Rock progresywny

Zespół Yes - przedstawiciele rocka progresywnego

Rock progresywny lub prog rock ( ang. progressive rock) – styl muzyki rockowej wywodzący się z rocka psychodelicznego . Gatunek ten powstał w końcu lat 60. XX w. , osiągnąwszy największą popularność w pierwszej połowie lat 70. Rock progresywny został wyparty z estrad poprzez falę punk rocka , by powrócić pod postacią rocka neoprogresywnego .

Podstawowym założeniem i ambicją rocka progresywnego było podniesienie muzyki rockowej na wyższy poziom artystyczny. Bardzo często utwory progresywnego rocka są bardzo złożone i wyrafinowane, a wykonanie cechuje się wirtuozerią.

Definicja progresywnego rocka jest bardzo trudna, ze względu na wielkie zróżnicowanie stylów. Najprostszą, humorystyczną definicją, choć niewiele mówiącą osobom nieobeznanym z gatunkiem jest: "Rock progresywny to wszystko, co brzmi jak rock progresywny".

Cechy rocka progresywnego

• Zerwanie z tradycją trzyminutowych piosenek na rzecz długich, często dwudziestominutowych lub dłuższych utworów, składających się z rozbudowanego intro i cody , często wieloczęściowych i opartych na schemacie suity lub sonaty , lub innej cyklicznej formy muzycznej .
• Skomplikowane i zmieniające się w czasie schematy rytmiczne i harmoniczne.
• Muzyka instrumentalna lub wokalno-instrumentalna, zwykle o typowo rockowym brzmieniu. Teksty na ogół skomplikowane, o treści filozoficznej, religijnej, mistycznej, fantazyjnej.
• Używanie typowych elektrycznych instrumentów rockowych, wzbogaconych o instrumenty elektroniczne (początkowo elektroniczne brzmienie było synonimem progresywności) oraz klasyczne instrumenty akustyczne.
• Wyraźne wpływy muzyki klasycznej w postaci cytatów, lecz najczęściej jako adaptacje (rockowe aranżacje) utworów klasycznej lub współczesnej muzyki poważnej.
• Wirtuozeria wykonania. Muzycy grający progresywnego rocka posiadali często gruntowne wykształcenie klasyczne ( Rick Wakeman , Keith Emerson , Irmin Schmidt , Holger Czukay , Józef Skrzek , Jordan Rudess , John Petrucci ) lub byli samoukami ( Jimmy Page , Steve Howe , Chris Squire , Mike Oldfield , Apostolis Anthimos , Jerzy Piotrowski ).

Albumy nagrywane przez artystów i zespoły progresywnego rocka często mają charakter albumów programowych ( ang. concept album zobacz: utwór programowy ), gdzie cała płyta tak w sensie stylistyki muzycznej, jak i w sferze tekstowej podporządkowana jest jakiejś naczelnej idei. Może to być epicka opowieść ( Thick as a Brick grupy Jethro Tull , czy Nude grupy Camel ), rozważania dotyczące pewnych aspektów życia ( The Dark Side of the Moon grupy Pink Floyd ), religijno-filozoficzne wizje ( Tales from Topographic Oceans grupy Yes ), czy poważne refleksje na temat życia i śmierci (" Innuendo " grupy Queen ).

Początki rocka progresywnego sięgają pierwszej połowy lat sześćdziesiątych, kiedy rozczarowani kulturą popularną muzycy po obu stronach Atlantyku wprowadzali do swych występów elementy teatru muzycznego, happeningu , często prowokując w ten sposób publiczność i przekształcając koncerty w wydarzenia o cechach obyczajowego skandalu.

Punktem przełomowym był album Freak Out! ( 1966 ), debiut fonograficzny Franka Zappy i zespołu The Mothers of Invention , zawierający cykl utworów podporządkowanych pod względem tekstowym nadrzędnej idei, a w warstwie stylistycznej odwołujący się do różnych stylów i gatunków muzycznych, w tym również do najnowszych technik kompozytorskich, nadających niektórym utworom hermetyczny charakter. Freak Out! był drugim w historii rocka wydawnictwem dwupłytowym (pierwszym był album Blonde on Blonde Boba Dylana). Do popularyzacji progresywnego rocka przyczyniło się wydanie Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band przez The Beatles . Album ten, choć posiadał pewne cechy "progresywności", nie należał w ścisłym sensie do tego gatunku. Znaczenie jego polegało na inspiracji innych artystów, przekonaniu szerszej publiczności o wartości eksperymentów oraz udowodnieniu, że muzyka popularna może wyjść poza rock'n'rollowy schemat. Wkrótce potem pojawiła się pierwsza generacja grup progresywnych, na czele z The Moody Blues , The Nice i Procol Harum w Wielkiej Brytanii oraz Iron Butterfly po drugiej stronie Atlantyku. Grupy te tworzą rock progresywny w zalążkowej formie. Niedługo potem grupy kolejnej generacji rozwinęły koncepcję, nadając gatunkowi jego charakterystyczną formę.

