Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze

Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze – organ wymiaru sprawiedliwości powołany po II wojnie światowej w celu osądzenia nazistowskich zbrodniarzy wojennych. Procedował od 20 listopada 1945 do ogłoszenia wyroku w dniu 1 października 1946 .

Sala rozpraw podczas procesu norymberskiego

Przygotowania i charakter

Proces poprzedzony był gromadzeniem materiału dowodowego. Konieczne było także ujęcie wszystkich, pozostających przy życiu, nazistowskich zbrodniarzy wojennych. Do czasu rozpoczęcia procesu, aresztowani zostali umieszczeni w Luksemburgu , w miejscowości Bad Mondorf , w pokojach Grand-Hotelu (miejsce internowania było utajnione przed opinią publiczną). Prowadzono wówczas dochodzenie wstępne oraz przesłuchania aresztowanych.

Proces norymberski był legalny, oparty na prawie narodów, choć prowadzony zgodnie z procedurą anglosaską. Początkowo przedstawiciele "zwycięskich" mocarstw nie potrafili zgodzić się nie tylko co do charakteru procesu, ale generalnie odnośnie jego celowości. Związek Radziecki chciał procesu oraz surowego ukarania sprawców. Francja i Wielka Brytania były niechętnie procesowi i wysunęły nawet tzw. "Plan Napoleona", w myśl którego zbrodniarze mieli być wygnani na samotną wyspę (tak jak w przeszłości Napoleon Bonaparte ). Z kolei Stany Zjednoczone opowiadały się za prowadzeniem procesu. Wspólne stanowisko pomógł wypracować sędzia amerykańskiego Sądu Najwyższego, Robert Houghwout Jackson , który podjął się misji zleconej przez prezydenta USA Harry'ego Trumana . Ostateczne decyzje podjęto na konferencji w Londynie, trwającej od 26 czerwca 1945. Pomimo początkowej rozbieżności zdań, ustalono że przedmiotem procesu będą naruszenia aktów prawa międzynarodowego, które zostały wyraźnie określone w statucie trybunału.

Na miejsce procesu wybrano niemieckie miasto Norymberga . Na gmach wyznaczono Pałac Sprawiedliwości, który nie został uszkodzony podczas wojny.

Skład Trybunału

Zgodnie z postanowieniami konferencji poczdamskiej członkami trybunału byli przedstawiciele "Czterech Mocarstw" (koalicji zwycięzców w II wojnie światowej ), wydelegowani przez Sądy Najwyższe krajów reprezentantów. Podstawą prawną było przeniesienie suwerennych praw Niemiec na mocarstwa - strony aktu bezwarunkowej kapitulacji z 8/9 maja 1945 i w konsekwencji zgoda na jednostronne określenie warunków pokoju przez mocarstwa - sygnatariuszy aktu bezwarunkowej kapitulacji III Rzeszy .

Geoffrey Lawrence - przewodniczący składu sędziowskiego

Robert H. Jackson - główny oskarżyciel

Sędziowie

1. Geoffrey Lawrence - przewodniczący ( Wielka Brytania )
2. William Birkett - sędzia zapasowy
3. Francis Biddle ( Stany Zjednoczone )
4. John Parker - sędzia zapasowy
5. Henri Donnedieu de Vabres ( Francja )
6. Robert Falco - sędzia zapasowy
7. Iona Nikitczenko ( Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich )
8. Aleksander Wołczkow - sędzia zapasowy

Oskarżyciele

• Stany Zjednoczone :
  • Robert Houghwout Jackson - główny oskarżyciel
  • Thomas Dodd - kierownik zespołu oskarżycieli
  • Sidney Alderman , Telford Taylor , John Harlan Amen , Ralph Albrecht
  • Młodsi oskarżyciele: William Baldwin, Smith Brookhart, Warren Farr, Hartey Murray, Samuel Harris, Drexel Sprecher, Whitnay Harris, Thomas Lambert, Bernard Meltzer, Robert Kempner, Walter Brudno

