Sicherheitsdienst

Haftowany romb SD, znajdujący się na uniformie funkcjonariusza Sicherheitsdienst

Sicherheitsdienst des Reichsführers-SS (SD, pol . Służba Bezpieczeństwa Reichsführera SS) – organ wywiadu , kontrwywiadu i służby bezpieczeństwa SS , działający w III Rzeszy w latach 1931–1945.

Początki

Marynarka mundurowa SS-Unterscharführera pełniącego służbę w SD

Sicherheitsdienst podczas łapanki w Polsce, ok. 1940 roku

Gdy na początku lat trzydziestych ruch narodowosocjalistyczny w Niemczech przybierał na sile, wzrastało jego zapotrzebowanie na informacje o przeciwnikach politycznych (zarówno na terenie Niemiec , jak i za granicą). Utworzona w 1931 r. wewnątrz partii narodowosocjalistycznej NSDAP służba bezpieczeństwa operowała początkowo pod kryptonimem IC, natomiast w sierpniu tego samego roku powstał Wydział IC, który następnie przekształcony został w Służbę Bezpieczeństwa (Sicherheitsdienst, w skrócie SD). Organizatorem, a od 1932 r. szefem SD był Reinhard Heydrich , który rozszerzał stopniowo zakres działalności informacyjno-wywiadowczej.

Kolejnym krokiem było mianowanie Heydricha szefem Policji Bezpieczeństwa ( Sipo ) – w ten sposób pod kontrolą SD znalazła się policja państwowa (w tym policja polityczna Gestapo oraz policja kryminalna Kripo ). Sytuacja ta spowodowała konflikty kompetencyjne pomiędzy SD a Abwehrą (wywiadem wojskowym). W 1939 r. SD została włączona do Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy – Reichssicherheitshauptamt (RSHA), na czele którego stanął R. Heydrich.

W pierwszych latach funkcjonowania, SD działała jako organizacja ochrony NSDAP, a po dojściu Adolfa Hitlera do władzy, umacniała system nazistowski w Niemczech. Od chwili utworzenia RSHA, SD prowadziła trzy departamenty:

• Departament I – działalność wewnątrz kraju
• Departament II – działalność za granicą
• Departament III – badania światopoglądowe.

Sicherheitsdienst na drodze działań szpiegowskich miała bardzo skromne początki i działała jako jedna z pobocznych organizacji wymyślonych przez Heinricha Himmlera . Mimo to dzięki poparciu Hitlera szeregi i struktura SD w latach trzydziestych uległy znacznemu rozbudowaniu, zatrudniając 3000 funkcjonariuszy i być może nawet ok. 100 tys. informatorów . SD przyjmowała w swoje szeregi zarówno ludzi o ponadprzeciętnej inteligencji, jak i zwykłych brutali. Podobnie jak Gestapo, SD prowadziła infiltrację na szeroką skalę wykorzystując prawa, które powierzały jej ochronę nazistowskiego państwa, a nawet łamiąc oficjalne prawo (posuwała się do np. naruszenia tajemnicy głosowania, aby zidentyfikować osoby opozycyjne wobec narodowego socjalizmu).

II wojna światowa

Od lewej: Oberscharführer SD, Rottenführer Allgemeine SS , Untersturmführer Waffen-SS i Oberscharführer SD w czasie akcji aresztowania Żydów, Polska, wrzesień 1939 roku

Scharführer SD przyjmuje niemieckich kolonistów przesiedlonych w ramach akcji Heim ins Reich – Wielkopolska w maju 1940 roku

W latach II wojny światowej rozbudowana do znacznych rozmiarów (biura lokalne w każdej większej miejscowości oraz działające pod komendą SD i Sipo bataliony bezpieczeństwa w całej okupowanej Europie) SD zajmowała się różnymi zadaniami dotyczącymi bezpieczeństwa Rzeszy Niemieckiej i na podbitych terytoriach.

Jednym z głównych zadań organizacji było zwalczanie ruchu oporu . Sicherheitsdienst z dyspozycji Hitlera wydanej w grudniu 1941 r. i rozkazu OKW , prowadziła m.in. akcję Nacht und Nebel ("noc i mgła"), polegającą na aresztowaniach i potajemnych wywózkach w nieznane uczestników ruchu oporu z krajów okupowanych: tysiące ludzi znikało bez jakichkolwiek śladów, czyli jak mówi kryptonim akcji: "rozpłynęli się w mgle". Funkcjonariusze SD brali także udział w operacjach masowej eksterminacji ludności żydowskiej w Polsce i ZSRR oraz inteligencji polskiej i innych ofiar, przewodząc w działaniach oddziałów Einsatzgruppen (formowanych z różnych niemieckich formacji bezpieczeństwa, lecz pod kierownictwem zwykle oficerów SD), które rozstrzelały ok. 2 milionów cywilów, w tym ponad 900 000 Żydów i setki tysięcy przedwojennych obywateli polskich.

W lutym 1944 r. Sicherheitsdienst przejęła także kierownictwo nad Abwehrą , wywiadem i kontrwywiadem wojskowym do tamtej pory niezależnym od SS. Po zamachu w 1942 r., w wyniku którego zginął Heydrich ( Operacja Anthropoid ), kierownictwo nad SD przejął w styczniu 1943 r. Ernst Kaltenbrunner i sprawował je do końca wojny. Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze uznał SD za organizację zbrodniczą.

Większe operacje SD

• Operacja Himmler
• Operacja Nacht und Nebel
• Operacje Einsatzgruppen

Zobacz też

• Adolf Eichmann (główny koordynator ostatecznego rozwiązania )
• Alfred Naujocks (funkcjonariusz SD stojący za prowokacją gliwicką )
• Walter Schellenberg (szef wywiadu politycznego SD)
• Franz Alfred Six (szef SD na Wielką Brytanię)

Bibliografia

• Normam Polmar, Thomas B. Allen: Księga Szpiegów. Wydawnictwo Magnum Warszawa 2000
• shoa.de – Sicherheitsdienst (SD) des Reichsführers SS – Joachim Lerchenmueller
• dhm.de – Historia SD