SMS Sankt Georg

„Sankt Georg”
SMS „Sankt Georg”
Historia
Stocznia	Arsenał Morski, Pola
Położenie stępki	11 marca 1901
Wodowanie	8 lutego 1903
K.u.K. Kriegsmarine
Wejście do służby	31 lipca 1905
Wycofanie ze służby	1918
Los okrętu	złomowany po 1920
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność	7407 t konstrukcyjna 8199 t maksymalna
Długość	124, 30 m
Szerokość	19 m
Zanurzenie	6, 87-7, 41 m
Prędkość	22 w
Załoga	621 (32 oficerów)
Napęd
2 maszyny parowe potrójnego rozprężania ( VTE ) o łącznej mocy 14 860 KM, 12 kotłów wodnorurkowych, 2 śruby
Uzbrojenie
2 działa 238 mm L/40 (1xII) 5 dział 190 mm L/42 (5xI) 4 działa 149 mm L/40 (4xI) 9 dział 66 mm L/45 (9xI) 10 dział 47 mm (10xI) 2 km 8 mm 2 wt 450 mm (2xI) 2 działa desantowe 70 mm L/18 (na kutrach)
Multimedia w Wikimedia Commons

Uproszczony schemat uzbrojenia i opancerzenia „Sankt Georga”

SMS Sankt Georg (St. Georg) – krążownik pancerny z początku XX wieku w służbie Kaiserliche und Königliche Kriegsmarine , jedyny okręt swojego typu. Służył podczas I wojny światowej , jednak nie był intensywnie wykorzystywany bojowo. Brał udział w ostrzale artyleryjskim celów we Włoszech i uczestniczył w kilku nieskutecznych akcjach bojowych. Po likwidacji marynarki wojennej Autro-Węgier przyznany został Wielkiej Brytanii i złomowany po 1920 roku.

Budowa

SMS „Sankt Georg” ( Święty Jerzy ) był ostatnim i najsilniejszym okrętem klasy krążowników pancernych zbudowanym dla marynarki Austro-Węgier . Stanowił dalsze stadium rozwoju austro-węgierskich okrętów tej klasy, będąc bezpośrednim powiększonym rozwinięciem konstrukcji krążownika „Kaiser Karl VI” . Wprowadził artylerię główną dwóch kalibrów, podobnie, jak zbudowane nieco wcześniej krążowniki pancerne typu „Garibaldi” potencjalnego przeciwnika – Włoch. Artyleria taka składała się z nielicznych dział największego kalibru do walki z silnie opancerzonymi okrętami (na krążownikach omawianych typów zgrupowane były na dziobie, dla celów pościgowych) oraz liczniejszych dział drugiego, mniejszego kalibru (190-203 mm), a ponadto z artylerii średniej (kalibru typowo 150 mm) i artylerii pomocniczej. Unikalną cechą „Sankt Georga” było wysoce różnorodne i nietypowo rozmieszczone uzbrojenie, z dwoma działami 238 mm (24 cm) w wieży na dziobie i jednym działem 190 mm w znacznie mniejszej wieży na rufie, dalszymi czterema działami 190 mm w kazamatach , mało liczną artylerią średnią w postaci czterech dział 150 mm w kazamatach oraz artylerią pomocniczą składającą się z nowo wprowadzonych dział 66 mm (7 cm) i dział 47 mm.

„Sankt Georg” w budowie

Stępkę pod budowę okrętu położono 11 marca 1901 w krytym doku Arsenału Morskiego (Stoczni Marynarki Wojennej) w Poli . Na etapie budowy oznaczony był jako Panzerkreuzer E (krążownik pancerny E) lub Ersatz Radetzky (dla zamiany fregaty SMS „Radetzky” ). 8 lutego 1903 wodowano kadłub, a dopiero 31 lipca 1905 okręt wszedł do służby. Koszt budowy wyniósł 18 077 945 koron.

