dentalne	त	ta	t̪ə	थ	tha	t̪ʰə	द	da	d̪ə	ध	dha	d̪ʱə	न	na	nə	ल	la	lə	स	sa	sə
Labialne	प	pa	pə	फ	pha	pʰə	ब	ba	bə	भ	bha	bʱə	म	ma	mə	व	va	ʋə wə

Na końcu tabeli alfabetu, dwie grupy innego charakteru, używane w sanskrycie wedyjskim, języku marathi i radżasthani .

	Transliteracja		Wymowa ( IPA )
	IAST	ITRANS	Sanskryt	Hindi	Marathi
ळ	ḷa	La			/ɭə/
क्ष	kṣa	kSha	/kʂə/	/kʃə/
ज्ञ	jña	jña	/dʒɲə/	/ɡjə/	/dnjə/

	ITRANS	IPA
क़	qa	/qə/
ख़	Ka	/xə/
ग़	Ga	/ɢə/
ज़	za	/zə/
फ़	fa	/fə/
य़	Ya	/ʒə/
ड़	.Da	/ɽə/
ढ़	.Dha	/ɽʱə/

Implozje sindhi podkreślone.

	Implozyjne
	Voiced
Welarne	ग	/ɠə/
Palatalne	ज	/ʄə/
Alweolarne	ड	/ɗə/
Labialne	ब	/ɓə/

Przykłady ligatur

1.	Pionowy ukośnik	ग्ल	gla	न्त	nta	स्क	ska	श्व	śva	त्त	tta
2.	Znak diakrytyczny r	र्न	rna	न्र	nra	र्त	rta	त्र	tra	र्र	rra
3.	Połączenia pod	द्ग	dga	द्घ	dgha	द्द	dda	द्ध	ddha	द्न	dna
		द्ब	dba	द्भ	dbha	द्म	dma	द्य	dya	द्व	dva
		क्त	kta	ह्ण	hṇa	ह्म	hma	ह्य	hya	ह्र	hra
4.	Podwójny ukośnik r	ट्र	ṭra	ठ्र	ṭhra	ड्र	ḍra	ढ्र	ḍhra	ङ्र	ṅra
5.	Inne	क्ष	kṣa	क्ष्म	kṣma	ज्ञ	jña	न्त्व	ntva	न्त्र्य	ntrya

6. Ligatura z n jako drugim elementem

grupa-ka	क्न	kna	ख्न	khna	ग्न	gna	घ्न	ghna
grupa-ta	त्न	tna	थ्न	thna	द्न	dna	ध्न	dhna	न्न	nna
grupa-pa	प्न	pna	फ्न	phna	ब्न	bna	भ्न	bhna	म्न	mna
grupa-ya	—		र्न	rna	ल्न	lna	व्न	vna
grupa-va	श्न	śna	ष्न	ṣna	स्न	sna	ह्न	hna

Cyfry dewanagari

०	१	२	३	४	५	६	७	८	९
0	1	2	3	4	5	6	7	8	9

Typowa klawiatura maszyny do pisania w hindi

Literatura

• Andrzej Gawroński Podręcznik sanskrytu Kraków 1932, wznowienia Lublin 1978, 1985, Warszawa 2004: s. 2-5.
• Georg Bühler Podręcznik sanskrytu Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej, 1977 (Tytuł oryginału: Leitfaden für den elementarcursus des Sanskrit, Wien 1927. Przekład i opracowanie Bolesław Baranowski): s. 17-27.

Linki zewnętrzne

• Obsługa dewanagari w różnych systemach operacyjnych ( ang. )
• Transliteracja/transkrypcja dewanagari online