Stary Testament

Zwój Tory w języku hebrajskim

Fragment hebrajskiego tekstu Księgi Wyjścia rozdz. 20 ( Dziesięć Przykazań )

Starożytny fragment manuskryptu Septuaginty oznaczany jako LXX^{VTS 10a} (zwój Proroków mniejszych) ok. I w. p.n.e.

Stary Testament, Biblia Hebrajska, Pisma Hebrajsko-Aramejskie – starsza część Biblii , przyjęta przez chrześcijaństwo z judaizmu . Judaistyczna (a za nią protestancka ) wersja obejmuje 39 ksiąg (tylko hebrajskich ), katolicka zawiera 46, a prawosławna w sumie 50-53 (księgi hebrajskie i greckie z Septuaginty oraz niekiedy apokryfy ).

Stary Testament razem z Nowym Testamentem tworzą chrześcijańskie Pismo Święte .

[ edytuj ] Historia Starego Testamentu

Stary Testament powstawał w ciągu wielu wieków, najstarszym tekstem w nim zawartym jest Pieśń Debory z Księgi Sędziów , spisana w XII w. p.n.e. Cały kanon Starego Testamentu został ustalony pod koniec I w. n.e. Znanych jest kilka teorii co do wyboru ksiąg kanonicznych – uważa się np., że do kanonu weszły tylko te teksty, w których powstaniu dopatrywano się interwencji Boga . Długotrwały proces formowania kanonu ST rozpoczął się w 622 p.n.e. , kiedy król Jozjasz wprowadził reformę religijną .

Stary Testament był już w starożytności tłumaczony na grekę . Najstarsze tłumaczenie to Septuaginta , zostało ono zapoczątkowane w Aleksandrii w połowie III w. p.n.e. i miało być stworzone dla istniejącej tam gminy żydowskiej . Według legendy przekładu dokonano na polecenie faraona Ptolemeusza II Filadelfosa , który chciał zapoznać się z prawem żydowskim. Na rozkaz kapłana Eleazara 70 mędrców żydowskich przetłumaczyło księgi w ciągu 70 dni. W rzeczywistości przekład kolejnych ksiąg trwał ponad 100 lat.

[ edytuj ] Kanon żydowski

Osobny artykuł: Tanach .

Istnieje wiele opinii na temat momentu ostatecznego ukształtowania się kanonu hebrajskiego. Przyjmuje się, że nastąpiło to pomiędzy II w. p.n.e. , a II w. n.e. Po ustaleniu kanonu hebrajskiego działalność rozpoczęli Masoreci , którzy bardzo dokładnie kopiowali księgi – dzięki temu dysponujemy dzisiaj hebrajskimi tekstami, które są identyczne z tymi, których używano w czasach Chrystusa .

Prawo – Tora ( Pięcioksiąg Mojżesza )

1. Księga Rodzaju – Bereszit ("Na początku")

2. Księga Wyjścia – Welle szemot ("Oto imiona")

3. Księga Kapłańska – Wajjikra ("I zawołał")

4. Księga Liczb – Wajedabber ("I mówił") a. Bemidmar ("Na pustyni")

5. Księga Powtórzonego Prawa – Elle Haddewarim ("Oto słowa")

Prorocy – Newiim

6. Księga Jozuego – Jehoszua

7. Księga Sędziów – Szoftim

8. 1 - 2 Księgi Samuela – Szemuel

9. 1 - 2 Księgi Królów – Melachim

10. Księga Izajasza – Jeszajahu

11. Księga Jeremiasza – Jiremijahu

12. Księga Ezechiela – Jichzekel

13. Dwunastu Proroków Mniejszych – Trej Asar (תרי עשר)

Pisma – Ketuwim

14. Księga Psalmów – Tehilim

15. Księga Przysłów – Miszlei

16. Księga Hioba – Ijow

17. Pieśń nad pieśniami – Szir Haszirim

18. Księga Rut – Rut

19. Lamentacje Jeremiasza – Eika

20. Księga Koheleta – Kohelet

21. Księga Estery – Ester

22. Księga Daniela – Daniel

23. Księgi Ezdrasza i Nehemiasza – Ezra wuNechemia

24. 1 - 2 Księgi Kronik – Diwrej Hajamim

[ edytuj ] Kanony chrześcijańskie

Chrześcijanie bardzo długo nie mieli ustalonego kanonu Starego Testamentu, gdyż uważali go za odziedziczony po żydach i przez nich skompletowany. Ponadto – inaczej niż żydzi – tradycyjnie dzielili księgi Biblii na historyczne, dydaktyczne i prorockie. W V w. powstała Wulgata , przekład Starego Testamentu z hebrajskiego i greki (oraz Nowego Testamentu z greki), dokonany przez Hieronima , który za źródło przyjął hebrajskie oryginały pism, ale posiłkował się Septuagintą . Sam Hieronim nie uważał jednak ksiąg później nazwanych deuterokanonicznymi za część natchnionego kanonu. Podobne opinie istniały wśród wielu chrześcijańskich uczonych i duchownych aż do XVI w. Jednym z odrzucających księgi deuterokanoniczne był papież Grzegorz Wielki . Wielu teologów chrześcijańskich przedstawiało bardzo różne koncepcje kanonu, jednak do rozłamu doszło dopiero w trakcie reformacji .

[ edytuj ] Kanon katolicki

Kursywą zaznaczono księgi nieuznawane przez żydów i protestantów , tzw. deuterokanoniczne .

