Socjalizm

Socjalizm ( łac. societas - wspólnota) – wieloznaczne pojęcie, odnoszące się do prób zmniejszenia nierówności społecznych i upowszechnienia świadczeń socjalnych, lub poddania gospodarki kontroli społecznej (poprzez instytucje państwowe, samorządowe, korporacyjne lub spółdzielcze). Częścią wspólną wszystkich odmian socjalizmu jest (częściowe lub całkowite) odrzucenie idei kapitalistycznego wolnego rynku , ograniczenie własności prywatnej oraz promowanie idei sprawiedliwości społecznej . W państwach rządzonych przez partie komunistyczne socjalizm był systemem, w którym środki produkcji były uspołecznione, a gospodarka według ideologii marksistowskiej miała być nastawiona na sprawiedliwy podział dóbr, a nie na zysk właścicieli kapitału. Socjalizm w tym systemie miał być drogą do komunizmu , który w praktyce nigdy nie został zrealizowany jako społeczeństwo bezklasowe.

• Rodzaj ideologii politycznej, wywodzącej się z utopijnej filozofii politycznej rozwijanej w latach 30. i 40. XIX wieku we Francji (np. Henri de Saint-Simon , Pierre Leroux , Charles Fourier ) i Anglii ( Robert Owen ). Celem socjalistów było zbudowanie społeczeństwa bez ubóstwa, gdzie siły rynkowe nie są głównym mechanizmem podziału bogactwa oraz w którym funkcjonowanie społeczeństwa opiera się na wspólnej własności, wzajemnej współpracy i altruizmie . Teoretykami socjalizmu połowy XIX w. byli: Karol Marks , Fryderyk Engels , Pierre Proudhon i Michał Bakunin twórcy marksizmu , anarchizmu i anarchokolektywizmu . Wkrótce na gruncie marksistowskiej wersji socjalizmu powstała ideologia komunistyczna oraz ideologia socjaldemokratyczna . Elementy ideologii socjalistycznej były także łączone z nacjonalizmem ( narodowy socjalizm ), chrześcijaństwem , islamem etc.

• Ruchy społeczne inspirowane ideologiami socjalistycznymi i partie polityczne określające się jako socjalistyczne. Partie te zostały zjednoczone w 1864 roku w ramach I Międzynarodówki (Międzynarodowego Stowarzyszenia Robotniczego). Później ruch socjalistyczny podlegał podziałom z powodu sporów ideologicznych, stosunku do ZSRR , taktyki działania. Główne siły w ruchu socjalistycznym XX wieku to:
  • socjaldemokracja - partie socjaldemokratyczne realizowały interwencjonizm państwowy w ramach gospodarki rynkowej ; dużą wagę przywiązywały do demokracji, oraz polityki laickiej, upowszechnienia oświaty, pokojowej polityki międzynarodowej. Obecnie dużą rolę odgrywają w krajach europejskich , także w Kanadzie , Australii , Nowej Zelandii , Ameryce Łacińskiej , m.in SPD w Niemczech, Partia Pracy w Wielkiej Brytanii, Partia Pracy w Holandii.
  • demokratyczny socjalizm - partie na lewo od socjaldemokracji, krytykujące zarówno przesuwanie się w stronę centrum sceny politycznej głównych partii socjaldemokratycznych, jak i odcinające się od antydemokratycznego leninizmu. Najsilniejsze w Europie i Ameryce Południowej, m.in. Partia Lewicy w Szwecji, Socjalistyczna Partia Ludowa w Danii, Partia Lewicy w Niemczech, Blok Lewicy w Portugalii.
  • komunizm - partie komunistyczne wyznawały ideologię określaną jako marksizm-leninizm; ich program przewidywał budowę państwa o gospodarce planowej. Ruch komunistyczny uległ dalszym podziałom ( trockizm , stalinizm , maoizm , eurokomunizm ). Pod koniec XX wieku i na początku XXI wieku w obliczu fiaska komunizmu sowieckiego wiele partii komunistycznych przyjęło program socjaldemokratyczny.

• Socjalizm w marksizmie to formacja społeczna , w którą przekształca się kapitalizm i która poprzedza komunizm : jego cechą konstytutywną jest zasada "od każdego według jego zdolności, każdemu według jego pracy"^{[ potrzebne źródło ]}. Państwa rządzone przez partie komunistyczne oficjalnie określały się jako "socjalistyczne", chociaż socjaldemokraci i trockiści uważali to określenie za nieadekwatne.

• Realny socjalizm - określenie używane na rzeczywistą formę rządów w krajach rządzonych przez partie komunistyczne z okresu zimnej wojny , podkreślające odstępstwa od idei socjalizmu.

• Jako "socjalistyczną" określa się także gospodarkę planową , a także politykę gospodarczą zwiększającą równość ekonomiczną kosztem wolności gospodarczej. Narzędziami takiej polityki mogą być:
  • redystrybucja dochodu narodowego (progresywne podatki, dotacje do towarów i usług);
  • reglamentacja towarów i usług;
  • nacjonalizacja (najczęściej upaństwowienie) środków produkcji, także wspieranie spółdzielczości .

Ideologie czerpiące inspirację z socjalizmu:

• socjalizm dhammiczny - system nauk społecznych będących wynikiem buddyjskiej analizy obecnego społeczeństwa. Stworzony w Tajlandii przez mnicha buddyjskiego Buddhadasa Bhikkhu
• socjalizm agrarny - połączenie agraryzmu z socjalizmem
• socjalizm chrześcijański - utopijny nurt, oparty o naukę chrześcijańską, powstały w XIX wieku
• socjalizm rynkowy - system oparty o mieszankę planowania, samorządności pracowniczej i rynku, oparty na własności mieszanej z dużym udziałem sektora spółdzielczego i własności pracowniczej. W Polsce o tę koncepcję oparty był program gospodarczy I Zjazdu " NSZZ Solidarność ", przyjęty w 1981 roku.

Historia

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją .

Zobacz też

• austromarksizm
• marksizm
• rewizjonizm
• socjalizm z ludzką twarzą
• socjalizm ricardiański
• narodowy socjalizm
• PROUT - Teoria Postępowego Użytkowania