Sondershausen

Sondershausen
Herb miasta
Państwo	Niemcy
Kraj związkowy	Turyngia
Powiat	Kyffhäuser
Kod miasta	16 0 65 067
Powierzchnia	200, 82 km²
Populacja (31 grudnia 2009) - liczba ludności - gęstość	23 483 117 osób/km²
Wysokość	208 m n.p.m.
Kod pocztowy	99706
Numer kierunkowy	03632
Tablice rejestracyjne	KYF
Adres urzędu miasta	Markt 7, 99706 Sondershausen
Położenie na mapie powiatu
[ Strona internetowa miasta]

Sondershausen – miasto powiatowe w Niemczech , w kraju związkowym Turyngia , siedziba powiatu Kyffhäuser .

Położenie

Sondershausen leży w środku formacji triasowej . Na południe od miasta znajdują się duże pokłady wapienia muszlowego , które w kierunku północnym przechodzą w złoża pstrego piaskowca . Miasto otoczone jest dużymi lasami bukowymi .

Historia

Karl Günther, ostatni książę Schwarzburg-Sondershausen

Sondershausen zostało założone jako osada Franków ok. 800 r. Pierwsza wzmianka pochodzi z roku 1125 , była to wtedy osada należąca do dóbr arcybiskupa Moguncji . Ok. 1300 Sondershausen, należące wówczas do włości hrabiów von Hohnstein , otrzymało prawo miejskie . Składało się wówczas z ok. 400 domów, leżących u podnóża zamku. W roku 1356 ród hrabiów von Hohnstein wygasł i Sondershausen dostało się pod władanie hrabiów zu Schwarzburg , najdłużej ze wszystkich panującej dynastii niemieckiej w nieprzerwanej linii po mieczu, pozostając przy nich do 1918 . Ok. 1500 miasto liczyło 1 700 mieszkańców i posiadało szkołę.

W latach 1534 - 1555 ówczesny władca Günther XL zu Schwarzburg nakazał rozebrać średniowieczny zamek w Sondershausen i wzniósł na jego miejscu renesansowy , istniejący do dziś pałac, przebudowany później przez jego następców w latach 1680 - 1725 w stylu baroku i w połowie XIX wieku w stylu klasycyzmu . W latach wojny trzydziestoletniej miasto zostało parokrotnie spustoszone przez wojska cesarskie, poprzez wojnę i zarazę ; połowa mieszkańców utraciła życie.

Z biegiem stuleci Sondershausen rozwijało się pomyślnie: w 1738 otwarto linię pocztową z Brunszwiku poprzez Sondershausen do Bad Langensalza , w 1795 zaczął się ukazywać pierwszy tygodnik , Gnädig Privilegiertes Sondershäuser Wochenblatt, a w roku 1813 pierwszy dziennik , Der Deutsche. który przetrwał do 1943 . W roku 1863 miasto uzyskało połączenie kolejowe z na trasie Erfurt – Nordhausen . W 1892 otwarto kopalnię potasu Glückauf i wybudowano dla pracowników osiedle robotnicze, w latach 1895 - 98 miasto podłączono do kanalizacji , w 1902 było już zelektryfikowane . W 1909 zmarł bezpotomnie ostatni książę Schwarzburg-Sondershausen, Karl Günther ( 1830 - 1909 ) i księstwo po 400 latach połączyło się z drugim państewkiem Schwarzburgów, Schwarzburg-Rudolstadt w unii personalnej , przy czym miasto Sondershausen stało się alternatywną rezydencją panującego. Trwało to jednak tylko dziewięć lat, do upadku monarchii w 1918 . Na początku lat 20. XX wieku Sondershausen odłączyło się ponownie od Rudolstadtu i do 1945 należało do enklawy Land Thüringen w Prusach .

W czasach III Rzeszy w tutejszym szpitalu przeprowadzano w ramach Akcji T4 zabiegi przymusowej sterylizacji , której ofiarą padło 360 osób, poza tym uśmiercono dużą, do dziś nieznaną liczbę mieszkańców miasta i okolic. W ramach pracy przymusowej w zakładach przemysłowych miasta i okolic oraz w rolnictwie pracowało ok. 1 000 osób z Polski , Serbii i Ukrainy . Pod koniec wojny, na parę dni przed zajęciem miasta przez wojsko USA , nalot 8 kwietnia 1945 zniszczył 40% zabudowań, głównie w nowszych dzielnicach. Do 1918 Sondershausen było stolicą księstwa Schwarzburg-Sondershausen (862 km², 89 917 mieszkańców).

