Portal:Szwecja
Szwecja w polskojęzycznej Wikipedii
My, Szwedzi, jesteśmy chyba tacy zahartowani i twardzi dzięki surowym warunkom naturalnym, w których żyjemy. Co jeszcze? Opanowanie i chłód emocjonalny; rzadko kiedy tracimy głowę i wpadamy w panikę. Jesteśmy rozsądnym narodem, który rzadko kieruje się emocjami. Bent Hamer
Szwecja , Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej , zaliczane do państw skandynawskich . Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995. Graniczy z Norwegią i Finlandią.
Portal dla wszystkich zainteresowanych Szwecją . oraz rozwojem dotyczących jej haseł na polskojęzycznej Wikipedii.
Czy wiesz...
…do jakiego odbiorcy adresowany jest szwedzki program radiowy Klartext ?
...jak liczna jest szwedzkojęzyczna mniejszość w Finlandii ?
…dlaczego Mars „poległ” po dwudniowej bitwie ?
… ile szwedzkich filmów otrzymało Oscara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego i kto był ich reżyserem ?
…na ilu aktach prawnych opiera się konstytucja Szwecji ?
… kto został pierwszym szwedzkim koszykarzem, który zagrał w meczu NBA?
…o czym traktowała pierwsza lapońska książka napisana w języku lule ?
… jaki jest największy budynek na świecie o krztałcie kulistym?
Warto odwiedzić
Muzeum Armii w Sztokholmie ( szw . Armémuseum) – muzeum wojskowe z siedzibą w Sztokholmie w Szwecji w dzielnicy Östermalm .
Muzeum poświęcone historii wojskowości zostało ponownie otwarte w roku 2002 po długiej przerwie, uzyskując w 2005 roku tytuł najlepszego muzeum w Sztokholmie. Mieści się ono w budynku arsenału . W muzeum na ekspozycji można zobaczyć m.in. trofea wojenne i flagi zdobyte w czasie wojen w XVII-XVIII wieku, umundurowanie, broń i pojazdy, a także egzemplarz Enigmy .
Polityka
Parlament i monarchia
Riksdag ( szw. Sveriges Riksdag) – jednoizbowy parlament królestwa Szwecji . Liczy 349 posłów , wybieranych na czteroletnią kadencję (do 1994 roku, kadencja riksdagu trwała 3 lata).
Po raz pierwszy Riksdag zebrał się w 1435 roku w Arboga jako nieformalny zjazd szlachty szwedzkiej. Dopiero w 1527 uzyskał kształt formalny, kiedy to król Szwecji Gustaw I Waza wprowadził do parlamentu przedstawicieli czterech stanów królestwa: duchowieństwo, szlachtę, mieszczaństwo i chłopów. Parlament stanowy nosi w historiografii szwedzkiej nazwę Ståndsriksdagen . System ten utrzymał się do 1866, kiedy to zniesiono segregację stanową, a Riksdag przekształcił się w parlament dwuizbowy. Od roku 1969 Riksdag jest parlamentem jednoizbowym.
Król . Kompetencje króla od 1975 roku zostały ograniczone jedynie do funkcji reprezentacyjnej. Król nie ma prawa inicjatywy ustawodawczej, nie mianuje premiera, nie jest nawet naczelnym dowódcą sił zbrojnych. Karol XVI Gustaw, tak jak wielu Szwedów był przeciwny zmianie prawa sukcesyjnego. Chciał żeby jego syn, Karol Filip zasiadł po nim na tronie. Parlament przegłosował ustawę w 1979 roku i weszła ona w życie 1 stycznia 1980. Przez siedem miesięcy swego życia książę Karol Filip był następcą tronu, lecz z powodu zmiany prawa, pierwsza w linii sukcesji została najstarsza córka Karola XVI Gustawa – Wiktoria .
Król pełni bardzo ważną rolę w promowaniu swego kraju poza jego granicami. Karol XVI Gustaw wręcza Nagrodę Nobla we wszystkich dziedzinach (oprócz Pokojowej, którą wręcza król Norwegii). Karol XVI Gustaw jest spokrewniony ze wszystkimi obecnie panującymi monarchami w Europie.
Historia
Pierwsi ludzie zamieszkujący obszar dzisiejszej Szwecji tworzyli plemiona koczownicze zajmujące się łowiectwem. Najstarsze ślady osad rybackich liczących 7000 lat znaleziono w Skanii. Rolnictwo pojawiło się około 3000 lat p.n.e. Dowody na to pozostawił zwyczaj chowania zmarłych razem z przedmiotami codziennego użytku. Szczególne znaczenie w ówczesnym okresie miała broń która była chowana wraz ze zmarłym. Jakość jej wykonania wskazuje na status społeczny zmarłego.