Opis

„Sankt Georg” miał typową architekturę dla krążowników pancernych tego okresu. Kadłub był gładkopokładowy, z taranową dziobnicą . Na samej rufie była tzw. galeryjka admiralska. Na pokładzie dziobowym znajdowała się dwudziałowa wieża dział 240 mm, a na rufowym – pojedyncza wieża działa 190 mm. Za wieżą dziobową była nadbudówka na całą szerokość kadłuba, dalej na śródokręciu trzy proste wysokie kominy i za nimi niższa nadbudówka rufowa. Pośrodku długości kadłuba na burtach były kazamaty dla par dział 190 mm, skierowanych do przodu i do tyłu. Kazamaty 4 dział 150 mm znajdowały się na burtach, na wysokości wież artylerii na dziobie i rufie (mogły strzelać na boki oraz, odpowiednio, na wprost w kierunku dziobu lub rufy, dzięki wcięciu burt). Osiem dział 66 mm z maskami przeciwodłamkowymi znajdowało się na stanowiskach na pokładzie – na śródokręciu, za niską falszburtą , po cztery na burtę (cztery z nich były nad kazamatami dział 190 mm). Dziewiąte działo tego typu, zamienione w 1916 na przeciwlotnicze, znajdowało się na nadbudówce rufowej, w osi okrętu. Sylwetkę okrętu uzupełniały dwa maszty, w tym maszt na nadbudówce dziobowej, wyposażony w platformy. Po bokach drugiego i trzeciego komina były składowane łodzie i znajdowały się tam dwa duże dźwigi, o wygiętym ramieniu (odróżniające okręt od „Kaisera Karla VI”, nie posiadającego dźwigów).

Służba

W początkowym okresie służby okręt kilkakrotnie pływał na wschodnie Morze Śródziemne , odwiedzając okoliczne porty. Już wkrótce po wejściu do służby, wszedł w Pireusie w skład międzynarodowej eskadry, która w dniach od 26 listopada do 17 grudnia 1905 dokonała demonstracji siły wobec Turcji, wysadzając oddziały na wyspach Mytilene i Lemnos . Między kwietniem a lipcem 1907 „Sankt Georg” z krążownikiem SMS „Aspern” odbył rejs do USA, odwiedzając Nowy Jork i biorąc udział w paradzie na Hampton Roads w czerwcu z okazji 300-lecia założenia Jamestown . Między 18 grudnia 1908 a 31 maja 1911 był odstawiony do Eskadry Rezerwowej (w miejsce krążownika „Kaiser Karl VI” ). W kolejnych latach uczestniczył w licznych manewrach, ćwiczeniach i przeglądach floty austro-węgierskiej. W 1913 brał udział w międzynarodowej demonstracji siły przeciw Czarnogórze , usiłującej zająć albański port Skutari – między 18 sierpnia a 7 listopada, w ramach międzynarodowej eskadry, blokował ujście rzeki Bojany (zmieniony później przez SMS „Aspern” ).

W chwili wybuchu I wojny światowej „Sankt Georg” był okrętem flagowym Flotylli Krążowników. 7 sierpnia 1914 w składzie sił głównych floty wyszedł na Adriatyk naprzeciw ściganym przez flotę brytyjską niemieckim okrętom SMS „Goeben” i SMS „Breslau” , lecz akcja została odwołana z powodu zmiany planów Niemców. Z powodu warunków działania na Adriatyku, ciężkie okręty austro-węgierskie, w tym „Sankt Georg”, nie były intensywnie wykorzystywane bojowo. 24 maja 1915 „Sankt Georg” ostrzeliwał mosty kolejowe w Rimini we Włoszech (8 pocisków 240 mm, 10 – 190 mm, 2 – 150 mm), ponownie 18 czerwca ostrzelał Rimini i Pesaro (z krążownikiem SMS „Szigetvár” ). W dniach 2-4 lutego 1916 z krążownikiem SMS „Helgoland” ostrzeliwał San Vito i Ortonę we Włoszech (10 pocisków 240 mm, 31 – 190 mm, 50 – 150 mm, 98 – 70 mm). 29 sierpnia 1916 wziął udział w bezskutecznym rajdzie pod Brindisi , mającym na celu wywabienie floty włoskiej przed oczekujące okręty podwodne. 15 maja 1917 wyszedł z 4 torpedowcami i 2 niszczycielami w celu wsparcia grupy krążownika SMS „Novara” po bitwie w cieśninie Otranto , z którą połączył się o godz. 12.25.

