Rower

Ten artykuł dotyczy pojazdu. Zobacz też: film o tym tytule .

Schemat roweru

Rower – pojazd napędzany siłą mięśni osoby nim kierującej za pomocą przekładni mechanicznej , wprawianej w ruch (najczęściej) nogami.

Pierwotnie nosił nazwę welocyped oraz bicykl i podobnie nazywany jest w większości nowożytnych języków europejskich. Obecna polska nazwa pochodzi od brytyjskiej firmy Rover , która dawniej produkowała rowery.

[ edytuj ] Opis ogólny

Typowy współczesny rower klasyczny jest jednośladem dwukołowym. Ramy roweru wykonuje się ze stali zwykłych lub stopowych, stopów aluminium lub kompozytów . Układ jezdny roweru to koła (zwykle) szprychowe i ogumienie pneumatyczne. Napęd jest przekazywany przez układ napędowy roweru , którym przeważnie jest przekładnia łańcuchowa i system zmiany przełożeń (przerzutka zewnętrzna, przerzucającą łańcuch na koła łańcuchowe o różnych ilościach zębów lub wewnętrzna, znajdującą się w piaście). Bywają również modele z napędem przekazywanym wałkiem Cardana . Hamulce : mogą być nożne, działające przy kręceniu pedałami w tył (tzw. torpedo lub hamulce zintegrowane z przerzutką wewnętrzną). Najpopularniejsze są jednak działające na obręcz mechaniczne, lub (rzadziej) hydrauliczne, hamulce ręczne ( hamulce szczękowe , hamulce V-brake ). Coraz popularniejsze w rowerach są hamulce tarczowe . Obecnie często (oprócz rowerów szosowych ) stosuje się w rowerach amortyzację przedniego, jak i tylnego koła.

[ edytuj ] Podział rowerów

ze względu na przeznaczenie:

ze względu na budowę:

[ edytuj ] Historia

Rozwój roweru na przestrzeni lat

Rower barona Karla Draisa – rekonstrukcja pojazdu z 1817 roku

Rower z bambusową ramą (koniec XIX w. )

1490 – Leonardo da Vinci opracował pierwszy projekt roweru, nigdy jednak nie zrealizował swojego pomysłu^[1].
1790 – M. de Sivrac wynalazł pierwszy prototyp roweru, ale nie można było nim sterować^[1].
1813-1817 – Karl Freiherr Drais von Sauerbronn zbudował pierwowzór roweru (patent – 1818), tzw. drezynę : maszynę biegową. Pojazd wprawiano w ruch przez odpychanie się nogami od ziemi. Prędkość ok. 13-15 km/h.
ok. 1839 – Thomas McCall zbudował trójkołowiec, a później także jednoślad napędzany systemem wahliwych pedałów i popychaczy, połączonych z wykorbioną osią tylnego koła. Był to pierwszy znany pojazd z napędzanym tylnym kołem.
1845 – Gottlieb Mylius i Philipp M. Fischer (1853-55) opracowali napęd przedniego koła.
1861 – Pierre Michaux zbudował popularny welocyped z napędem na przednie koło.
1869 – James Starley i William Hunter opatentowali koło z drutowymi szprychami , pracującymi na rozciąganie. To umożliwiło wykonywanie kół o bardzo dużej średnicy i powstanie tzw. bicykli .
1874 – James Starley opracował zaplatanie szprych styczne do piasty. Zwiększanie średnicy koła (niekiedy do prawie 2 m) sprawiło, że upadek z bicykla był niebezpieczny.
1869 – Johann F. Trefz opatentował napęd korbowy tylnego koła (korby nożne napędzały popychacze, połączone z wykorbioną tylną osią).
1868 – Guilmet i Meyer opracowali napęd przekładnią łańcuchową (łańcuch drabinkowy Galle'a). Prace nad mechanizmem prowadzili także Harry J. Lawson (kolejne wersje – 1873, 1874, 1879) i Thomas Shergold (1877).
1884-85 – John Kemp Starley opracował pierwowzór roweru współczesnego. Wyposażony w koła równej wielkości, kierownicę połączoną bezpośrednio z widelcem i tylne koło napędzane przekładnią łańcuchową. Pojazd nazywał się Rover (wędrowiec), stąd pochodzenie polskiej nazwy.
1888 – John Boyd Dunlop opatentował oponę pneumatyczną , co sprawiło, że jazda na rowerze stała się znacznie wygodniejsza. Od tego czasu kształt roweru zmieniał się jedynie nieznacznie.
1893 – pierwsze systemy zmiany przełożeń.
1903 – niemiecki mechanik Ernst Sachs wynalazł wolne koło.
1932 – wprowadzenie do sportu wyczynowego. Przerzutki w rowerach współczesnych należą do wyposażenia standardowego.
1962 – Alex Moulton rozpoczął produkcję rowerów na małych kołach, co spowodowało wzrost popularności tego środka transportu oraz powstanie wielu modeli rowerów składanych .
1978-83 – w Kalifornii powstał rower górski , MTB (Mountain Bike) – obecnie jedna z najpopularniejszych odmian roweru na świecie. Zbudowanie pierwszego roweru MTB przypisuje się Gary'emu Fisherowi (1979). Przy wykorzystaniu rowerów górskich zdobyto szczyty niedostępne dla innych pojazdów (1996 – Szczyt Lenina , 7134 m n.p.m., Tomasz Swinarski ).
1914 do czasów dzisiejszych – rowery poziome w obudowach aerodynamicznych pozwalają na osiągnięcie bardzo wysokich prędkości – rekord świata (ustanowiony 19 września 2008r) w sprincie na 200 m ze startu lotnego (rozpędzanie – 1 mila) na odcinku 200 m wynosi 132, 5 km/h i należy do Sama Whittinghama na rowerze Varna Diablo II.

