Tsunami

Ten artykuł dotyczy zjawiska przyrodniczego. Zobacz też: styl Karate do Tsunami .

Zobacz hasło tsunami w Wikisłowniku

Animacja przedstawiająca fale tsunami podczas trzęsienia ziemi na Oceanie Indyjskim w 2004

Prędkość rozchodzenia się tsunami po trzęsieniu ziemi w Chile w 1960

Tsunami w Tajlandii , grudzień 2004

Tsunami ( jap. 津波, tsunami^?, pol. fala portowa (tsu – port, przystań; nami – fala) – fala oceaniczna , wywołana podwodnym trzęsieniem ziemi , wybuchem wulkanu bądź osuwiskiem ziemi (lub cieleniem się lodowców ), rzadko w wyniku upadku meteorytu .

Fale rozchodzą się pierścieniowo od miejsca jej wzbudzenia. Na pełnym morzu przejście fali tsunami, poruszającej się z wielką prędkością (do 900 km/h), może być nawet niezauważone, ponieważ długość tych fal dochodzi do kilkuset kilometrów, ale ich wysokość nie przekracza kilkudziesięciu centymetrów. Dopiero w strefie brzegowej może ona osiągnąć wysokość kilkudziesięciu metrów niszcząc nadbrzeżne miejscowości. Najczęściej występuje w basenie Oceanu Spokojnego . Może osiągać brzeg jako: łamiąca się fala, ściana wody, zalanie podobne do przypływu.

[ edytuj ] Rodzaje tsunami

Wyróżnia się trzy rodzaje tsunami:

lokalne – miejsce wzbudzenia fali znajduje się blisko wybrzeża, a czas jej przybycia wynosi do pół godziny;
regionalne – fale mogą zagrozić większemu obszarowi przybrzeżnemu. Czas przybycia do 5 godzin od wzbudzenia;
ponadregionalne (pacyficzne) – mogą objąć wiele obszarów po obu stronach Pacyfiku. Czas przybycia fali od kilku do kilkunastu godzin w zależności od odległości wzbudzenia.

[ edytuj ] Historyczne tsunami

Tsunami od najnowszych wydarzeń po najstarsze:

11 kwietnia 2012 – 1-metrowa fala tsunami uderzyła w wybrzeże Indonezji
12 marca 2011 – niszczycielska fala zalała Santa Cruz Crescent City;
11 marca 2011 – po silnym trzęsieniu ziemi u wybrzeży Japonii^[1]
27 lutego 2010 – trzęsienie ziemi u wybrzeży Chile wywołało falę tsunami o wysokości ponad 2 m, która dotarła do: Chile , wyspy Juan Fernández , Hawajów , Polinezji Francuskiej , Nowej Zelandii i Australii ;
29 września 2009 – trzęsienie ziemi na Pacyfiku wywołało tsunami, które uderzyło w archipelag wysp Samoa na Oceanie Spokojnym ;
28 marca 2005 – tsunami, które zabiło ok. 1000 osób, powstałe po trzęsieniu ziemi na Sumatrze ;
26 grudnia 2004 – trzęsienie ziemi na Oceanie Indyjskim . Zniszczyło wybrzeża kilku krajów Azji i Afryki , ok. 294 tys. zabitych;
17 lipca 1998 – trzęsienie ziemi u wybrzeży Papui-Nowej Gwinei , 2200 zabitych;
1993 – trzęsienie ziemi u wybrzeży Japonii, fala o wysokości 60 cm na otwartych wodach wzrosła do 30 metrów, zbliżając się do lądu;
27 marca 1964 – " trzęsienie wielkopiątkowe " wywołało tsunami, które zniszczyło zachodnie wybrzeże Ameryki Północnej ;
22 maja 1960 – trzęsienie ziemi w Chile wywołało jedną z najwyższych fal tsunami, która dotarła do wybrzeży Japonii ;
9 lipca 1958 – największe zarejestrowane w historii tsunami (megatsunami, iminami) zanotowano w Lituya Bay na Alasce , fala powstała w wyniku trzęsienia ziemi i osiągnęła wysokość 524 m. Bezpośrednią przyczyną uzyskania przez falę gigantycznych rozmiarów było osunięcie się gruntu wywołane trzęsieniem^[2];
9 marca 1957 – tsunami po trzęsieniu ziemi na Alasce ;
4 listopada 1952 – tsunami po trzęsieniu ziemi na Kamczatce ;
1946 – trzęsienie ziemi na Aleutach , tsunami zaatakowało Hawaje i Alaskę , 196 ofiar, po tej katastrofie powstał system ostrzegania przed tsunami na Pacyfiku, gdyż Hawajczycy uznali doniesienie o tsunami za żart primaaprilisowy ;
4-8 sierpnia 1946 – seria trzęsień ziemi i tsunami na Dominikanie ;
11 lipca 1927 – niewielkie tsunami (fale wysokości ok. 1 m) na powierzchni Morza Martwego po trzęsieniu ziemi w Palestynie ;
28 grudnia 1908 – tsunami po trzęsieniu ziemi w Mesynie ;
31 stycznia 1906 – tsunami po trzęsieniu ziemi u wybrzeży Ekwadoru ;
27 sierpnia 1883 – wybuch wulkanu Krakatau wywołał fale tsunami na Oceanie Indyjskim i Spokojnym;
23 grudnia 1854 – po trzęsieniu ziemi Ansei Tōkai ;
1792 – tsunami po zapadnięciu się jednego ze stożków wulkanu Unzen : 100-metrowe fale zabiły ok. 15 tysięcy osób;
1 listopada 1755 – trzęsienie ziemi w Lizbonie i wywołane przez nie tsunami zniszczyło stolicę Portugalii ;
16 października 1737 – tsunami po trzęsieniu ziemi na Kamczatce ;
ok. 1450 p.n.e. – wybuch wulkanu na greckiej wyspie Santoryn ;
ok. 6000 p.n.e – osuwisko ze zbocza Etny spowodowało tsunami, które dotarło do terenów dzisiejszego Izraela . Objęło swoim zasięgiem południowe Włochy, wschodnią część północnego brzegu Afryki, zachodnią Grecję, wyspę Kretę, południową Turcję, Cypr i zachodni brzeg Bliskiego Wschodu;
6100 p.n.e. i wcześniej – osuwiska Storegga wywołały kilka tsunami w północnej części Atlantyku .