Rzesza

18 stycznia 1871 - proklamacja Cesarstwa Niemieckiego w Sali Zwierciadlanej pałacu wersalskiego pod Paryżem

Rzesza ( niem. Reich) – historyczne określenie państwa niemieckiego . Stosowane dla podkreślenia jedności autonomicznych niemieckich regionów lub państw regionalnych, implikowało siłę i potęgę.

Można wyróżnić cztery historyczne państwa niemieckie określane w ten sposób:

• Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego ( niem. Heiliges Römisches Reich deutscher Nation, łac. Sacrum Romanum Imperium Nationis Germanicae) – istniało w latach 962–1806;
• Cesarstwo Niemieckie (oficjalnie Deutsches Reich, nieoficjalnie Zweites Reich) – 1871–1918;
• Republika Weimarska (oficjalnie Deutsches Reich) – 1918–1933;
• III Rzesza (Deutsches Reich, po przyłączeniu Austrii w 1938 roku Großdeutsches Reich, nieoficjalnie Drittes Reich) – 1933–1945.

Historia

Nazwa zrodziła się w Średniowieczu , kiedy wskutek podziałów plemiennych i feudalnych Królestwo Niemieckie, będące rdzeniem Świętego Cesarstwa Rzymskiego , przybrało postać związku kilkuset księstw, biskupstw, opactw, miast, hrabstw i drobniejszych majątków, cieszących się szeroką autonomią, ale uznających zwierzchnictwo elekcyjnego króla niemieckiego (zarazem cesarza rzymsko-niemieckiego ).

Cesarstwo Niemieckie powstałe w 1871 roku przyjęło formułę "Rzesza Niemiecka" za swoją urzędową nazwę, dla podkreślenia ciągłości historycznej względem Świętego Cesarstwa Rzymskiego.

Nazwa wyszła z oficjalnego użycia po II wojnie światowej , na skutek procesu denazyfikacji , ponieważ kojarzyła się z imperialistycznymi ambicjami i nacjonalistycznym światopoglądem.

Etymologia oraz użycie w innych językach

Etymologia: Germańskie słowo *rikaz zostało zapożyczone z języka celtyckiego i pochodzi od słowa *rix – "król", te zaś wywodzi się z języka PIE – *reg, co oznacza "rządzić, władać".

Pokrewieństwo z innymi językami indoeuropejskimi:

• łac . rex (od słowa regis) – "król"
• staroirl . ri (od słowa rig) – "król"
• skt . radża – "król, władca"

Słowo "rzesza" w innych językach germańskich

• pragerm . *rikijaz,
• staronord . rikr – "władza, bogactwo",
• staro-wysoko-niem. rihhi – "władca, potęga, bogactwo",
• got . reiks – "władca, władza, bogactwo",
• dun . rige – "państwo, królestwo",
• szw . rike – "państwo, królestwo" (zobacz niżej), rik – "bogactwo, zamożność",
• starofryz . rike,
• niderl . rijk,
• frank . *riki – "potęga",
• starofr . riche – "bogactwo, zamożność",
• staroang . rice – "bogactwo, zamożność, potęga"
• ang . rich – "bogactwo, zamożność, żyzność".

Słowo "rzesza" występuje w nazwach państw:

• Austria ( niem. Österreich, staro-wysoko-niem. ôstarrîhhi) – "Państwo na wschodzie" (nazwa wzięła się stąd, że zalążkiem Austrii była niemiecka Marchia Wschodnia)
• Szwecja ( szw . Sverige, staronord . Sviariki – "Imperium/Państwo swoich".

Słowo "rzesza" występuje w nazwach parlamentów:

• Niemiecki parlament (historyczny) – Reichstag (obecnie Bundestag ),
• Szwedzki parlament – Riksdag ,
• Fiński parlament – Eduskunta (po szwedzku zwany Riksdag)
• Duński parlament (historyczny) – Rigsdag (obecnie Folketinget )
• Estoński parlament – Riigikogu

Słowo "rzesza" w językach słowiańskich (zapożyczone z języka niemieckiego )

• pol . rzesza,
• cz . říše,
• sł . ríša.

Zobacz też

• historia Niemiec
• imperium
• Radża

Bibliografia

• Etymologia – portal internetowy Online Etymology Dictionary: rich , rex
• Lista etymologii nazw państw