Piwnica pod Baranami

Piwnica pod Baranami
Scena Piwnicy pod Baranami, Rynek Główny 27
Data założenia	1956
Pochodzenie	Kraków
Aktywność	od 1956
Współpracownicy
impresariat: Bogdan Micek
Nagrody
1994 Nagroda Wielka Fundacji Kultury
Oficjalna strona kabaretu

Piwnica pod Baranami – krakowski kabaret , działający od 1956 . W Piwnicy powstawały przez lata piosenki i krótkie formy sceniczne.

Historia

Założony m.in. przez Piotra Skrzyneckiego (właściwie przez kilkoro studentów krakowskich uczelni) w 1956 w piwnicach Pałacu pod Baranami pierwotnie miał być miejscem spotkań krakowskich studentów. Oficjalnie Piwnicę otwarto 26 maja 1956 . Wśród założycieli Piwnicy byli także m.in. Bronisław Chromy i Krzysztof Penderecki .

W pierwszych występach udział brali m.in. Piotr Skrzynecki, Joanna Olczak-Ronikier , Barbara Nawratowicz, Krzysztof Litwin , Tadeusz Kwinta , Mieczysław Święcicki , Mirosław Obłoński , Wiesław Dymny , Kika Lelicińska, Irena Kika Szaszkiewiczowa, Jan Güntner , Joanna Plewińska, Maria Nowotarska. Kierownikiem literackim i autorką scenografii, "mózgiem i duszą Piwnicy", była Janina Garycka .

W Piwnicy pod Baranami przez pewien czas występowały zespoły jazzowe Krzysztofa Komedy i Andrzeja Kurylewicza .

W latach sześćdziesiątych pojawili się: Ewa Demarczyk , która wraz z kompozytorem Piwnicy Zygmuntem Koniecznym wypromowała kabaret na całą Polskę, śpiewający poeta Leszek Długosz , kompozytorzy Stanisław Radwan i Andrzej Zarycki , Krystyna Zachwatowicz .

W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych powstały najsłynniejsze utwory, a zespół zyskał sobie opinię jednej z najlepszych grup artystycznych w kraju. Za teksty służyły dzieła o najróżniejszej tematyce i nastroju: od Pieśni nad pieśniami poprzez wywiad z Ariadną Gierek po opis rozmnażania ślimaków z dawnej encyklopedii .

Po 1976 z Piwnicy odeszło wielu artystów: Ewa Demarczyk , Krystyna Zachwatowicz , Mirosław Obłoński , Krzysztof Litwin , Mieczysław Święcicki . Piotr Skrzynecki przyjął na ich miejsce do kabaretu wiele nowych twarzy – m.in. Aloszę Awdiejewa , Annę Szałapak , Halinę Wyrodek , Olę Maurer , Andrzeja Maja, Marka Grechutę , Jacka Wójcickiego , Grzegorza Turnaua , Tamarę Kalinowską , Ewę Wnukową, Janusza Radogosta Kowalczyka, Krzysztofa Janickiego, Beatę Rybotycką , Dorotę Ślęzak , Małgorzatę Górnisiewicz , Zbigniewa Raja , Kazimierza Madeja , Leszka Wójtowicza oraz Konrada Mastyłę. Z monologami i składaną czerwoną trybuną występował Andrzej Warchał .

Muzykę tworzyli obok dotychczasowych kompozytorów Zbigniew Preisner , Grzegorz Turnau , Jan Kanty Pawluśkiewicz oraz Zbigniew Raj , później pojawili się także nowi - Adrian Konarski , Dorota Ślęzak i Tomasz Kmiecik .

Okrągłe rocznice powstania kabaretu znane były z hucznych obchodów, m.in. 1966, 1972, 1976, 1986, 1996, 2006. Tradycją stały się też urodziny Piotra Skrzyneckiego, obchodzone po jego śmierci w formie urodzinowych koncertów w Teatrze im. Słowackiego .

Po śmierci Piotra Skrzyneckiego w 1997 Towarzystwo Przyjaciół Piwnicy pod Baranami i artyści kabaretu na wspólnym zebraniu uznali, że Piwnica istnieje nadal i kontynuowali występy. Obecnie o kwestiach finansowych i bytowych kabaretu decyduje Stowarzyszenie Artystów i Sympatyków Piwnicy pod Baranami, na czele którego stanęła architekt Krystyna Styrna-Bartkowicz, wybrana prezesem na Walnym Zgromadzeniu 12 maja 2010 .