Południowe obszary współczesnej Szwecji ( Skania ) były częścią praojczyzny Germanów . W średniowieczu północna i środkowa część kraju została zasiedlona przez plemiona północnogermańskich Normanów . W IXXI wieku tutejsi wikingowie brali udział w wyprawach łupieżczych, głównie na Ruś i Bizancjum . Równoczesne tworzenie się państwa szwedzkiego i jego chrystianizacja w XI wieku. W XII–XIII wieku podbój Finlandii przez Szwedów . Od 1397 unia kalmarska z Danią i Norwegią .
Kultura i sztuka
Roxette – szwedzki duet reprezentujący nurt muzyki pop i rock. W jego skład wchodzą Per Gessle (gitara, wokal) oraz Marie Fredriksson (wokal). Jest to jeden z najpopularniejszych zespołów muzycznych lat 80., 90. XX wieku oraz początku XXI wieku Roxette ma na koncie ponad 50 milionów sprzedanych albumów i ok. 15 milionów singli; najpopularniejszy utwór – It Must Have Been Love – według szacunków w stacjach radiowych samych Stanów Zjednoczonych w latach 1990–2005 został odtworzony ok. 4 miliony razy.
Geografia
Kebnekaise – szczyt w Górach Skandynawskich , w północnej Szwecji . Południowy wierzchołek (Sydtopen) jest najwyższym szczytem Szwecji . Wierzchołek pokryty jest czapą lodową o grubości kilkudziesięciu metrów, która topiąc się latem i rosnąc zimą sprawia, że wysokość szczytu waha się w granicach kilkunastu metrów (2111-2123 m n.p.m.). Jest to najwyższy punkt w Europie położony za kołem podbiegunowym . Wznosi się na ok. 90 km na zachód od Kiruny .
Miasta
Malmö ( duń. Malmø) – miasto i port położone w południowej Szwecji na półwyspie Skania ( szw. Skåne) nad Sundem , ośrodek administracyjny regionu Skåne, utworzonego w 1997 roku w wyniku połączenia regionów Malmöhus oraz Kristianstad (przed reformą administracyjną było stolicą regionu Malmöhus).
Pierwsza nazwa Malmö brzmiała Malmhaug, co znaczy "kopiec piasku".
Często określa się Sztokholm "głową", a Göteborg "sercem" Szwecji, o tyle Malmö uchodzi za brzuch tego kraju, ponieważ leży w południowej prowincji Skania , położonej nad morzem.
Pierwsza wzmianka o tej miejscowości pochodzi z 1116 r., prawa miejskie nabyło w 1353 roku. W 1394 miasto zostało zdobyte i splądrowane przez korsarzy. Między XIV a XVI w. Malmö było jednym z najważniejszych miast handlowych w tej części Morza Bałtyckiego , do 1658 r. należało do Danii .
Wybrany artykuł
Sztokholmki dworzec centralny jest największym dworcem kolejowym w Skandynawii obsługując dziennie ok. 200 tys. pasażerów. Razem z T-Centralen , główną stacją sztokholmskiego metra stanowi dworzec centralny największe centrum podróży Skandynawii, obsługując dziennie ok. 450 000 pasażerów. Jest położony jest w samym centrum miasta – w dzielnicy Norrmalm.
Biografie
Astrid Lindgren (ur. 14 listopada 1907 w Vimmerby , zm. 28 stycznia 2002 w Sztokholmie ) – szwedzka autorka literatury dziecięcej .
Urodzona w rodzinie zamożnego chłopa, Samuela Augusta Ericssona i Hanny z domu Jonsson, dorastała w gospodarstwie Näs na skraju Vimmerby w Smalandii , razem z trójką rodzeństwa i rodzicami. Była drugim w kolejności dzieckiem. Naukę szkolną rozpoczęła w wieku 7 lat; gdy miała 13 lat, jedno z jej wypracowań ukazało się w "Gazecie Vimmerby". W wieku 16 lat zdała egzamin końcowy w gimnazjum z celującą oceną ze szwedzkiego. Rok później zaproponowano jej pracę w "Gazecie Vimmerby"; była korektorką oraz pisała krótkie notki i reportaże.
Artykuł na medal 
Pierwsze przypisywane literaturze szwedzkojęzycznej teksty o charakterze literackim związane są z datowaną na XI wiek kulturą kamieni runicznych . Po wprowadzeniu chrześcijaństwa literatura ta, choć z pewnym opóźnieniem, rozwijała się w rytm europejskich przemian kulturowych. Najwybitniejszym przedstawicielem średniowiecza była tworząca pisma mistyczne katolicka współpatronka Europy, św. Brygida Szwedzka . Następnym momentem, gdy na gruncie literatury szwedzkiej pojawiły się osobowości o formacie ogólnoeuropejskim, było oświecenie .