[ edytuj ] Produkcja

Osobny artykuł: Części rowerowe .

Ramy rowerów popularnych wykonuje się z rur ze stali węglowej , droższych – ze stopów aluminium lub stali stopowych (głównie manganowych, chromowych i chromo-molibdenowych). Stosuje się również stopy tytanu lub kompozyty (zazwyczaj laminaty na bazie włókien węglowych i aramidowych spajane żywicami polimerowymi ).
Rury ram łączy się spawaniem w osłonie gazu obojętnego lub (rury stalowe) lutowaniem, automatycznie, półautomatycznie lub ręcznie. Spawanie jest obecnie popularniejsze niż lutowanie ze względu na szybkość operacji i nie wymaga usuwania związków pozostających po lutowaniu.
Ramy z kompozytów wykonywane są najczęściej jako samonośne konstrukcje skorupowe.
Części roweru wykonuje się najczęściej ze stali , stopów aluminium i tworzyw sztucznych .
Koła roweru mają zazwyczaj konstrukcję szprychową z 32 lub 36 szprych (w tandemach , BMXach i rowerach bagażowych bywa ich do 48, w rowerach wyścigowych często mniej np. 24, 20, min. 12). Szprychy wykonuje się ze stali , niekiedy także ze stopów tytanu lub kompozytów . Obręcze kół roweru wykonywane są ze stali , stopów aluminium lub kompozytów . Niekiedy mają profil aerodynamiczny, tak, jak rury ramy i niektóre rodzaje szprych. Występują także koła kompozytowe, tak płytowe, jak i o 3 lub więcej szprychach.

[ edytuj ] Sport

Osobny artykuł: Kolarstwo .

Sport rowerowy, czyli kolarstwo dzieli się na: szosowe , torowe , przełajowe i górskie . Osobną dyscypliną jest BMX . Dyscypliny te są zarejestrowane przez UCI (Union Cycliste Internationale, Międzynarodową Unię Kolarstwa).
Rowery poziome i cyklomobile od 1934 r. nie są uznawane przez UCI za rowery, a ich rekordy nie są rejestrowane. Uznaje je i wspomaga IHPVA (International Human Powered Vehicle Association, Międzynarodowe Stowarzyszenie Pojazdów Napędzanych Siłą Mięśni Ludzkich) i ich rekordy są tam rejestrowane. Dyscypliny MTB dzielą się na: Downhill , Four Cross, Dual, Dirt jumping , Dual Slalom, Slalom, Cross Country, Freeride i Maraton

[ edytuj ] Prawa rowerzystów

Zgodnie z ustawą Prawo o ruchu drogowym rowerzysta powinien jechać drogą dla rowerów bądź drogą dla rowerów i pieszych^[2]. W razie braku takiej możliwości powinien jechać poboczem - a gdyby było to niemożliwe, utrudniałoby to ruch pieszych bądź pobocze nie nadawało się do jazdy - jezdnią ^[3].

Żadnym pojazdem kołowym łącznie z rowerami nie można jeździć po chodniku. Rowerem po chodniku można jechać wyłącznie, gdy są spełnione 3 warunki: nie ma drogi dla rowerów, dopuszczalna szybkość poruszania się na drodze wynosi więcej niż 50 km/h i chodnik ma minimum 2 m. szerokości. Rowerem można jechać też, gdy jadąca osoba opiekuje się "osobą w wieku do lat 10 kierującą rowerem"^[4].

Zgodnie z nowelizacją prawa o ruchu drogowym z 2011 roku zezwala na poruszanie się rowerem po chodniku w przypadku bardzo złej pogody. Rowerzysta na chodniku musi bezwzględnie ustąpić pierwszeństwa pieszym.

[ edytuj ] Rowery w Polsce

Przed II wojną światową w Polsce działało kilka firm zajmujących się produkcją rowerów, części do nich były zarówno produkowane w Polsce jak i sprowadzane z Anglii lub Niemiec. Można wymienić trzy najważniejsze firmy w Warszawie – Adama Kamińskiego, Antoniego Rybowskiego i Franciszka Zawadzkiego. Produkcja rowerów nie ograniczała się jednak do stolicy. Każde większe miasto miało co najmniej jedną firmę rowerową. Ramy zazwyczaj produkowano na miejscu a części sprowadzano. Po wojnie większość zakładów przestała istnieć a produkcja krajowa ograniczała się do zakładów państwowych Romet .

[ edytuj ] Zobacz też

Przypisy

↑ ^1,0 ^1,1 Wielka ilustrowana Encyklopedia ISBN:978-83-60158-80-7 str. 187
↑ Prawo o ruchu drogowym Oddział 11, artykuł 33, punkt 1
↑ Prawo o ruchu drogowym Oddział 11, artykuł 33, punkt 1a
↑ Prawo o ruchu drogowym Oddział 11, artykuł 33, punkt 5

[autonazwa1-0] 1,0 ^1,1 Wielka ilustrowana Encyklopedia ISBN:978-83-60158-80-7 str. 187

[1] Prawo o ruchu drogowym Oddział 11, artykuł 33, punkt 1

[2] Prawo o ruchu drogowym Oddział 11, artykuł 33, punkt 1a

[3] Prawo o ruchu drogowym Oddział 11, artykuł 33, punkt 5

[1]

[2]

[3]

[4]

Wikipedia - Wolna Encyklopedia