Jazz w Piwnicy

Pod koniec lat 50. Piwnica stała się centrum jazzu w Polsce. Grali tutaj: Jerzy Matuszkiewicz , Andrzej Trzaskowski , Krzysztof Komeda , Andrzej Kurylewicz , Jan Ptaszyn Wróblewski , Andrzej Dąbrowski , Wojciech Karolak , Zbigniew Namysłowski , śpiewała Wanda Warska . Środowisko jazzowe wspierali: Jerzy Skarżyński , Leopold Tyrmand i bracia Fersterowie.

W latach 60. rozpoczęli koncerty w Piwnicy: Tomasz Stańko , Zbigniew Seifert , Janusz Muniak , Jan Jarczyk, Janusz Stefański. W latach 70. i 80.: " Beale Street Band ", " Playing Family " , Jarosław Śmietana , Krzysztof Ścierański , Andrzej Cudzich, Marek Bałata , Jazz Band Ball Orchestra i grupa Osjan .

Do tradycji tej powrócono w 1996 , organizując cykliczny Letni Festiwal Jazzowy w Piwnicy pod Baranami . W roku 2000 miał miejsce pierwszy zorganizowany przez Aleksandra Glondysa koncert Ellington po krakowsku, w którym utwory Duke`a Ellingtona aranżowali artyści Piwnicy: Grzegorz Turnau , Jan Kanty Pawluśkiewicz , Zbigniew Raj , Andrzej Zarycki . Od początku 2007 reaktywował się Jazz Club pod Baranami – Old Jazz Swinging Stars (grający w czwartki).

Środowisko Piwnicy

Rafał Jędrzejczyk, artysta Piwnicy, podczas występu na XXXVIII FMFT

Środowisko Piwnicy tworzyli też Bronisław Chromy , Krzysztof Penderecki , Andrzej Wajda , Jerzy Turowicz , Kazimierz Wiśniak , Dorota Terakowska , Leszek Wójtowicz , Anna Dymna , Jan Nowicki , Agnieszka Osiecka , Zbigniew Książek , Elżbieta Towarnicka , prof. Jerzy Vetulani .

Przyjaciele Piwnicy to między innymi Marian Eile , Sławomir Mrożek , Czesław Miłosz , prof. Andrzej Szczeklik .

Inni artyści mający w swojej historii "piwnicowy" epizod, to Konrad Materna , Wiesław Moczulski, Michał Kaniewski, Kazimierz Adamczyk , Andrzej Marchewka.

W godzinach południowych i popołudniowych środowisko kabaretu spotyka się w barze Vis-à-vis (obok Piwnicy).

Książki o Piwnicy

• Joanna Olczak-Ronikier , Piwnica pod Baranami, Wydawnictwo Tenten, Warszawa 1994, wznowienie Prószyński i S-ka 2002, ISBN 83-7337-267-9
• Joanna Olczak-Ronikier, Piotr, Wydawnictwo Literackie 1998, ISBN 83-08-02861-6
• Jolanta Drużyńska, Stanisław M. Jankowski, Kolacja z konfidentem. Piwnica pod Baranami w dokumentach Służby Bezpieczeństwa, Kraków 2006, koedycja: Przedsięwzięcie Galicja, ISBN 83-916048, Wydawnictwo Arkadiusz Wingert, ISBN 83-918940
• Wacław Krupiński, Głowy piwniczne, Wydawnictwo Literackie 2007, ISBN 978-83-08-04103-1
• Barbara Nawratowicz, Piwnica pod Baranami. Początki i rozwój (1956-1963), Petrus, 2010
• Janusz R. Kowalczyk, Wracając do moich Baranów, Wydawnictwo Trio , Warszawa 2012, ISBN 978-83-7436-291-7

Materiały filmowe o Piwnicy

Antoni Krauze nakręcił czteroczęściowy film "Piwnica pod Baranami Piotra Skrzyneckiego".

