Polska w okresie rozbicia dzielnicowego
.png&filetimestamp=20071116004144)
.png&filetimestamp=20081026114028)
Rozbicie dzielnicowe (inaczej rozdrobnienie feudalne ) − okres w historii Polski trwający umownie od 1138 roku do koronacji Władysława Łokietka w roku 1320 . Cechą charakterystyczną tego okresu jest postępujące rozdrobienie państwa polskiego na coraz mniejsze, w znacznej mierze niezależne, władztwa terytorialne. Proces ten był związany z rozradzaniem się dynastii Piastów, której każdy członek, zgodnie z polskim prawem zwyczajowym, miał prawo do posiadania części ojcowizny. Podobne procesy zachodziły w dziejach państwa piastowskiego już wcześniej, jednak zwykle udawało się je w miarę szybko zahamować.
Długi okres trwania rozbicia dzielnicowego przyczynił się do rozbudzenia partykularyzmów regionalnych, wzrostu znaczenia możnowładztwa oraz wyższego duchowieństwa. Brak silnego środka decyzyjnego potrafiącego skupić w swych rękach siły całego królestwa, a także częsty brak współpracy między poszczególnymi książętami przyczynił się do osłabienia państwa, a co za tym idzie, nie tylko zahamowania wszelkich ambicji ekspansjonistycznych, lecz także utraty dużej części terytorium. W okresie rozbicia dzielnicowego usamodzielniły się księstwa pomorskie (zachodnie uległo wpływom margrabiów brandenburskich, a gdańskie w XIV stuleciu zostało włączone do państwa krzyżackiego), Brandenburgia zajęła ziemię lubuską, a księstwa śląskie w dużej mierze wpadły w krąg zależności od królestwa czeskiego.
Spis treści |
[ edytuj ] Geneza
Na mocy ustawy sukcesyjnej Bolesława III Krzywoustego Księstwo Polskie zostało podzielone na dzielnice. Seniorem sprawującym władzę zwierzchnią został najstarszy syn Władysław II Wygnaniec , który otrzymał także Śląsk i ziemią lubuską . Mazowsze przypadło Bolesławowi IV Kędzierzawemu , a zachodnia Wielkopolska Mieszkowi III Staremu . Po śmierci Krzywoustego ziemię sandomierską wydzielono Henrykowi Sandomierskiemu , a wdowie Salomei jako oprawę wdowią ziemię łęczycko-sieradzką.
Książę senior miał sprawować władzę w dzielnicy senioralnej , w skład której wchodziła ziemia krakowska , ziemia sandomierska, ziemia kaliska , ziemia łęczycko-sieradzka i Pomorze Gdańskie (ciągnący się południkowo na osi Kraków – Kalisz – Gniezno – Gdańsk pas ziem , który łączył pozostałe dzielnice).
[ edytuj ] Początek rozbicia
Po śmierci Salomei Władysław II zwany Wygnańcem zajął jej dzielnicę wbrew woli braci. W wyniku wojny między nim i jego braćmi, Władysław II uciekł z kraju w 1146 roku i udał się do Niemiec prosić o pomoc cesarza. Dzielnicę senioralną objął Bolesław Kędzierzawy - w ten sposób to on stał się seniorem. Bolesław nie potrafił utrzymać suwerenności państwa i w wyniku wyprawy cesarskiej w 1157 roku musiał złożyć hołd cesarzowi Fryderykowi Barbarossie . Oddał państwo w lenno oraz zgodził się, aby po śmierci Władysława II Wygnańca jego synowie ( Bolesław Wysoki , Mieszko Plątonogi ) mogli powrócić do jego dzielnicy dziedzicznej - Śląska.
W roku 1173 , po śmierci Bolesława Kędzierzawego, jego rolę jako seniora, księcia oraz pana Krakowa przejął trzeci syn Bolesława Krzywoustego - Mieszko Stary. Po czterech latach ponownie doszło do walki o tron. Mieszko został wygnany, a Kraków opanowany przez najmłodszego z braci, pogrobowca Bolesława III Krzywoustego : Kazimierza II Sprawiedliwego , co oznaczało złamanie zasady senioratu (władza zwierzchnia dla najstarszego z rodu). Kazimierz, w przeciwieństwie do Mieszka, nie próbował przeciwstawiać się możnowładztwu i Kościołowi.
Po śmierci Kazimierza w Krakowie rządził jego syn Leszek Biały . Wraz z jego śmiercią w Gąsawie w 1227 roku ostatecznie zanikła władza centralna ( pryncypat ). Stopniowo postępowało rozdrobnienie ziem Polski, powiązane z umacnianiem się separatyzmu księstw dzielnicowych. Nie istniały żadne ponaddzielnicowe urzędy ani prawa. Około połowy XIII wieku Polska składała się z kilkunastu księstw, bez żadnej władzy centralnej. Okres dzielnicowy był okresem walk wewnętrznych pomiędzy rywalizującymi książętami - o władzę i o terytorium.