Z rockiem progresywnym, aczkolwiek nie wyłącznie z tym gatunkiem, związane jest pojęcie supergrupy . Supergrupa jest zespołem składającym się z wybitnych artystów, znanych wcześniej z członkostwa w innych grupach lub z praktyki solowej. Supergrupy powstawały przez ewolucyjne zmiany personalne ( Yes , Genesis ) bądź tworzone były od podstaw i od razu obdarzane etykietą supergrupy, jak to miało miejsce w przypadku Emerson, Lake and Palmer czy Liquid Tension Experiment . Zdarzały się supergrupy tworzone dla jednego muzycznego projektu jak na przykład GTR .

Granice progresywnego rocka są płynne. Dla purystów na to określenie zasługuje muzyka tworzona przez kilkanaście grup w pierwszej połowie lat siedemdziesiątych, na czele z "Wielką Szóstką": ELP , Genesis , Jethro Tull , King Crimson , Pink Floyd i Yes . Inni zaliczają do tego gatunku również: Supertramp , Deep Purple , Rush czy Wishbone Ash . Rock progresywny tworzyły też epizodycznie grupy niekojarzone z głównym jego nurtem, np. Scorpions - płyta Lonesome Crow, Jon Lord – Sarabande lub Queen – Queen I i Queen II. Czasem były to pojedyncze utwory, np. Led Zeppelin – "Kashmir", "No Quarter". Innym zespołem nawiązującym do rocka progresywnego jest grupa The Doors .

Podgatunki i style progresywnego rocka

• Symfoniczny rock – charakteryzuje się bogatym "orkiestralnym" brzmieniem, uzyskanym dzięki zastosowaniu syntezatorów i melotronów , lub sporadycznie orkiestry. Styl określany także alternatywnym, dziś rzadko używanym terminem barok rock . Główni przedstawiciele: Electric Light Orchestra , Yes , Genesis , Rick Wakeman , Kansas , Procol Harum ; w Polsce: Grupa Niemen , Niemen Aerolit , Abraxas , Collage .

• Eksperymentalny rock – awangarda progresywnego rocka. Czerpie inspiracje z muzyki współczesnej. Innowacyjna w wykorzystaniu instrumentów, atonalnych struktur harmonicznych i wyrafinowanych elementów rytmicznych. Główni przedstawiciele: Captain Beefheart and His Magic Band , King Crimson , Gentle Giant , Henry Cow , Faust , Can , Van der Graaf Generator .

• Scena Canterbury [z ang. Canterbury scene lub też brzmienie Canterbury (Canterbury sound)] – grupy skupione w Canterbury , w Anglii . Wykształciły charakterystyczne i unikalne brzmienie oparte na wpływach jazzu . Główni przedstawiciele: Soft Machine , Henry Cow , Caravan , Gong .

• Folk progresywny – progresywny rock tworzony przez muzyków wywodzących się z kręgów folk lub pozostających pod jego wpływem. Typowi przedstawiciele: Jethro Tull , Gryphon ; w Polsce: Skaldowie , Quidam .

• Jazz rock – muzyka powstała z połączenia elementów rocka i jazzu . Główni przedstawiciele: Weather Report , Miles Davis , Frank Zappa , Brand-X , Colosseum , Blood, Sweat & Tears ; w Polsce: Niemen Enigmatic SBB , Klan .

• Art rock – Główni przedstawiciele: Pink Floyd , Camel , Focus .

• Neo-progresywny rock – grupa stylów powstających od roku 1980 po czasy współczesne. Główni przedstawiciele: Marillion , IQ , Credo , Pendragon , Arena , Fish , FM , Pallas .

• Metal progresywny - Gatunek ten łączący różne gatunki heavy metalu z rockiem progresywnym. Na przykład:
  • Progresywny heavy metal - Rush , Queensrÿche , Dream Theater
  • Progresywny thrash metal - Voivod , Coroner , Watchtower , Mekong Delta
  • Progresywny death metal - Death , Pestilence , Atheist , Cynic , Opeth

Linki zewnętrzne

• Polskojęzyczny serwis progresywnego rocka: biografie, dyskografie, recenzje, forum
• Rock progresywny: biografie, dyskografie, recenzje, forum