Dobry artykuł 
Gramatyka języka szwedzkiego wywodzi się w bezpośredniej linii z języka staronordyjskiego , jednak w porównaniu z nim o wiele mniejszą rolę pełni fleksja , a syntetyczny przodek nabiera powoli cech języka analitycznego . Gramatyka szwedzka, należąc do gramatyk języków germańskich , jest podobna do systemów gramatycznych innych języków germańskich zarówno pod względem morfologicznym , jak i syntaktycznym .
Zabytki
Kamienie runiczne w Uppsali występują głównie na terenie katedry oraz na terenie parku uniwersyteckiego . Pojedyncze obiekty można znaleźć także w należących do Uppsali Bälinge, Gamla Uppsala , Vaksala, Vedyxa oraz Viksta.
Kamienie te pochodzą z XI wieku i trafiły na teren katedry i parku głównie w wyniku tego, że Uppsala była jednym z najważniejszych centrów politycznych, religijnych, kulturowych i naukowych Szwecji. Wiele kamieni trafiło na teren katedry w wyniku tendencji do umieszczania ich w chrześcijańskich budowlach sakralnych, jaka miała miejsce po zakończeniu czasów kamieni runicznych.
Sport
Męska reprezentacja Szwecji w hokeju na lodzie – jedna z najbardziej utytułowanych reprezentacji narodowych na świecie. W rankingu IIHF obecnie zajmuje trzecią pozycję. Na turnieju olimpijskim w Turynie w 2006 Szwedzi zdobyli złoty medal po wygranej w finale z Finami 3-2. Szwedzi w ostatnich pięciu latach zdobyli 5 medali w Mistrzostwach Świata . Szwecja ma ogółem 65 613 oficjalnie zarejestrowanych hokeistów.
Kuchnia
Semla – ciastko z bułki pszennej wypełnione słodkim nadzieniem. W Szwecji jest to tradycyjny deser spożywany w tłusty wtorek (szw. fettisdag), czyli ostatni dzień karnawału. Tradycyjnie semlę serwuje się w głębokim talerzu, zamoczoną w gorącym mleku i przyozdobioną laską cynamonu . Tak podana semla nazywa się hetvägg. Najczęściej jednak semlę podaje się na zwykłym talerzyku, jak każde inne podobne ciastko.
Folklor
Pokaz tradycyjnych tańców w strojach ludowych podczas święta Midsommar.
Szwecja w siostrzanych projektach
| Szwecja w Wikinews | Szwecja Wikicommons | Szwecja w Wikicytatach | Szwecja w Wikisłowniku |
 |
 |
 |
 |
Inne portale tematyczne na polskojęzycznej Wikipedii
 |
Czym są portale i wikiprojekty ?
|
|
||||||||
| Walka na noże w amerykańskiej kampanii prezydenckiej | ||
Zaostrza się kampania prezydencka w USA, pełna wzajemnych oskarżeń i ataków personalnych. Prezydent Barack Obama określa swego republikańskiego oponenta Mitta Romney'a mianem bezlitosnego kapitalisty, Romney natomiast oskarża go o powiększenie długu publicznego.
|
||
| Największe organizacje lekarzy powołały sztab kryzysowy | ||
Najważniejsze organizacje lekarskie w Polsce powołały sztab kryzysowy. Wezwał on medyków i świadczeniodawców do niepodpisywania umów z NFZ na wystawianie recept refundowanych.
|
||
| Nowy wiersz Grassa, tym razem na temat Grecji | ||
W niecałe dwa miesiące po opublikowaniu krytykującego Izrael wiersza niemiecki laureat literackiej nagrody Nobla Guenter Grass ponownie wdał się w poetycką polemikę na aktualny polityczny temat - tym razem postępowania UE wobec pogrążonej w kryzysie Grecji.
|
||
| Odwrócenie trendów? PO już nie traci | ||
Platforma Obywatelska zyskuje na poparciu, PiS traci. Różnica między tymi partiami wynosi 10 procent - takie są wyniki najnowszego sondażu telefonicznego TNS Polska dla programu Forum w Telewizji Polskiej.
|
||
| Kombatanci upokorzeni na granicy? PiS interweniuje | ||
Klub Parlamentarny PiS domaga się od premiera reakcji na potraktowanie kombatantów na granicy polsko-białoruskiej. Weterani, którzy jechali do Polski na zjazd łagierników-żołnierzy AK, zostali - według PiS - upokorzeni przez polską Straż Graniczną.
|
