Toledo (Hiszpania)

	Toledo
Herb Toledo	Flaga Toledo
	; Toledo
Państwo	Hiszpania
Wspólnota autonomiczna	Kastylia-La Mancha
Burmistrz	Emiliano García-Page
Powierzchnia	232, 1 km²
Wysokość	529 m n.p.m.
Ludność (2007); • liczba ludności; • gęstość	; 78 618; 338, 72 os./km²
Kod pocztowy	45001-45009
Miasta partnerskie	Akwizgran ; Nara ; Hawana ; Jerozolima ; Toledo
	Położenie na mapie Hiszpanii ; Toledo
	39°51′23″N 4°01′30″W / 39.85639, -4.025 Na mapach: 39°51′23″N 4°01′30″W / 39.85639, -4.025
	Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
	Strona internetowa miasta

Toledo

Fasada katedry

Toledo ( łac. : Toletum, arab. : 'طليطلة Ṭulayṭulah, ladino : Toldoth-pueblos, hebr. i mozarab. : Tolétho) – miasto w środkowej Hiszpanii (ok. 70 km na południe od Madrytu ), ok. 60 tys. mieszk. (1991) i pow. 232, 1 km². Leży na wzgórzu w zakolu rzeki Tag . Stolica wspólnoty autonomicznej Kastylia-La Mancha i prowincji Toledo . Ośrodek przemysłu lekkiego, spożywczego i rzemiosła artystycznego. Znany ośrodek turystyczny, kultu religijnego – siedziba prymasów Hiszpanii. Jeden z najcenniejszych klejnotów hiszpańskiej architektury. Wielu znanych ludzi i artystów urodziło się lub mieszkało w Toledo, m.in. Al-Zarqali , Garcilaso de la Vega , Eleanor z Toledo , Alfons X Mądry i El Greco .

[ edytuj ] Historia

Osada założona przez Iberów ;
W 192 p.n.e. zdobyta przez Rzymian , nazwana Toletum, była centrum administracyjnym i handlowym prowincji Hispania Tarraconensis ;
Od V w. pod władzą Wizygotów , od rządów Liuvigilda (Leovigilda) w VI w. stolica ich państwa i centrum religijne (nadal arcybiskup Toledo jest prymasem Hiszpanii);
711–1085, pod panowaniem Maurów ; Toledo było wielkim ośrodkiem rzemiosła, szczególnie produkcji broni i jedwabiu. Pozostawało jednak w cieniu Kordowy i Sewilli . W czasach kalifatu kordobańskiego przeżywało swój "złoty wiek", odznaczający się koegzystencją muzułmanów , Żydów i chrześcijan ;
1036–85, po rozpadzie kalifatu kordobańskiego stolica jednego z najbogatszych państw ( taifa ) muzułmańskiego Al-Andalus , obejmującego centralną część Półwyspu Iberyjskiego ;
W 1085 zdobyte przez króla Alfonsa VI , zostało stolicą Kastylii ;
W 1492 wygnanie Żydów ;
1520–21, ośrodek powstania miast kastylijskich przeciwko próbie ograniczania wolności miast przez Karola V ;
Od 1561, po przeniesieniu stolicy do Madrytu utrata znaczenia gospodarczego i politycznego;
W 1609 wypędzenie morysków ;
VII–IX 1936 obrona Alkazaru przez zwolenników Francisco Franco przed siłami republikańskimi (w czasie wojny domowej 1936-39), później miasto opanowane przez frankistów.

Puerta del Sol.

[ edytuj ] Zabytki

Katedra, po katedrze w Burgos , najbardziej znacząca budowla gotycka w Hiszpanii. Budowana w latach 1227-1493 na miejscu pierwszej katedry, zamienionej w czasach władzy Maurów na meczet. Na fasadach widać wpływy francuskiego gotyku. Wieża południowa nieukończona, jedynie zamknięta barokową kopułą.; wieża północna o wys. 90 m.

Przed wejściem do katedry krużganek z XIV w., przebudowany w XV–XVI i XVIII w. We wnętrzu, 5-nawowym, o dług. 112 m i szer. 56 m o wystroju barokowym – 22 kaplice, m.in.:

- Capilla de San Juan, mieszcząca przebogaty skarbiec a w nim słynną monstrancję o wys. ok. 3, 0 m, najważniejszy element procesji w Boże Ciało;
- Capilla Mayor, ze wspaniałymi bogato rzeźbionymi ścianami ołtarza, po obu stronach którego znajdują się grobowce królów , książąt i biskupów;
- Capilla Mozarabe, w której odprawiana jest msza wg liturgii mozarabskiej (wg obrządku Wizygotów, żyjących pod panowaniem Maurów);
- Capilla Santiago, z mistrzowsko rzeźbionym grobowcem A. de la Luna i jego żony;
Chór, z należącymi do najpiękniejszych na świecie stallami w stylu gotyckim i renesansowym ;
Zakrystia, z obrazami El Greco i Goi ;