W dniach 1-3 lutego 1918 załoga „Sankt Georga” stojącego w Boce Kotorskiej wzięła udział w rewolucyjnym wystąpieniu marynarzy, wywieszając czerwoną flagę, zabijając I oficera (kmdr. por. Egon Ritter Zipperer von Arbach), więżąc innych oficerów i przedkładając petycję „Czego chcemy”. Bunt opanowano, a wśród jego czterech prowodyrów rozstrzelanych 11 lutego, znalazło się dwóch marynarzy z krążownika (Anton Grabar i Jerko Sisgorič). 14 marca krążownik na krótko przekształcono w hulk sztabowy dla nowo utworzonego stanowiska admirała w dyspozycji Głównodowodzącego. 6 kwietnia 1918 jednak okręt wycofano ze służby bojowej, a od 9 kwietnia stał się okrętem-bazą okrętów podwodnych w Teodo (po pancerniku obrony wybrzeża „Monarch”). Po zakończeniu wojny i likwidacji marynarki Austro-Węgier, został w styczniu 1920 przez Komisję Morską w Paryżu przyznany Wielkiej Brytanii, po czym sprzedany przez nią na złom włoskiej firmie w Tarencie .

W 2005 Austria wypuściła srebrną monetę pamiątkową 20 euro z serii „Austria na morzach”, upamiętniającą wizytę „Sankt Georga” w Stanach Zjednoczonych, a na rewersie – budowę okrętu.

Dane techniczne

Napęd:

• 2 pionowe 4-cylindrowe maszyny parowe potrójnego rozprężania (VTE) o łącznej mocy maks. 14 860 KM (moc projektowa 15 000 KM)
• 12 kotłów wodnorurkowych dwupaleniskowych typu Yarow , ciśnienie 21 at
• 2 śruby trzypiórowe, średnica 488 cm
• zapas paliwa: 1103 t węgla lub 908, 8 t brykietów węglowych

Uzbrojenie:

• 2 działa 238 mm (nominalnie 24 cm) w wieży na dziobie (1xII)
  • długość lufy L/40 (40 kalibrów); masa pocisku 229 kg, donośność 16, 4 km, szybkostrzelność do 2, 5 strz/min;
  • kąt podniesienia -4º+20º, zapas amunicji: 80 pocisków na działo
• 5 dział 190 mm Skoda w wieży na rufie i kazamatach (5xI)
  • długość lufy L/42; masa pocisku 97 kg, donośność ok. 20 km, szybkostrzelność do 3 strz/min,
  • kąt podniesienia -5º+15º; zapas amunicji: 130 pocisków na działo
• 4 działa 149 mm (nominalnie 15 cm) w kazamatach (4xI)
  • długość lufy L/40; masa pocisku 45, 5 kg, donośność do 10 km;
  • kąt podniesienia -6º+20º, zapas amunicji: 132 pociski na działo
• 9 dział 66 mm (nominalnie 7 cm) w stanowiskach z maskami przeciwodłamkowymi (9xI) (8 od 1916)
  • długość lufy L/45; kąt podniesienia -10º+20º; zapas amunicji: 400 pocisków na działo
• 1 działo przeciwlotnicze 66 mm K10 (nominalnie 7 cm) (od 1916)
  • długość lufy L/50; kąt podniesienia -5º+90º
• 8 dział 47 mm Skoda (8xI)
  • długość lufy L/44; zapas amunicji: 500 pocisków na działo
• 2 działa 47 mm Skoda
  • długość lufy L/33; zapas amunicji: 450 pocisków na działo
• 2 karabiny maszynowe 8 mm (po 4000 nabojów)
• 2 podwodne stałe wyrzutnie torped 450 mm (2xI), 6 torped
• 2 działa desantowe 70 mm (na kutrach)
  • długość lufy L/18; zapas amunicji: 114 pocisków na działo

Opancerzenie:

• pionowe ( stal Kruppa ):
  • główny burtowy pas pancerny: 210 mm
  • górny pas pancerny: 165 mm
  • grodzie cytadeli: 190 mm
• pokład pancerny:
  • na dziobie 60 mm (30+30)
  • na śródokręciu 36 mm (18+18)
  • na rufie 45 mm
• artyleria:
  • barbeta dział 240 mm: 210 mm
  • wieża dział 240 mm: 200-165 mm (od góry 50 mm)
  • wieża dział 190 mm: 137 mm
  • kazamaty dział 190 mm: 152 mm
  • kazamaty dział 150 mm: 150 mm
• stanowisko dowodzenia: 200-125 mm

Wyposażenie:

• 6 reflektorów średnicy 60 cm
• 2 reflektory średnicy 35 cm na kutrach

Bibliografia

• Erwin Sieche. Krążownik pancerny Sankt Georg. „Okręty Wojenne”. 11, s. 14-18, 1994. 

Linki zewnętrzne

• Oficjalny folder dotyczący monety z SMS „Sankt Georg” (pdf) . [dostęp 2010-10-21].