W czasach NRD Sondershausen było siedzibą powiatu Sondershausen , który należał do okręgu Erfurt . W latach 1960 - 79 wzniesiono nowe dzielnice bloków mieszkaniowych w stylu socjalistycznym. Ofiarą tej działalności padły pokaźne części ocalałej po wojnie substancji historycznej miasta.

Po rozwiązaniu NRD Sondershausen stało się stolicą powiatu Sondershausen w kraju związkowym Turyngia, a w 1994 utworzono powiat Kyffhäuser z Sondershausen jako stolicą.

Zabytki

Do ważniejszych zabytków miasta należą:

Zamek książęcy

Kościół św- Krzyża (Cruciskirche)

Kościół św. Trójcy (St.-Trinitatiskirche)

• kościół św. Krzyża (Cruciskirche) - najstarszy budynek w mieście. Budowę rozpoczęto w 1392 , do 1908 kościół służył katolikom , potem, po wybudowaniu nowej świątyni katolickiej, przeszedł na własność miasta i służył jako magazyn i stopniowo niszczał, aż w czasach NRD stał się ruiną - był bez dachu i wieży. Dopiero w 2001 zaczęto stopniową odbudowę.
• pałac książęcy - początkowo średniowieczny zamek z 1287 , przebudowywany w czasie renesansu i baroku . Do 1951 w w skrzydle północnym mieszkała wdowa po ostatnim księciu Schwarzburg-Rudolstadt , Anna Luiza von Schwarzburg, obok ostatniego księcia z dynastii Saksonia-Altenburg jedyny członek dawnych dynastii niemieckich, zamieszkały po 1945 w NRD. Pałac służy dziś celom muzealnym.
• kościół św. Trójcy (Trinitatiskirche) - wybudowany w 1620 na miejscu zburzonego gotyckiego kościoła św- Andrzeja (Andreaskirche), z wystrojem barokowym . W latach 1890 - 91 dobudowano do kościoła neogotyckie mauzoleum książęce. Kościół remontowano w latach 30. i 90. XX wieku .
• zabytkowa mykwa żydowska z ok. 1300 , odgrzebana w 1999 roku.

Gospodarka

Głównym pracodawcą w mieście jest przemysł elektryczny ( WAGO zatrudnia 1 000 pracowników). Do 1990 działała w mieście także kopalnia potasu , obecnie przystosowana do użytku jako atrakcja turystyczna; jednocześnie wydobywa się nadal ze sztolni kopalnianych sól przemysłową.

Demografia

W XIX wieku liczba mieszkańców miasta powoli wzrastała, od 4 858 w roku 1834 do 6 634 w roku 1890 . W latach III Rzeszy osiągnęła nawet 11 617. W czasach NRD miasto liczyło w 1970 już 22 949 mieszkańców, populacja wahała się od tego roku do chwili obecnej między 23 i trochę ponad 24 000 mieszkańców.

Współpraca

Miejscowości partnerskie:

• Karlsbad , Badenia-Wirtembergia (kontakty utrzymuje dzielnica Schernberg )
• Kozłowa Ruda , Litwa
• Pecquencourt , Francja
• Rolla , Stany Zjednoczone

Szkolnictwo

Do 1990 Sondershausen posiadało jedyną w całej NRD szkołę bibliotekarską . Obecnie w mieście są trzy szkoły podstawowe , dwa licea , dwie szkoły specjalistyczne dla upośledzonych, szkołę zawodową (kształcącą również bibliotekarzy), szkołę Służby Cywilnej, uniwersytet ludowy z 13 filiami i szkołę muzyczną z 15 filiami.

Polityka

Po wyborach w 2004 roku funkcje radnych piastują przedstawiciele następujących partii/ugrupowań:

• CDU – 9 mandatów
• SPD – Die Grünen – 6 mandatów
• Die Linke – 6 mandatów
• FDP – 3 mandaty
• Lokalne partie Volkssolidarität, Neue Unabhängige Bürgerinitiative i Volksinteressenbund Thüringen – razem 5 mandatów
• NPD – 1 mandat

Osoby związane z miastem

• Max Bruch - kompozytor
• Eugenie Marlitt - pisarka
• Max Reger - kompozytor
• Wilhelm Joseph von Wasielewski

Bibliografia

1. Thüringer Landesamt für Statistik, Erfurt