• Francja :
  • August Champetier de Ribes - główny oskarżyciel
  • Zastępcy głównego oskarżyciela: Charles Dubost , Edgar Faure
  • Młodsi oskarżyciele (kierownicy działów): Pierre Mounier, Charles Gerthoffer, Jean Leyris, Alfred Costle-Floret
  • Młodsi oskarżyciele: Henri Delpech, Constantin Quatre, Serge Fuster, Jacques Herzog, Jean-Jacques Lanoire, Henri Monneray

• Wielka Brytania :
  • sir Hartley Shawcross - główny oskarżyciel
  • sir David Maxwell-Fyfe
  • G.D.Roberts - kierownik zespołu oskarżycieli
  • Młodsi oskarżyciele: J.M.G. Griffith-Jones, H.J. Phillmore, F. Elwyn Jones, I. Harcourt-Barrington

• Związek Radziecki :
  • Roman Rudenko - główny oskarżyciel
  • J.W. Pokrowski - zastępca głównego oskarżyciela
  • Młodsi oskarżyciele: M.J.Raginski, L.R.Szenin, N.D.Zoria, L.N.Smirnof, D.S.Kariew, F.G.Dienisow, I.A.Ozol, W.W.Kuchin

Na podstawie materiału źródłowego:)

Świadkowie i materiał dowodowy

Podano tylko niektórych najbardziej zapamiętanych przez historię świadków i najważniejsze materiały dowodowe:

• Zaprzysiężone zeznanie niemieckiego inżyniera Hermanna Friedrich Graebe (19.06.1900-17.04.1986) opisujące masowe rozstrzeliwanie Żydów z Dubna na Ukrainie. Świadek po wojnie za ratowanie Żydów odznaczony tytułem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata
• zeznanie Rudolfa Hößa , komendanta obozu Auschwitz-Birkenau (skazanego wyrokiem z 7 kwietnia 1947 roku przez Najwyższy Trybunał Narodowy w Warszawie na karę śmierci, wyrok wykonano)
• Dziennik służbowy oskarżonego dra Hansa Franka , obejmujący wówczas 38 tomów (po wojnie w wyniku podzielenia nieoprawionego skoroszytu na 2 części oraz uzupełnienia o odnalezione materiały w Krakowie, rozszerzony do 40 tomów lub 11367 stron, w tym 10 774 strony właściwego tekstu oraz 593 strony skorowidzów), w którym oskarżony pedantycznie wyszczególnił swoją działalność w Generalnym Gubernatorstwie .
• Film dokumentalny tzw. " Dokument nr 2430-PS " z obozów koncentracyjnych Buchenwald, Dachau i Bergen-Belsen przedstawiający między innymi widok nagich trupów spychanych przez buldożery do masowego grobu. Film ten wywołał szok na sali i był punktem zwrotnym w procesie.

Wyroki, oskarżeni i ich obrońcy

Ława oskarżonych w Norymberdze. Od lewej w pierwszym rzędzie: Göring, Hess, Ribbentrop, Keitel, w drugim rzędzie: Dönitz, Raeder, Schirach, Sauckel

Główni oskarżeni podczas procesu

Kara śmierci

1. Alfred Jodl - prof. Franz Exner
2. Alfred Rosenberg - dr Alfred Thoma
3. Arthur Seyss-Inquart - dr Gustav Steinbauer
4. Ernst Kaltenbrunner - dr Kurt Kauffmann
5. Fritz Sauckel - dr Robert Servatius
6. Hans Frank - dr Alfred Seidl
7. Hermann Göring - dr Otto Stahmer
8. Joachim von Ribbentrop - dr Gunter von Rohrscheidt
9. Julius Streicher - dr Hans Marx
10. Martin Bormann - dr Friedrich Bergold
11. Wilhelm Frick - dr Otto Pannenbecker
12. Wilhelm Keitel - dr Fritz Sauter