Alkazar , twierdza z XI wieku wzniesiona w najwyższym punkcie miasta, po ciągłych uszkodzeniach odbudowywany. W trakcie oblężenia w 1936 r. całkowicie zniszczony. Odbudowany zgodnie z planami z czasów Karola V. Wewnątrz muzeum z pamiątkami po wojnie domowej ;
Castillo de San Servando, średniowieczny zamek nad brzegiem Tagu;
Kościoły:
- San Tome z XIV w., dawny meczet w stylu mudejar , znany z obrazu El Greco Pogrzeb hrabiego Orgaza ;
- San Juan de los Reyes z XV/XVI w., zbudowany w stylu izabelińskim początkowo miał zostać miejscem pochówku Królów Katolickich, zamiar zmieniono po zdobyciu Grenady ;
- San Roman z XII w., obecnie muzeum ze zbiorami z czasów Wizygotów;
- Santo Cristo de la Luz z X/ XII w. przebudowany z meczetu , w stylu mudejar;
- Santiago del Arrabal z XII w., w stylu mudejar;
- klasztor del Cristo de la Vega z XI w w stylu mudejar;
- Santa Maria la Blanca z XII w., przekształcona z synagogi na kościół w XV w., z pięknymi wnętrzami w stylu mudejar; podobno najstarszy istniejący budynek synagogi w Europie;
- Synagoga El Transito z 1356 , mieści muzeum Żydów sefardyjskich ;
- meczet Tornerías Mosque z XI w;
Pałace, m.in. Palacio de Fuensalida z XV w.; pałac arcybiskupi z XVI/XVII w.; Galiana Palace z XIII w w stylu mudejar;
Ratusz z XVII w.;
'Hospital de Tavera – Museum Duque de Lerma z XVI w. w stylu renesansowym;
Ruiny budowli rzymskich i średniowiecznych, m.in. bramy: Puerta Vieja de Bisagra z XI w., Puerta Nuevade de Bisagra z XVI w., Puerta del Sol z XIV w., w stylu mudejar, Puerta del Cambron – muzułmańska i XVI w;
Mosty , m.in. Puente de Alcantara z IX w.;
Muzea:
- Museo-Hospital de Santa Cruz, w dawnym renesansowym szpitalu z XVI w. Druga pod względem ważności (po Prado w Madrycie) galeria malarstwa hiszpańskiego;
- Casa del Greco, rezydencja magnacka z XIV/XV w., dom El Greco; posiada obrazy mistrza oraz innych malarzy ze szkoły Murilla i Velazqueza ;
- Muzeum Archeologiczne, ze znaleziskami z czasów rzymskich i wizygockich.

Alkazar w Toledo.
Katedra w Toledo (XIII w.)
Zamek templariuszy Malpica.
Synagoga Santa María la Blanca w Toledo (XII w.)
Ratusz w Toledo (XVII w.)
Kościół Santo Cristo de la Luz w Toledo (999 r.)
Kościół Santiago del Arrabal w Toledo (XIII w.)
Klasztor San Juan de los Reyes w Toledo (XV w.)
Klasztor San Juan de los Reyes w Toledo, krużganki.
Historyczny dworzec kolejowy w Toledo.
Santa Cruz Hospital (XVI w.) w Toledo, dziedziniec.
Dom El Greco w Toledo.
Kościół San Román w Toledo (XII w.)
Puerta de Alfonso VI w Toledo.
Puerta del Cambrón w Toledo (1572–1577).
Puente de San Martín w Toledo.

[ edytuj ] Demografia

Zmiany liczby ludności w Toledo:

Dane historyczne
Rok	Ludność	Zm., %
1991	59 000	–
1996	66 006	11, 9%
2001	68 382	3, 6%
2004	73 485	7, 5%
2006	77 601	5, 6%
2007	78 618	1, 3%
Powyższe dane nie mają podanego źródła!

Stacja kolejowa w Toledo

[ edytuj ] Kolej

Linia kolejowa Toledo – Madryt Aranjuez została otwarta w 1858 przez Elżbietę II. W mieście znajduje się stacja kolejowa Toledo zbudowana w 1919 w stylu neomudejar.

[ edytuj ] Galeria

Alkazar w Toledo znad brzegu Tagu
Widok znad Tagu na mury miejskie Toledo — sierpień 2006
Plac w Toledo.
Puente de Alcántara w Toledo

[ edytuj ] Linki zewnętrzne

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Toledo

Wikipedia - Wolna Encyklopedia