Księgi historyczne

Prawo – ( Pięcioksiąg Mojżesza )

1. Księga Rodzaju (Rdz) – Liber Genesis (Gen)

2. Księga Wyjścia (Wj) – Liber Exodus (Ex)

3. Księga Kapłańska (Kpł) – Liber Leviticus (Lev)

4. Księga Liczb (Lb) – Liber Numeri (Nu)

5. Księga Powtórzonego Prawa (Pwt) – Liber Deuteronomium (Deu)

Pozostałe księgi historyczne

6. Księga Jozuego (Joz) – Liber Iosue

7. Księga Sędziów (Sdz) – Liber Iudicum

8. Księga Rut (Rt) – Liber Ruth

9. 1 Księga Samuela (1Sm) – Liber I Samuelis

10. 2 Księga Samuela (2Sm) – Liber II Samuelis

11. 1 Księga Królewska (1Krl) – Liber I Regum

12. 2 Księga Królewska (2Krl) – Liber II Regum

13. 1 Księga Kronik (1Krn) – Liber I Paralipomenon

14. 2 Księga Kronik (2Krn) – Liber II Paralipomenon

15. Księga Ezdrasza (Ezd) – Liber Esdrae

16. Księga Nehemiasza (Ne) – Liber Nehemiae

17. Księga Tobiasza (Tb) – Liber Thobis

18. Księga Judyty (Jd) – Liber Iudith

19. Księga Estery (Est) – Liber Esther

20. 1 Księga Machabejska (1Mch) – Liber I Maccabeorum

21. 2 Księga Machabejska (2Mch) – Liber II Maccabeorum

Księgi mądrościowe (dydaktyczne)

22. Księga Hioba (Hi) – Liber Iob

23. Księga Psalmów (Ps) – Liber Psalmorum

24. Księga Przysłów (Prz) – Liber Proverbiorum

25. Księga Koheleta (Koh) – Liber Ecclesiastes (Ecl)

26. Pieśń nad pieśniami (Pnp) – Canticum Canticorum

27. Księga Mądrości (Mdr) – Liber Sapientiae

28. Mądrość Syracha (Syr) – Liber Ecclesiasticus

Księgi prorockie

Prorocy więksi

29. Księga Izajasza (Iz) – Liber Isaiae

30. Księga Jeremiasza (Jer) – Liber Ieremiae

31. Lamentacje Jeremiasza (Treny) (Lm) – Lamentationes (Threni)

32. Księga Barucha (Ba) – Liber Baruch

33. Księga Ezechiela (Ez) – Prophetia Ezechielis

34. Księga Daniela (Dn) – Prophetia Danielis

Prorocy mniejsi

35. Księga Ozeasza (Oz) – Prophetia Osee

36. Księga Joela (Jl) – Prophetia Ioel

37. Księga Amosa (Am) – Prophetia Amos

38. Księga Abdiasza (Ab) – Prophetia Abdiae

39. Księga Jonasza (Jon) – Prophetia Ionae

40. Księga Micheasza (Mi) – Prophetia Michaeae

41. Księga Nahuma (Na) – Prophetia Nahum

42. Księga Habakuka (Ha) – Prophetia Habacuc

43. Księga Sofoniasza (So) – Prophetia Sophoniae

44. Księga Aggeusza (Ag) – Prophetia Aggaei

45. Księga Zachariasza (Za) – Prophetia Zachariae

46. Księga Malachiasza (Ml) – Prophetia Malachiae

[ edytuj ] Kanon prawosławny

Zawiera dodatkowo (w Septuagincie ):

2 Księga Ezdrasza
3 Księga Machabejska
4 Księga Machabejska (pozakanoniczny apokryf , ale dozwolony w lekturze)
Modlitwa Manassesa
Psalm 151

W tradycji prawosławia rosyjskiego i etiopskiego występuje również księga znana jako 2(3) Księga Ezdrasza , która zawiera w sobie Księgę Ezdrasza i Księgę Nehemiasza . Kanon etiopski zawiera dodatkowo Księgę Henocha , Księgę Jubileuszów , 1, 2 i 3 Księgę Mekabiego (różne od Ksiąg Machabejskich) oraz 4 Księgę Barucha . Z kolei kanon syryjski zawiera również księgę uznawaną jako apokryf – 2 Księgę Barucha oraz Psalmy 152-155 .

[ edytuj ] Kanon protestancki

W XVI w. Marcin Luter , podobnie jak niektórzy inni katoliccy bibliści owego czasu, przyjął założenie, że kanon hebrajski jest bardziej pierwotny niż zbiór ksiąg uznawanych dotychczas przez większość chrześcijaństwa. Odrzucił księgi w nim nie występujące, zachowując tradycyjny chrześcijański układ pism. W chrześcijaństwie rozgorzała trwająca do dziś dyskusja, które księgi powinny należeć do kanonu. Pisma odrzucone przez Lutra nazwano deuterokanonicznymi . Większa liczba ksiąg wynika z innego podziału (według podziału hebrajskiego prorocy mniejsi i niektóre inne księgi stanowią całość i dlatego kanon żydowski tradycyjnie liczy 24 księgi).

Nazwy ksiąg zgodnie z Biblią Warszawską ; w nawiasie odpowiedniki nazw w katolickiej Biblii Tysiąclecia .

Księgi historyczne