Wszyscy, z wyjątkiem Göringa i Bormanna, zostali powieszeni 16 października 1946

Kara dożywotniego więzienia

13. Erich Raeder - dr Walter Siemers

14. Rudolf Hess - -

15. Walter Funk - dr Fritz Sauter

Kara 20 lat więzienia

16. Albert Speer - dr Hans Flachsner

17. Baldur von Schirach - dr Fritz Sauter

Kara 15 lat więzienia

18. Konstantin von Neurath - Otto von Ludinghausen

Kara 10 lat więzienia

19. Karl Dönitz - Otto Kranzbuhler

Uniewinnienie

20. Franz von Papen - dr Egon Kubuschok

21. Hans Fritzsche - dr Heinz Fritz

22. Hjalmar Schacht - dr Rudolf Dix

Nieosądzeni

23. Robert Ley - popełnił samobójstwo w celi 25 października 1945

24. Gustav Krupp von Bohlen und Halbach - nie był sądzony ze względu na stan zdrowia

Trybunał uznał cztery organizacje powołane przez Hitlera ( NSDAP , SS , SD i Gestapo ) za przestępcze.

Prócz głównego procesu czołowych nazistów, toczyły się również mniejsze procesy pozostałych liderów zbrodni, m.in. grup operacyjnych ( Einsatzgruppen ).

Statystyka procesu

1. Okres trwania - 10 miesięcy i 10 dni (218 pełnych dni roboczych)
2. Sesje jawne - 403
3. Sędziowie - 4
4. Oskarżyciele - 4
5. Dokumenty oskarżycieli - 2630
6. Obrońcy - 27
7. Asystenci - 54
8. Sekretarki - 67
9. Dokumenty obrońców - 2700
10. Zeznania świadków - 240
11. Protokół stenograficzny - ponad 4.000.000 słów spisanych na 16.000 stron
12. Papier zużyty do powielenia dokumentów na użytek sądu, obrony, prasy itd. - 5.000.000 arkuszy
13. Fotokopie dokumentów w specjalnie zainstalowanym laboratorium fotograficznym - 780.000
14. Tłumaczenia (symultaniczne) - 4 języki: angielski , niemiecki , rosyjski , francuski
15. Nagrywany, płyty gramofonowe - 7000, taśmy magnetofonowe - 27 000 m
16. Filmowany w całości, taśmy filmowe - ?

Udział Polski

Delegacja polska na proces przed MTW obejmowała cztery osoby tj.: Tadeusz Cyprian , Stefan Kurowski , Stanisław Piotrowski i Jerzy Sawicki . Koordynatorami do poszczególnych spraw byli także Aleksander Bramson , Manfred Lachs , Marian Muszkat , Jan Sehn , Mieczysław Szerer oraz Henryk Świątkowski .

Dokonali oni sporządzenia tzw. polskiego aktu oskarżenia, obejmującego ponad 100 stron i zawierającego najważniejsze fakty i dokumenty dotyczące zbrodni hitlerowskich w Polsce i polityce okupanta wobec narodu polskiego. Zgromadzony materiał dowodowy w postaci aktu oskarżenia pozwolił na sprecyzowanie zarzutów oskarżonym oraz na znaczne rozszerzenie problematyki polskiej w czasie postępowania dowodowego przed Trybunałem. Jednakże polska delegacja nie mogła brać formalnego udziału w pracach Trybunału, gdyż umowa londyńska z 8 VIII 1945 r. (zob. wiki źródła), przewidywała udział w procesie jedynie przedstawicieli czterech mocarstw, które występowały w imieniu wszystkich narodów.

Jedynym polskim świadkiem zeznającym w procesie była Seweryna Szmaglewska .

Bibliografia

• J. Heydecker, J. Leeb: Trzecia Rzesza w świetle Norymbergi. Bilans tysiąca lat. Warszawa 1979.

Filmografia

• Proces norymberski zobrazowano w filmie niemieckim Speer and Hitler: Devil's architect ( Architekt diabła ) o Albercie Speerze
• W Polsce powstała inscenizacja procesu w Norymberdze, zatytułowana Epilog norymberski , zrealizowana w formie fabularyzowanego filmu dokumentalnego w reżyserii Jerzego Antczaka (1970).

Zobacz też

• Procesy norymberskie
• Międzynarodowy Trybunał Wojskowy dla Dalekiego Wschodu
• Pozytywizm prawniczy
• Raport Stroopa

Linki zewnętrzne

• Dokumenty procesów norymberskich - wersja elektroniczna w języku angielskim
• Dokumentacja spraw członków Einsatzgruppen ( en. )