• Część I: Przychodzimy, odchodzimy (1956-1964)
• Część II: Grande Valse Brillante (1964-1976)
• Część III: Dezyderata (1976-1989)
• Część IV: Ta nasza młodość (1989-1996)

Wybrane najsłynniejsze pieśni śpiewane w Piwnicy pod Baranami

• "A rivederci" – wyk. Zbigniew Raj
• "Akt abolicji" – wyk. Zbigniew Raj
• "Ballada o cudownych narodzinach Bolesława Krzywoustego" – wyk. Ewa Demarczyk
• "Białe zeszyty" – wyk. Anna Szałapak
• "Betlejem Polskie" – wyk. Anna Szałapak
• "Całą noc padał śnieg" – wyk. Beata Rybotycka
• "Czarne anioły" – wyk. Ewa Demarczyk
• "Czas" – wyk. Beata Rybotycka , Grzegorz Turnau
• " Dezyderata " – wyk. zespół
• "Duet miłosny pchły i słonia" – wyk. Anna Szałapak, Zbigniew Preisner
• "Do polityka" – wyk. Anna Szałapak
• "Do przyjaciół gówniarzy (Kielce)" – wyk. Zbigniew Raj
• "Grajmy Panu" – wyk. Anna Szałapak
• "Grande valse brillante" – wyk. Ewa Demarczyk
• "Groszki i róże" – wyk. Ewa Demarczyk
• "Ja na rozbitej płynę łodzi" – wyk. Zbigniew Raj
• "Jaka szkoda" – wyk. Leszek Długosz
• "Jaki śmieszny" – wyk. Ewa Demarczyk
• "Jęczmienny łan" – wyk. Mieczysław Święcicki
• "Jurgowska karczma" – wyk. Leszek Długosz
• "Leokadia" – wyk. zespół
• "Karuzela z Madonnami" – wyk. Ewa Demarczyk
• "Kolęda dla nieobecnych" – wyk. Beata Rybotycka
• "Kolęda na koniec wieku" – wyk. Jacek Wójcicki
• "Kołysanka" – wyk. Anna Szałapak
• "Konie Apokalipsy" – wyk. Jacek Wójcicki
• "Marszałek Koniew" – wyk. Jacek Wójcicki
• "Matka Boska Częstochowska" – wyk. Ola Maurer
• "Moja litania" – wyk. Leszek Wójtowicz
• "Muszę coś zrobić..." – wyk. Dorota Ślęzak
• "Niech pan zajmie mi miejsce" – Zbigniew Raj
• "O groblach, na groblach" – wyk. Ola Maurer, B. Rybotocka, R. Jędrzejczyk
• "Pocałunki" – wyk. Tamara Kalinowska
• " Plac na Groblach " – wyk. Grzegorz Turnau
• "Przychodzimy, odchodzimy" – wyk. zespół
• "Samotność" – wyk. Ewa Demarczyk/ Mirosław Obłoński
• "Sekretarka" – wyk. Anna Szałapak
• "Skrzypek Hercowicz" – wyk. Ewa Demarczyk
• "Spanioletta" – wyk. zespół
• "Szewczyk" – wyk. Ola Maurer
• "Taki pejzaż" – wyk. Ewa Demarczyk
• "Ta nasza młodość" – wyk. Halina Wyrodek
• "Tarantula" – wyk. Ewa Wnukowa
• "To się nie zdarzy" – wyk. Anna Szałapak
• "Tomaszów" – wyk. Ewa Demarczyk
• "Ucisz serca" – wyk. Anna Szałapak
• "Walc" – wyk. Tamara Kalinowska
• " Wiersze Baczyńskiego " – wyk. Ewa Demarczyk
• "Wieśniacze życie" – wyk. zespół
• "Wszystko było tak dobrze" (Przyjemny nastrój) – wyk. zespół
• "Wszystko się jeszcze da odkręcić" – wyk. Rafał Jędrzejczyk
• "Zaklinanie, czarowanie" – wyk. Anna Szałapak
• "Zegarek" – wyk. Anna Szałapak

Linki zewnętrzne

• Strona zespołu
• Album fotografii Andrzeja Kobosa
• Letni festiwal jazzowy w Piwnicy pod Baranami
• Piwnica pod Baranami – to trwa już 50 lat
• Reaktywacja Jazz Klubu w Piwnicy