[ edytuj ] Krótka charakterystyka okresu
W tym okresie kraj znalazł się w obliczu silnych zagrożeń zewnętrznych, rozbicie oznaczało osłabienie militarne. Wzmógł się napór książąt i margrabiów niemieckich na ziemie zachodnie oraz czeskich na Śląsk . Pomorze Zachodnie i Wielkopolska znalazły się w strefie ekspansji Marchii Brandenburskiej .
Okres dzielnicowy mimo wszystko był czasem intensywnego rozwoju gospodarczego i istotnych przemian społecznych. W rolnictwie upowszechnił się system trójpolówki , używanie ugoru jako pastwiska . Zaczęto używać nowocześniejszych narzędzi rolniczych . Stworzono immunitety - zwolnienia dóbr od danin i posług, co zmieniało sytuację wolnych chłopów. Lokowano miasta na prawie niemieckim , skodyfikowano także inne normy osadnicze (prawo polskie, średzkie). Wykształciły się samorządy wiejskie oraz ogólny zbiór reguł feudalnych.
Rozbicie dzielnicowe było charakterystyczne dla przemian ustroju feudalnego . Dochodziło do niego w poszczególnych krajach w różnych okresach ze względu na zróżnicowanie w przebiegu procesów zmian społeczno-ekonomicznych.
Mimo podziałów dzielnicowych nie uległo zatarciu poczucie jedności w społeczności polskiej. Pojęcie narodowości polskiej - gens polonica - pojawia się u autorów miejscowych i obcych. Jedność tę wzmacniała jedność organizacji kościelnej [1] . Funkcjonowało również w czasie rozbicia określenie Regnum Poloniae.
[ edytuj ] Książęta i królowie polscy w okresie rozbicia dzielnicowego
 |
| Historia Polski Chronologia |
| do 1138 |
| 1138–1320 |
| 1320–1386 |
| 1386–1492 |
| 1492–1572 |
| 1572–1697 |
| 1697–1795 |
| 1795–1831 |
| 1831–1914 |
| 1914–1918 |
| 1918–1939 |
| 1939–1945 |
| 1944–1989 |
| od 1989 |
| Kalendarium |
| Portal: Historia |
Niżej wymienieni książęta sięgnęli po władzę w Krakowie. Od 1138 roku do 1227 tron w Krakowie był związany z władzą zwierzchnią w Polsce.
[ edytuj ] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Panorama dziejów Polski, Warszawa 1983, str.35., ISBN 83-223-1969-X
- ↑ Przemysł II koronował się na króla Polski w 1295 , ale w skład ziem, którymi zarządzał wchodziły: Wielkopolska i Pomorze Gdańskie , w tym czasie bowiem księciem krakowskim był Wacław II (stąd 1291 - 1305 , bez przerywania okresu panowania), który koronował się na króla Polski w 1300 r.
| Tworzy się nowa lewica z Kwaśniewskim i Palikotem? | ||
B. prezydent Aleksander Kwaśniewski, b. premierzy: Włodzimierz Cimoszewicz i Józef Oleksy, prezydencki minister Tomasz Nałęcz, a także Janusz Palikot debatowali w piątek o przyszłości Polski i UE. Spotkanie odbyło się w siedzibie fundacji Kwaśniewskiego.
|
||
| We Włoszech znów śnieg. I znów kraj stoi na głowie | ||
Potężne śnieżyce nawiedziły w piątek północne i środkowe Włochy. Najmniejsze opady śniegu - mimo alarmujących prognoz - wystąpiły w Rzymie, gdzie poczyniono największe przygotowania na atak zimy, zamknięto szkoły i urzędy.
|
||
| Niemcy też nie chcą ACTA. Protesty na ulicach | ||
Protesty przeciwko ACTA obejmą dziś (sobota) także Niemcy. Przeciwnicy porozumienia wyjdą na ulice, mimo decyzji niemieckiego rządu, który wczoraj ogłosił, że kontrowersyjnej umowy na razie nie podpisze.
|
||
| Holandia: Protest Polaków | ||
Na portalu związków zawodowych Polaków mieszkających w Holandii (PZZH) jest możliwość podpisania petycji przeciwko dyskryminowaniu imigrantów, także z Polski, przez portal antyimigracyjnej holenderskiej Partii na rzecz Wolności (PVV).
|
||
| "Emocje wokół ACTA będą wygasać, premier miał dobrą intuicję" | ||
Minister kultury Bogdan Zdrojewski uważa, że emocje wokół ACTA "powoli mogą w Polsce wygasać". Według niego publikacja w internecie dokumentów dotyczących tej sprawy jeszcze się nie zakończyła. Została końcówka - powiedział.
|
